Πόλεμος Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ

Πόλεμος Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ: Οι τιμές του πετρελαίου δεν πρέπει να επισκιάζουν τις ζωές των Ιρανών

Κύρια ανάλυση · Επανεξετάστηκε: 22-10-2026

Η καταστολή του Ιανουαρίου του 2026 προηγήθηκε των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων της 28ης Φεβρουαρίου. Το πολεμικό ρεπορτάζ δεν πρέπει να μετατρέπει τον ιρανικό λαό σε υποσημείωση των τιμών του πετρελαίου, των ναυτιλιακών οδών ή των πολιτικών αντιπαραθέσεων στην Ουάσινγκτον. Η ενότητα αυτή διαχωρίζει τα τεκμηριωμένα γεγονότα από την κριτική ανάλυση: οι πηγές αναδεικνύουν μια κυρίαρχη οικονομική πλαισίωση και καταγγελίες για επιλεκτική αλληλεγγύη, και όχι ένα μετρήσιμο, καθολικό μπλακάουτ των μέσων ενημέρωσης.

Πριν από τον πόλεμο, υπήρξε καταστολή

Η σύγκρουση που ξεκίνησε με τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα στις 28 Φεβρουαρίου 2026 είναι διακριτή από τον πόλεμο Ισραήλ–Ιράν του Ιουνίου 2025. Η αιματηρή καταστολή του Ιανουαρίου εκτυλίχθηκε εβδομάδες πριν από τις επιθέσεις του Φεβρουαρίου. Η αντιμετώπιση κάθε ιρανικού θύματος ως συνέπειας του μεταγενέστερου διακρατικού πολέμου διαγράφει μια ουσιώδη διάκριση: άνθρωποι είχαν ήδη δολοφονηθεί από την καταστολή της ίδιας τους της κυβέρνησης. [1] [2]

Οι εκτιμήσεις σε αυτό το αρχείο ανεβάζουν τον απολογισμό των νεκρών από την καταστολή του Ιανουαρίου σε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους. Η καταγραφή των θυμάτων μας συγκεντρώνει τα στοιχεία: η οργάνωση HRANA είχε επαληθεύσει 7.007 ονόματα με χιλιάδες ακόμη υποθέσεις υπό διερεύνηση· το περιοδικό Time ανέφερε 30.304 θανάτους σε μητρώο πολιτικών νοσοκομείων μόνο για το διήμερο 8–9 Ιανουαρίου· διαρρεύσαντα έγγραφα ασφαλείας που επικαλέστηκε το Iran International έκαναν λόγο για 33.000–36.500· ενώ τα συνδυαστικά στοιχεία των οργανώσεων Iran Human Rights και HRANA υπερβαίνουν τους 42.000. Οι πρώτες εξωτερικές αναλύσεις έδιναν χαμηλότερους αριθμούς: στις 19 Ιανουαρίου, το πολωνικό Κέντρο Ανατολικών Σπουδών (OSW) χαρακτήρισε τους περίπου 13.000 νεκρούς ως μετριοπαθή εκτίμηση, ενώ το μπλακάουτ στην πληροφόρηση βρισκόταν ακόμη σε ισχύ. Κάθε αριθμός συνοδεύεται από την πηγή και την ημερομηνία του, και η διακοπή του διαδικτύου αποτελεί τον λόγο για τον οποίο ο πραγματικός αριθμός εξακολουθεί να αυξάνεται — όχι λόγο για να ξεχαστούν τα θύματα. [2]

Όταν το Ιράν μετατρέπεται σε δείκτη τιμών

Στις 28 Φεβρουαρίου, το πρακτορείο Reuters δημοσίευσε τόσο μια ανάλυση για το πώς η σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει τις παγκόσμιες αγορές όσο και ένα ρεπορτάζ που περιέγραφε τη μεγαλύτερη κρίση στην αγορά πετρελαίου εδώ και δεκαετίες. Το τελευταίο επικεντρώθηκε στις διαταραχές των εξαγωγών, την αβεβαιότητα και τις πιθανές αυξήσεις τιμών. Στις 5 Μαρτίου, άλλο ρεπορτάζ του Reuters εξέτασε τις εκτιμήσεις της Goldman Sachs για τις επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την παγκόσμια ανάπτυξη. Αυτά αποτελούν απτά παραδείγματα της οικονομικής οπτικής στην κάλυψη του πολέμου, όχι απόδειξη ότι το Reuters ή ο ευρύτερος Τύπος έπαψαν να αναφέρονται στους Ιρανούς αμάχους. [1] [3] [4]

