Isang sistema, maraming biktima
Ang talaan na itinatago sa site na ito ay isang talaan ng ginawa ng Islamic Republic sa mga Iranian. Hindi ito ang buong talaan. Ang parehong mga institusyon — higit sa lahat ang Islamic Revolutionary Guard Corps at ang Quds Force nito — na pumapaputok sa mga walang armas na demonstrador sa mga lungsod ng Iran ay nagpopondo, nag-aarmas, at nagdidirekta rin ng mga armadong grupo sa hindi bababa sa anim na iba pang bansa, at nagsagawa ng mga pambobomba at pagdukot sa apat na kontinente.
Ang Artikulo 154 ng sariling konstitusyon ng Islamic Republic ay nag-uutos dito na suportahan ang “naaapi” sa labas ng mga hangganan nito, at Artikulo 150 ay nagbibigay sa Revolutionary Guards ng isang nakatayong misyon na “bantayan ang Rebolusyon at ang mga tagumpay nito” sa halip na ang mga hangganan ng bansa. Sa pagsasagawa, ang mga sugnay na iyon ay naging lisensya upang bumuo ng mga militia sa loob ng mas mahihinang kapitbahay, upang i-veto ang mga kasunduang pangkapayapaan, at upang sagutin ang pagkabigo sa loob ng bansa sa pamamagitan ng paghaharap sa ibang bansa. Ang mga populasyon na nagho-host ng mga militia na iyon ang unang nagbabayad: sa Beirut, Aleppo, Baghdad, Sanaa, at Gaza, ang mga ordinaryong tao ay nabubuhay sa ilalim ng mga armadong grupo na hindi nila pinili at mga digmaan na hindi nila binoto.
Dalawang punto ng pamamaraan ang mahalaga para sa lahat ng nasa ibaba. Una, ang mga numero ay nagmula sa mga katawan ng United Nations, mga hukuman ng batas, at mga itinatag na organisasyon ng karapatang pantao, hindi mula sa mga grupong oposisyon ng Iran; kung saan nagkakaiba ang mga pagtatantya, ibinibigay namin ang saklaw at pinangalanan ang katawan na gumawa nito. Pangalawa, ang pagpapatungkol ay hindi pare-pareho. Ang ilang mga kaganapan — ang pambobomba sa Buenos Aires noong 1994, ang balak sa Paris noong 2018 — ay napatunayan na sa hukuman. Ang iba, tulad ng pag-atake noong 2019 sa mga pasilidad ng langis ng Saudi, ay nakabatay sa mga pagsisiyasat ng estado at UN na itinatanggi ng Tehran. Sinasabi namin kung alin ang alin.
Kung saan nahulog ang pinsala
| Bansa o mamamayan | Ano ang ginawa ng Islamic Republic | Gastos sa kanila | Pinagmulan |
|---|---|---|---|
| Lebanon | Itinatag at pinondohan ang Hezbollah mula 1982; nagtustos ng mga rocket, suweldo, at utos. | Isang estado sa loob ng isang estado, paulit-ulit na digmaan sa Israel, pinaslang na mga mamamahayag at pulitiko, isang ekonomiya na bumagsak. | Britannica |
| Syria | Pag-deploy ng IRGC at Hezbollah mula 2012 upang iligtas ang gobyerno ng Assad; nag-recruit ng mga dayuhang mandirigma mula sa Afghanistan at Pakistan. | Dokumentado ng tanggapan ng UN para sa karapatang pantao ang hindi bababa sa 306,887 sibilyan na namatay sa pagitan ng 2011 at 2021; ayon sa UNHCR, mahigit 6.8 milyong refugee at katulad na bilang ng mga lumikas sa loob ng Syria. | OHCHR · UNHCR |
| Iraq | Walong taong digmaan 1980–88; pagkatapos ng 2003, pagbuo ng mga Shia militia at pag-agaw sa mga ministeryo at kalakalan sa hangganan. | Daan-daang libong namatay sa digmaan; naitala ng misyon ng UN sa Iraq ang humigit-kumulang 490 na nagprotesta na napatay at mahigit 7,700 ang nasugatan sa mga demonstrasyon noong 2019–20, marami sa kanila ay mula sa mga armadong grupo na wala sa kontrol ng estado. | Britannica · OHCHR |
| Yemen | Mga armas, misayl, drone at pagsasanay sa kilusang Houthi, na dokumentado sa sunud-sunod na ulat ng UN Panel of Experts. | Isa sa pinakamalalang humanitarian emergency sa mundo: tinataya ng UN na mahigit 21 milyong tao ang nangangailangan ng tulong, na may kondisyong taggutom sa ilang bahagi ng bansa. | UN Panel of Experts · UN OCHA |
| Mga Palestino | Pondo, armas at pagsasanay para sa Hamas at Palestinian Islamic Jihad; pampublikong pagtanggi sa anumang napagkasunduang kasunduan. | Sunud-sunod na digmaan sa Gaza na may mapaminsalang bilang ng mga sibilyan, habang ang Tehran mismo ay walang ipinagsasapalaran. | OHCHR |
