Dwie noce.

Co opisali świadkowie.

Lekarz, z którym wywiad przeprowadziło Centrum Praw Człowieka w Iranie ze szpitala w Isfahanie, opisał osiemnaście kolejnych operacji urazów czaszkowo-mózgowych podczas jednej nocy. Krew gromadziła się w rynnie przed salą operacyjną. Liczba zmarłych w dokumentacji szpitalnej była zmieniana. Zwłoki były zabierane z kostnic o 3 rano przez agentów Basidż i grzebane w nieoznaczonych rzędach; poszukującym bliskich rodzinom grożono utajnionym pochówkiem, jeśli nie wyrzekną się prawdy.

Time, cytując dwóch wysokich rangą irańskich urzędników zdrowia 25 stycznia 2026 r.: „Zabrakło worków na zwłoki. Zamiast karetek używali naczep ciężarówek”.

W Raszt siły IRGC i Basidż podłożyły ogień pod zabytkowy kryty bazar po uprzednim zablokowaniu wyjść, a następnie otworzyły ogień do cywilów uciekających przed dymem. HRANA udokumentowała co najmniej 392 zabitych w samym Raszt; Iran HRM odnotował nawet do 3000 osób. Ocalali opisywali „strzały dobijające” oddawane do rannych.

„Chodziliśmy we krwi”.

Irańscy lekarze i pielęgniarki, rozmawiając z Le Monde pod warunkiem zachowania anonimowości, opisywali oddziały ratunkowe, gdzie podłogi nie dało się już umyć między kolejnymi pacjentami. Jeden z lekarzy w szpitalu publicznym w Teheranie powiedział, że personel pracował przez trzy kolejne zmiany, usuwając kule z czaszek i klatek piersiowych; korytarze zapełniały się rannymi szybciej, niż sanitariusze nadążali ich wynosić.

„Chodziliśmy we krwi” — powiedziała gazecie młodsza chirurg. „Woda z mopów wylewała się czerwona. Przynosili dzieci. Przynosili chłopców z rozerwanymi twarzami”. Administratorzy szpitali otrzymali polecenie, pod groźbą zwolnienia, rejestrowania ofiar protestów pod innymi kodami rozpoznania — „wypadek samochodowy”, „upadek z wysokości”, „nieznana przyczyna”. Drugiej nocy zabrakło worków na zwłoki.

Poza murami szpitala oddziały IRGC i Basidż przygotowały zasadzkę na bazarze w Raszt — wyjścia zostały zaspawane, a następnie oddano ogień do osób próbujących uciec. Poniższe zdjęcie pokazuje to, co pozostali przy życiu kupcy zastali w bazarze o świcie. Washington Post · Iran HRM.

Twarze skryte za liczbami.

Amnesty International opublikowała zdjęcia dwudziestu ośmiu zidentyfikowanych ofiar z pierwszych dziesięciu dni stycznia 2026 r. — to kolaż, który irańskie państwo próbowało przez tygodnie usunąć z internetu. Każda twarz jest małym aktem oporu wobec wizji reżimu, w której protestujący stają się jedynie statystyką, a statystyki — plotką.

Kolaż nie jest wyczerpujący. HRANA i Iran Human Rights w momencie publikacji wciąż weryfikowały nowe nazwiska każdego dnia — a reżim nadal aresztował rodziny, które próbowały je upublicznić.

Jak przebiegała operacja.

Według wielu naocznych świadków, nagrań i zdjęć zebranych przez Iran Human Rights Monitor, wieczorem 8 stycznia wielkie tłumy skierowały się do centrum Raszt i na teren historycznego bazaru. Siły bezpieczeństwa najpierw rozpraszały tłum gazem łzawiącym. Gdy ludzie nie ustępowali, wkroczyły ciężko uzbrojone jednostki — blokując wyjścia i wzniecając pożary wewnątrz krytego targu.

Gdy dym i ogień rozprzestrzeniły się w zaułkach, cywile chroniący się w sklepach zostali zmuszeni do ucieczki. W tym momencie siły bezpieczeństwa otworzyły ogień z ostrej amunicji i śrutu do osób wybiegających z dymu. Świadkowie podają, że wielu zastrzelonych było nieuzbrojonych; niektórzy zostali zabici tym, co ocalali opisali jako strzały dobijające oddawane, gdy już leżeli na ziemi.

Nagrania z tamtego wieczoru rejestrują nieprzerwaną strzelaninę i doniesienia o wielu ofiarach w ciągu zaledwie kilku minut. Inni opisywali uwięzienie w ślepych zaułkach w miarę postępu ognia, brak reakcji na wezwania służb ratunkowych i bycie strzelanym w plecy po wydostaniu się na otwartą ulicę.

Wizualne dowody zaplanowanego ataku.

Zdjęcia z poranka 9 stycznia pokazują wypalone konstrukcje, zwęglone fasady sklepów i korytarze zniszczeń biegnące wzdłuż całych arkad bazaru — wzorzec zgodny z celowym podpaleniem przy użyciu akceleratorów, a nie przypadkowym pożarem. Iran HRM zauważa, że celowe użycie ognia w miejscu zgromadzeń cywilnych, blokowanie dróg ucieczki i strzelanie z ostrej amunicji do nieuzbrojonych osób stanowią rażące naruszenia międzynarodowego prawa praw człowieka — prawa do życia oraz zakazu okrutnego i nieludzkiego traktowania.