Το πετρέλαιο, η ναυτιλία, ο πληθωρισμός και το κόστος διαβίωσης των νοικοκυριών αποτελούν θεμιτά θέματα: η οικονομική αποσταθεροποίηση πλήττει εξίσου τους απλούς πολίτες. Ο προβληματισμός έγκειται στο τι συμβαίνει όταν αυτή η οπτική γίνεται το κυρίαρχο πρίσμα ερμηνείας του Ιράν. Η χώρα παρουσιάζεται τότε ως κίνδυνος για τον εφοδιασμό και ο λαός της κυρίως ως πηγή αστάθειας. Οι οικογένειες που αναζητούν τους κρατουμένους, οι επιζώντες των πυροβολισμών και τα αιτήματα για απόδοση ευθυνών κινδυνεύουν να εξαφανιστούν από το προσκήνιο, παρότι βρίσκονται στον πυρήνα των γεγονότων. [3] [4] [6]

Αυτό το αρχείο δεν έχει πραγματοποιήσει συστηματική καταμέτρηση του τηλεοπτικού χρόνου, των πρωτοσέλιδων ή των αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν και μετά τις 28 Φεβρουαρίου. Ως εκ τούτου, δεν ισχυρίζεται ότι έχει αποδείξει πως η κάλυψη του πολέμου ή του πετρελαίου εκτόπισε την κάλυψη των διαδηλώσεων σε όλα τα μέσα ενημέρωσης. Η πιο συγκεκριμένη και τεκμηριωμένη κριτική είναι ότι η ειδησεογραφία που επικεντρώνεται στις αγορές ή τη στρατιωτική στρατηγική οφείλει να συνοδεύεται από μια παράλληλη καταγραφή των ανθρώπων που βιώνουν ταυτόχρονα την καταστολή και τον πόλεμο. Η αλλαγή της ειδησεογραφικής ατζέντας δεν πρέπει να μετατραπεί σε αμνηστία για τις προηγούμενες παραβιάσεις.

Ιρανοί άμαχοι υπό τους βομβαρδισμούς

Οι Ιρανοί επλήγησαν επίσης άμεσα από τον ίδιο τον πόλεμο. Στον απολογισμό δύο εβδομάδων που δημοσίευσε στις 13 Μαρτίου, η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων HRANA κατέγραψε 4.765 ανθρώπινες απώλειες (νεκρούς και τραυματίες, αμάχους και στρατιωτικούς), μεταξύ των οποίων 205 παιδιά, ζημιές σε 20 νοσοκομεία και 36 σχολεία, καθώς και τουλάχιστον 3,2 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένους. Την ίδια περίοδο, η HRANA κατέγραψε 203 συλλήψεις από τις δυνάμεις ασφαλείας στο εσωτερικό του Ιράν: η καταστολή δεν έκανε παύση ενόσω η χώρα δεχόταν επιθέσεις. [9]

Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν τις τρέχουσες, χρονολογημένες καταγραφές της HRANA και όχι έναν τελικό απολογισμό, ενώ άλλοι παρατηρητές και υπουργεία έχουν δημοσιεύσει διαφορετικά στοιχεία. Οι άμαχοι που σκοτώθηκαν από τα ξένα πλήγματα και οι διαδηλωτές που δολοφονήθηκαν από το ίδιο τους το κράτος είναι όλοι θύματα· πρέπει να καταγράφονται διακριτά και καμία ομάδα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να αποσιωπηθεί η άλλη. [9]

Μετά την εκεχειρία: Πρωτοσέλιδα για το Ορμούζ, αγχόνες στο εσωτερικό

Στις 15 Ιουνίου, το Reuters μετέδωσε μια προκαταρκτική συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν που παρέτεινε την εύθραυστη εκεχειρία που είχε ανακοινωθεί τον Απρίλιο και υποσχόταν την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ· το ίδιο τηλεγράφημα σημείωνε ότι οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν σε χαμηλό τριών μηνών. Έως τις 22 Σεπτεμβρίου, το Reuters μετέδιδε την προσφορά Ιρανού αξιωματούχου για άνοιγμα των στενών εντός επτά ημερών, εάν η Ουάσινγκτον μείωνε τη στρατιωτική πίεση και ήρε τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Η διπλωματία και η ναυτιλία πλαισίωσαν και πάλι το μεγαλύτερο μέρος των ειδήσεων για το Ιράν. [10] [11]