| Israel | Direktang pag-atake ng misayl at drone; proxy rocket fire; mga dekada ng panawagan para sa pag-alis ng estado. | Mga sibilyang napatay sa rocket at misayl fire; permanenteng war footing sa buong rehiyon. | Israel–US strikes |
| Saudi Arabia at ang Gulpo | Ang pambobomba sa Khobar Towers noong 1996; pag-atake sa tanker; ang pag-atake ng drone at cruise-misayl noong Setyembre 2019 sa Abqaiq at Khurais, na natuklasan ng imbestigasyon ng UN na hindi inilunsad mula sa Yemen gaya ng inaangkin ng mga Houthi. | 19 na sundalo ng US ang napatay sa Khobar; kalahati ng produksyon ng langis ng Saudi ay pansamantalang nahinto; mga dekada ng sapilitang militarisasyon. | Britannica · BBC |
| Estados Unidos | Pag-agaw ng embahada at 444-araw na hostage crisis (1979–81); ang pambobomba sa Beirut barracks noong 1983; Iranian-supplied explosively formed penetrators sa Iraq; ang pag-atake ng drone sa Tower 22 sa Jordan (2024). | 52 diplomat na pinanatili sa loob ng 444 araw; 241 sundalo ng US ang napatay sa Beirut; tatlong sundalo ng US ang napatay sa Tower 22. | Britannica · Britannica |
| Pransya at Europa | 58 French paratrooper ang napatay sa Beirut (1983); ang mga pagpatay sa Mykonos restaurant sa Berlin noong 1992, kung saan natagpuan ng korte ng Aleman na responsable ang pamunuan ng Iran noong 1997; ang balak noong 2018 laban sa isang rally ng oposisyon malapit sa Paris, kung saan nahatulan sa Belgium noong 2021 ang akreditadong Iranian diplomat na si Assadollah Assadi. | Mga pagpatay at pagtatangkang malawakang pagpatay na ginawa sa lupain ng Europa ng mga naglilingkod na opisyal ng isang estado. | BBC · Talaan ng kaso |
| Arhentina | Ang pambobomba sa embahada ng Israel noong 1992 at ang pambobomba sa Jewish center ng AMIA noong 1994 sa Buenos Aires, na iniuugnay ng mga korte ng Arhentina sa mga opisyal ng Iran at Hezbollah. | 29 at 85 katao ang namatay; walang sinuman ang na-extradite o nilitis. | Britannica |
| Mga rekrut na Shia mula sa Afghanistan at Pakistan | Na-rekrut sa mga brigada ng Fatemiyoun at Zainabiyoun upang lumaban sa Syria, kadalasang mga refugee na inalok ng paninirahan o suweldo. | Libu-libo ang namatay bilang mga itinatapong dayuhang impanterya, na walang itinatagong tala para sa kanilang mga pamilya; naidokumento ng Human Rights Watch ang pangangalap ng mga bata. | Human Rights Watch |
Ang network ng proxy
Tinatawag ito ng Tehran na Axis of Resistance. Ang layunin nito ay bigyan ang Islamic Republic ng kakayahang makipagdigma nang hindi nasa digmaan: mga rocket na inilunsad mula sa Lebanon, mga drone na inilunsad mula sa Yemen, mga bomba sa tabing-daan na itinanim sa Iraq, lahat ay maaaring itanggi, lahat ay itinuro ng Quds Force. Ang mga bansang nagho-host ng mga pwersang ito ay walang boto. Hindi sila maaaring alisin ng kanilang mga parlyamento, hindi sila maaaring kasuhan ng kanilang mga hukuman, at ang kanilang mga mamamayan ay sumasalo sa bawat paghihiganti.
Ang mekanismo ay pare-pareho sa lahat ng limang teatro. Isang lokal na hinaing — pagbubukod ng sekta sa Iraq, pananakop sa Lebanon, pagbagsak ng estado sa Yemen — ay totoo bago dumating ang Tehran. Pagkatapos ay ibinibigay ng Quds Force ang hindi kayang gawin ng isang lokal na kilusan para sa sarili nito: pera, mga armas na tumpak, mga kampo ng pagsasanay, at isang satellite media apparatus. Bilang kapalit, tinatanggap ng kilusan ang estratehikong direksyon mula sa Tehran, at nawawalan ng monopolyo sa puwersa ang host state. Ang sunud-sunod na ulat ng UN Panel of Experts on Yemen ay sumusubaybay sa mga bahagi ng armas pabalik sa paggawa ng Iran; ang parehong pattern ay naidokumento para sa Iraq at Lebanon sa mga ulat ng bansa ng US State Department.