Prowadzone w sposób powszechny lub systematyczny, ostrzegała ta sama organizacja, takie czyny mogą stanowić zbrodnie przeciwko ludzkości w myśl międzynarodowych standardów prawnych. To, co wydarzyło się na historycznym bazarze w Raszt, nie było odosobnionym starciem; dostępne dowody wskazują na celową operację, w której cywile byli bezpośrednim celem.

Mahsa Sarli, lat 12 — kryminalizacja dzieciństwa.

24 lutego 2026 r. władze sądownicze — zaprzeczając faktowi wydania wyroku śmierci — potwierdziły, że dwunastoletnia Mahsa Sarli przebywa w areszcie pod zarzutem „propagandy przeciwko państwu” oraz „członkostwa w grupie mającej na celu naruszenie bezpieczeństwa narodowego”. Oba zarzuty, zgodnie z irańskim Islamskim Kodeksem Karnym z 2013 r., nie mogą być postawione dziecku w jej wieku: osoby między 9 a 15 rokiem życia nie ponoszą dorosłej odpowiedzialności karnej, a można wobec nich stosować jedynie środki wychowawcze.

Jej zatrzymanie narusza również Konwencję o Prawach Dziecka, której Iran jest sygnatariuszem — Artykuł 37 (zakaz arbitralnego zatrzymania dzieci), Artykuł 40 (specjalistyczne sądownictwo dla nieletnich), Artykuły 13 i 15 (wolność słowa i zgromadzeń) oraz nadrzędną zasadę dobra dziecka. Według irańskiego Kodeksu Postępowania Karnego dziecko musi zostać natychmiast przekazane do Prokuratury ds. Nieletnich; przesłuchania przez agentów bezpieczeństwa i proces przed Sądem Rewolucyjnym są wyraźnie zabronione.

23 lutego rzecznik sądownictwa opisał zatrzymanych protestujących poniżej osiemnastego roku życia jako osoby, które „popełniły czyny zabronione i pozostają w areszcie na czas procesowania ich spraw” — takie etykietowanie przed jakimkolwiek skazaniem narusza zasadę domniemania niewinności zapisaną w Artykule 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (ICCPR).

Bracia Kiani-Vafa — sprawiedliwość poświęcona dla pośpiechu.

23 lutego 2026 r. Asadollah Jafari, prezes sądu w prowincji Isfahan, zaprzeczył, by wydano wyroki śmierci na Samana, Armana i Rahmana Kiani-Vafa — trzech braci zatrzymanych podczas styczniowych protestów — i pochwalił lokalny wymiar sprawiedliwości za procedowanie „spraw podżegaczy z szybkością, precyzją i stanowczością”.

Właśnie to kładzenie nacisku na szybkość w sprawach zagrożonych karą główną jest naruszeniem samym w sobie. Artykuł 14(3) ICCPR gwarantuje oskarżonemu „odpowiedni czas i możliwości do przygotowania obrony”: czas na zapoznanie się z aktami, konsultację z prawnikiem, przygotowanie dowodów i wezwanie świadków. Komitet Praw Człowieka ONZ wielokrotnie stwierdzał, że sprawy o karę śmierci muszą spełniać najwyższe standardy rzetelnego procesu — i że nie ma od tego wyjątków, nawet w „sprawach o bezpieczeństwo” czy stanach wyższej konieczności.

Wzór jest powtarzalny. Iran HRM dokumentuje skoordynowane zaprzeczenia w dziesiątkach mediów powiązanych z państwem w dniach 24–25 lutego: strategiczną próbę nasycenia przestrzeni medialnej, uciszenia międzynarodowego oburzenia i zakończenia nierzetelnego procesu w ciszy podczas fazy „dochodzenia”. Przetrzymywanie oskarżonych w tej fazie przez długi czas — bez niezależnego obrońcy czy dostępu do szczegółów sprawy — samo w sobie stanowi arbitralne zatrzymanie na mocy Artykułu 9 ICCPR. W przypadku nieletnich, Artykuły 37 i 40 Konwencji o Prawach Dziecka czynią to naruszenie podwójnie ciężkim.

Wewnątrz zbuntowanych miast.

Same miasta rzadko pojawiają się w relacjach zachodnich mediów. Większość z tego, co widział świat, docierała przez okna diaspory: berliński Tiergarten, londyński Trafalgar Square, waszyngtoński Lafayette Park. Miasta wymienione poniżej to te, które były pustoszone — Nejszabur, Raszt, Marvdasht, Azna, Javanrud, Meszhed, Kermanszah — miejsca bez biur korespondentów, gdzie przepustowość łącza ograniczono do minimum, a jedyną kamerą był telefon w kieszeni chłopca, który nie dożyje rana.

„Wrócili z kuzynem zawiniętym w prześcieradło. Sklep, w którym pracował, wciąż jest otwarty. Nikt nie odważy się umieścić jego nazwiska w witrynie”. — świadectwo zebrane przez CHRI, Isfahan, 16 stycznia 2026 r.