Κατά τη διάρκεια των ίδιων μηνών, το καθεστώς μετέτρεψε την καταστολή του Ιανουαρίου σε ένα κύμα εκτελέσεων. Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch) ανέφερε στις 10 Σεπτεμβρίου ότι οι αρχές είχαν ανακοινώσει 29 εκτελέσεις σχετιζόμενες με τις διαδηλώσεις μεταξύ 18 Μαρτίου και τέλους Αυγούστου 2026, ορισμένες εκ των οποίων αφορούσαν εφήβους 18 και 19 ετών, ενώ κάποιες πραγματοποιήθηκαν δημόσια. Στις 5 Οκτωβρίου, το Iran International μετέδωσε ότι δύο ακόμη διαδηλωτές του Ιανουαρίου, ο Alireza Sepahi και ο Alireza Raisi, εκτελέστηκαν στη φυλακή Dastgerd του Ισφαχάν, ανεβάζοντας τον αριθμό των εκτελεσθέντων για την υπόθεση της πλατείας Alikhani σε επτά. [12] [13]

Η οργάνωση Hengaw ανέφερε στις 9 Οκτωβρίου ότι τουλάχιστον 106 άτομα που συνελήφθησαν κατά τις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου είχαν καταδικαστεί σε θάνατο, εκ των οποίων 35 είχαν ήδη εκτελεστεί και 63 διέτρεχαν άμεσο κίνδυνο. Η Διεθνής Αμνηστία, στις 13 και 16 Οκτωβρίου, δήλωσε ότι τουλάχιστον 34 άνθρωποι εκτελέστηκαν αυθαίρετα σε σχέση με την εξέγερση, κατόπιν άδικων δικών που σημαδεύτηκαν από βασανιστήρια —πέντε εκ των οποίων μέσα σε μία μόνο εβδομάδα— και ότι το Ανώτατο Δικαστήριο είχε επικυρώσει τουλάχιστον 20 επιπλέον θανατικές ποινές. Οι καταμετρήσεις διαφέρουν ανάμεσα στις οργανώσεις και τις ημερομηνίες· όλες τους, ωστόσο, περιγράφουν μια κλιμακούμενη εκστρατεία εκτελέσεων. [14] [15] [16]

Οι εκτελέσεις δεν περιορίστηκαν στις υποθέσεις των διαδηλώσεων. Η Hengaw κατέγραψε τουλάχιστον 68 εκτελέσεις μόνο τον Σεπτέμβριο του 2026, δύο εκ των οποίων δημόσιες, και 604 από την αρχή του έτους. Όταν οι συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός και η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μονοπωλούν την ειδησεογραφία για το Ιράν, αυτοί οι κρατούμενοι κινδυνεύουν να εκτελεστούν στο περιθώριο της διεθνούς προσοχής. [17]

Επιλεκτική αλληλεγγύη: κριτική σε τμήματα της δυτικής αριστεράς

Στο δοκίμιό του στις 16 Ιανουαρίου, με τίτλο «The Silence of the Left on Iran», ο Gal Beckerman περιέγραψε το αίσθημα προδοσίας των Ιρανών εξορίστων από τμήματα της αμερικανικής αριστεράς. Πρόκειται για μια επώνυμη μαρτυρία απογοήτευσης και όχι για στατιστικό πόρισμα που αφορά κάθε αριστερή οργάνωση ή σχολιαστή. Καταγράφει όμως ένα υπαρκτό παράπονο: ορισμένοι Ιρανοί ένιωσαν ότι ο αγώνας τους ερμηνευόταν πρωτίστως μέσα από το πρίσμα της εναντίωσης στην αμερικανική ισχύ, παρά μέσα από την αλληλεγγύη προς όσους αντιστέκονται στην Ισλαμική Δημοκρατία. [5]

Η δημοσιογραφική πρόκληση είναι σαφής: η κριτική στη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ ή του Ισραήλ δεν πρέπει να συνεπάγεται την υποβάθμιση των δολοφονιών από τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας. Η απόδοση κάθε αντικαθεστωτικής διαμαρτυρίας σε ξένο δάκτυλο στερεί από τους διαδηλωτές την πολιτική τους αυτενέργεια. Ούτε η αντίθεση της Ισλαμικής Δημοκρατίας προς την Ουάσινγκτον καθιστά τις φυλακές, τις εκτελέσεις ή τη βία της κατά των διαδηλωτών λιγότερο καταδικαστέες. Ο αντιιμπεριαλισμός δεν μπορεί να υποκαθιστά το να αφουγκραζόμαστε όσους υφίστανται την εγχώρια καταστολή.