Ito ang dahilan kung bakit lumalala ang pinsala. Isang pamilyang Lebanese na ang kapitbahayan ay nawasak, isang estudyanteng Iraqi na binaril sa isang protesta, isang batang Yemeni sa isang lugar ng taggutom, isang Syrian na hindi makauwi — wala sa kanila ang pumili ng estratehiya ng Tehran, at wala sa kanila ang maaaring umapela laban dito.
Pag-hostage bilang patakaran ng estado
Mula sa pag-agaw ng embahada ng Estados Unidos sa Tehran noong Nobyembre 1979 hanggang sa kasalukuyan, ginamit ng Islamic Republic ang mga dayuhan at dual national bilang bargaining chips. Ang mga mamamayang British, French, German, Swedish, American, Australian at Japanese ay inaresto sa hindi napatunayang mga kasong panseguridad, ikinulong sa bilangguan ng Evin, at pinalaya lamang kapalit ng pera o mga bilanggo.
Ang kasanayan ay naidokumento sa halip na inaakusahan. Amnesty International at ang UN Working Group on Arbitrary Detention ay paulit-ulit na natagpuan na ang mga pagdakip ng mga dual national ay arbitraryo, at ang UN Independent Fact-Finding Mission on Iran ay inilarawan ang mas malawak na sistema ng pagdakip, tortyur at pinilit na pag-amin na pinapasok ng mga bilanggong ito. Sa diplomatikong pag-uulat, mayroon itong pangalan — hostage diplomacy — at nangangahulugan ito na walang bisita mula sa isang bansa na gustong pilitin ng Tehran ang tunay na ligtas.
Ano ang halaga nito sa mga Iranian
Ang bawat rocket na ipinadala sa Lebanon, bawat suweldo na binayaran sa Damascus, bawat drone na binuo para sa Sanaa ay binabayaran mula sa isang bansa kung saan bumagsak ang pera, kulang ang mga suplay sa ospital, natutuyo ang mga gripo sa tag-araw at nawawalan ng kuryente sa taglamig. Ito ay isa sa mga pinakakaraniwang slogan sa mga lansangan sa panahon ng 2025–2026 na pag-aalsa: hindi Gaza o Lebanon — ang buhay ko ay para sa Iran. Hindi hinihiling ng mga Iranian na pumili ang mundo sa pagitan ng kanilang pagdurusa at ng iba. Itinuturo lamang nila na iisa ang pinagmulan nito.
Ang panloob na bahagi ng talaang iyon ay nakasaad sa aming bilang ng mga namatay at mga pagbitay na pahina, at ang mga pandaigdigang natuklasan sa likod ng mga ito ay nasa mga ulat ng UN Fact-Finding Mission , na nagpasiya na ang karahasan ng estado ng Iran laban sa mga nagpoprotesta ay katumbas ng mga krimen laban sa sangkatauhan.
Ang pananagutan ay ibinabahagi
Dahil ang pinsala ay lumalampas sa mga hangganan, gayundin ang lunas. Ang mga kaso ng unibersal na hurisdiksyon sa Europa, ang pagtatalaga ng IRGC bilang teroristang organisasyon, mga parusa sa mga kumander at front company, at ang gawain ng UN Fact-Finding Mission on Iran ay lahat ay may kinalaman sa mga biktima sa loob at labas ng bansa nang sabay. Ang aming mga parusa at tugon ng mundo na pahina ay sumusubaybay sa kung ano ang aktwal na ginawa ng mga pamahalaan, at kung saan sila tumigil.
Dalawang naunang halimbawa ang nagpapakita na ang talaan ay maaaring ipatupad. Noong 1997, pinangalanan ng isang korte sa Berlin ang mga pinakamataas na pinuno ng Iran bilang nag-utos ng mga pagpatay sa Mykonos, at binawi ng European Union ang mga embahador nito. Noong 2021, hinatulan ng isang korte sa Belgium ang isang kasalukuyang diplomat ng Iran ng pagtatangkang terorismo. Wala sa mga kasong ito ang nagwakas sa pag-uugali, ngunit parehong itinatag sa ebidensya ang matagal nang itinuturing ng mga pamahalaan bilang haka-haka.
Mga Pinagmulan
Lahat ng mga numero sa pahinang ito ay hango sa mga sumusunod na katawan. Kung saan pinagtatalunan ang isang pagtatantya, binabanggit namin ang institusyong gumawa nito sa halip na ang pinakamataas na magagamit na bilang.
- UN Independent International Fact-Finding Mission on the Islamic Republic of Iran — mga natuklasan sa karahasan ng estado, detensyon at mga krimen laban sa sangkatauhan.