Η Shirin Ebadi άσκησε μια συναφή κριτική, εστιασμένη ειδικά στην Ευρώπη, μετά την έναρξη του πολέμου. Το Iran International μετέδωσε στις 15 Απριλίου ότι η ίδια δήλωσε ενώπιον επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πως στην παράλληλη σύγκρουση μεταξύ της ιρανικής κυβέρνησης και του λαού της δεν υπήρξε ποτέ κατάπαυση του πυρός. Κατηγόρησε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι κλείνουν τα μάτια στα εγκλήματα του καθεστώτος. Η κριτική αυτή εκφράζει την ίδια και αφορά τη στάση των κυβερνήσεων· δεν πρέπει να παρερμηνεύεται ως συνολική αποτίμηση των αριστερών μέσων ενημέρωσης. [6]

Η εναντίωση στον πόλεμο συμβαδίζει με την εναντίωση στην καταστολή

Τα αντίθετα παραδείγματα έχουν σημασία. Το κύριο άρθρο της εφημερίδας The Guardian στις 9 Ιανουαρίου περιέγραψε ρητά ένα βάναυσο καθεστώς και την καταστολή του, προειδοποιώντας ταυτόχρονα ότι οι απειλές επέμβασης του Donald Trump δεν θα βοηθούσαν τους αμάχους. Σε δοκίμιό του στο The Nation την 1η Μαρτίου, ο Sina Toossi κατέγραψε φωνές της ιρανικής κοινωνίας των πολιτών που καταδίκαζαν τις μαζικές δολοφονίες του Ιανουαρίου, απορρίπτοντας παράλληλα την ξένη στρατιωτική κλιμάκωση. Αυτές οι πηγές καταρρίπτουν τον ισοπεδωτικό ισχυρισμό ότι όλοι οι αριστεροί ή αντιπολεμικοί επικριτές αγνόησαν τις δολοφονίες. [7] [8]

Οι Ιρανοί δεν έχουν μία ενιαία πολιτική φωνή. Ορισμένοι τάσσονται υπέρ της άσκησης εξωτερικής πίεσης, ενώ άλλοι απορρίπτουν τη στρατιωτική επέμβαση διεκδικώντας δημοκρατική αλλαγή. Καμία από τις δύο θέσεις δεν απαλλάσσει το καθεστώς από την ευθύνη της καταστολής, και καμία δεν καθιστά αποδεκτούς τους θανάτους αμάχων από ξένα πλήγματα. Η αρχή που ακολουθείται εδώ είναι σταθερή: κατονομάζουμε τα θύματα, προσδιορίζουμε τους υπαιτίους, διαφυλάσσουμε τα τεκμήρια και ακούμε τα αιτήματα των Ιρανών χωρίς να τους εξαναγκάζουμε σε ένα δίλημμα ανάμεσα στον εγχώριο αυταρχισμό και τον εξωτερικό πόλεμο. [8] [6]

Πολεμική κάλυψη: πηγές και ιστορικό μελέτης

1. Reuters — Πώς οι εντάσεις ΗΠΑ-Ιράν θα μπορούσαν να διαμορφώσουν τις παγκόσμιες αγορές — 28 Φεβρουαρίου 2026. Σύγχρονο ρεπορτάζ για τα πλήγματα και τα σενάρια των αγορών· δεν αποτελεί επισκόπηση της κάλυψης από τα ΜΜΕ.
2. OSW — Βάναυση καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν — 19 Ιανουαρίου 2026. Η ανάλυση διακρίνει τις υψηλότερες εκτιμήσεις από τις επιβεβαιωμένες περιπτώσεις και τις αναφορές υπό επαλήθευση· τα στοιχεία φέρουν ημερομηνία και δεν αποτελούν τελικό απολογισμό.
3. Reuters — Ο πόλεμος στο Ιράν βυθίζει την αγορά πετρελαίου στη μεγαλύτερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών — 28 Φεβρουαρίου 2026. Προσέγγιση οικονομικών ειδήσεων σχετικά με τη διακοπή των εξαγωγών και τους κινδύνους για τις τιμές.
4. Reuters — Η παγκόσμια οικονομία αντιμέτωπη με δοκιμασία πληθωρισμού και ανάπτυξης εν μέσω κλιμάκωσης της σύγκρουσης στο Ιράν — Goldman — 5 Μαρτίου 2026. Μεταφέρει υπό όρους προβλέψεις αναλυτών, όχι οριστικά οικονομικά αποτελέσματα.
5. Gal Beckerman, The Atlantic — Η σιωπή της Αριστεράς για το Ιράν — 16 Ιανουαρίου 2026. Ενυπόγραφο άρθρο γνώμης για τις αντιλήψεις των εξορίστων. Η πρόσβαση ενδέχεται να απαιτεί συνδρομή.
6. Iran International — Η νομπελίστρια Εμπάντι επικρίνει τη σιωπή της Ευρώπης για την καταστολή στο Ιράν — 15 Απριλίου 2026. Ρεπορτάζ για κατάθεση σε επιτροπή· οι κατηγορίες περί σιωπής αποτελούν κριτική της Εμπάντι.
7. Η άποψη του Guardian για τις διαδηλώσεις στο Ιράν: οι παλιές τακτικές καταστολής αντιμέτωπες με νέες πιέσεις — 9 Ιανουαρίου 2026. Κύριο άρθρο που καταδικάζει την καταστολή, προειδοποιώντας παράλληλα ενάντια σε οποιαδήποτε εξωτερική επέμβαση.
8. Sina Toossi, The Nation — Οι φωνές από το Ιράν που η Αμερική δεν ακούει — 1 Μαρτίου 2026. Άρθρο γνώμης που καταγράφει αντιεξουσιαστικές και αντιπολεμικές ιρανικές φωνές, και όχι μια ουδέτερη έρευνα για όλες τις απόψεις στο Ιράν.
9. HRANA — Στατιστική επισκόπηση με την ολοκλήρωση της δεύτερης εβδομάδας πολέμου στο Ιράν — 13 Μαρτίου 2026. Τα συγκεντρωτικά στοιχεία περιλαμβάνουν νεκρούς και τραυματίες, αμάχους και στρατιωτικούς· δεν πρόκειται για τελικό απολογισμό.
10. Reuters — ΗΠΑ και Ιράν υπέγραψαν συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, ασαφείς παραμένουν οι λεπτομέρειες — 15 Ιουνίου 2026. Προκαταρκτική συμφωνία· δεν είχε συμφωνηθεί μόνιμη εκεχειρία κατά τον χρόνο δημοσίευσης.
11. Reuters — Το Ιράν είναι έτοιμο να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ εάν οι ΗΠΑ μειώσουν τη στρατιωτική πίεση και άρουν τον αποκλεισμό — 22 Σεπτεμβρίου 2026. Μεταφέρει πρόταση υπό όρους από ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο.
12. Human Rights Watch — Ιράν: Σε εξέλιξη εκστρατεία παράνομων εκτελέσεων κατά διαδηλωτών — 10 Σεπτεμβρίου 2026. Καταμετρά τις εκτελέσεις που ανακοινώθηκαν από τις 18 Μαρτίου έως τα τέλη Αυγούστου 2026.
13. Iran International — Εκτελέστηκαν άλλοι δύο διαδηλωτές του Ιανουαρίου στο Ιράν — 5 Οκτωβρίου 2026. Επικαλείται το Hengaw, το HRANA και επιβεβαίωση από το προσκείμενο στη δικαιοσύνη πρακτορείο Mizan.
14. Hengaw — 106 θανατικές καταδίκες σε βάρος συλληφθέντων των διαδηλώσεων του Ιανουαρίου, 35 έχουν ήδη εκτελεστεί — 9 Οκτωβρίου 2026. Επαληθευμένη καταμέτρηση του Hengaw έως τις 9 Οκτωβρίου 2026.
15. Διεθνής Αμνηστία — Πέντε αυθαίρετες εκτελέσεις που συνδέονται με τις διαδηλώσεις μέσα σε μία εβδομάδα — 13 Οκτωβρίου 2026. Έκτακτη ανακοίνωση· τα στοιχεία είναι της Διεθνούς Αμνηστίας κατά τον χρόνο δημοσίευσης.
16. Διεθνής Αμνηστία — Κίνδυνος άμεσων εκτελέσεων διαδηλωτών μετά από άδικες δίκες — 16 Οκτωβρίου 2026. Αναφορές για τουλάχιστον 34 εκτελέσεις και τουλάχιστον 20 επικυρωμένες θανατικές ποινές.
17. Hengaw — Το Ιράν εκτέλεσε 68 κρατουμένους τον Σεπτέμβριο, δύο εξ αυτών δημόσια — 2 Οκτωβρίου 2026. Το σύνολο των εκτελέσεων, όχι μόνο υποθέσεις διαδηλωτών.