- UN Human Rights Office (OHCHR), bilang ng mga sibilyang namatay sa Syria, 2011–2021.
- UNHCR — Syria emergency, mga bilang ng refugee at displacement.
- UN Panel of Experts on Yemen — mga ulat sa paglilipat ng mga armas ng Iran sa mga Houthi.
- UN OCHA — Yemen, datos ng mga pangangailangang pantao.
- OHCHR / UNAMI — Iraq, mga nasawi sa mga protesta noong 2019–20.
- Human Rights Watch — pangangalap ng mga batang Afghan upang lumaban sa Syria.
- Amnesty International — Iran, arbitraryong pagdakip ng mga dual at foreign national.
- BBC News — paghatol sa diplomat ng Iran na si Assadollah Assadi, Antwerp, 2021.
- BBC News — ang pag-atake noong 2019 sa mga pasilidad ng langis ng Saudi sa Abqaiq at Khurais.
- Britannica — pambobomba sa AMIA, Buenos Aires, 1994.
- Britannica — pambobomba sa kuwartel ng Beirut, 1983.
- Britannica — pambobomba sa Khobar Towers, 1996.
- Britannica — krisis sa hostage ng Iran, 1979–81.
- Britannica — Digmaang Iran–Iraq, 1980–88.
- Konstitusyon ng Islamikong Republika ng Iran, Mga Artikulo 150 at 154.
Mga madalas itanong
Nagdulot ba ng pinsala ang Islamikong Republika sa mga tao sa labas ng Iran?
Oo. Ang mga armadong proxy nito, pambobomba, pag-hostage, at direktang operasyong militar ay pumatay at nagpalikas ng mga tao sa Lebanon, Syria, Iraq, Yemen, Gaza, mga estado sa Gulpo, Israel, Argentina, Europa, at Estados Unidos.
Ano ang Axis of Resistance?
Ang tawag ng Tehran sa network ng mga armadong grupo na pinopondohan, binibigyan ng armas, at pinamumunuan nito sa labas ng Iran — kabilang ang Hezbollah sa Lebanon, mga Shia militia sa Iraq, ang Houthis sa Yemen, at Hamas at Islamic Jihad sa Gaza.
Paano naapektuhan ng Islamikong Republika ang Lebanon?
Nilikha nito ang Hezbollah noong 1982 at ginawa itong isang puwersang mas malakas kaysa sa estado ng Lebanon. Simula noon, ang Lebanon ay dumanas ng labanang sibil, paulit-ulit na digmaan sa Israel, pagpatay sa mga kalaban sa pulitika, at isang estadong masyadong bihag upang mamuno o muling itayo.
Paano ito nakaapekto sa Syria?
Ang IRGC at Hezbollah ay namagitan mula 2012 upang panatilihin si Bashar al-Assad sa kapangyarihan laban sa isang popular na pag-aalsa. Ang interbensyong iyon ay nagpatagal ng isang digmaan na pumatay ng daan-daang libong Syrian at nagpalikas ng higit sa kalahati ng bansa.
Paano ito nakaapekto sa Iraq?
Nakipaglaban ang Iran ng walong taong digmaan sa Iraq noong 1980s, pagkatapos noong 2003 ay nagtayo ng mga militia na sumalakay sa mga pwersa ng koalisyon, pumatay ng mga Iraqi na nagprotesta noong 2019 at 2020, at binihag ang mga bahagi ng estado at ekonomiya ng Iraq.
Paano naapektuhan ang mga Palestinian?
Pinopondohan at binibigyan ng armas ng Tehran ang Hamas at Palestinian Islamic Jihad at hayagang tinatanggihan ang anumang napagkasunduang kasunduan. Ang mga Palestinian ay nabubuhay sa mga kahihinatnan ng isang estratehiya ng digmaan na itinuro mula sa ibang bansa, habang ang Iranian state media ay itinuturing ang kanilang mga pagkamatay bilang patunay ng isang layunin.
Sinalakay ba nito ang mga bansa sa Gulpo?
Oo. Ang mga pag-atake na iniuugnay sa Iran o sa mga proxy nito ay kinabibilangan ng pambobomba sa Khobar Towers noong 1996 sa Saudi Arabia, mga pag-atake sa tanker sa Gulpo, at ang pag-atake ng drone at missile noong 2019 sa mga pasilidad ng langis ng Saudi sa Abqaiq at Khurais.
May mga Kanluranin bang napatay?
Oo. Ang pambobomba sa kuwartel ng Beirut noong 1983 ay pumatay ng 241 Amerikanong sundalo at 58 Pranses na paratrooper. Ang mga bomba sa tabing-daan na ibinigay ng Iran ay pumatay ng daan-daang tropa ng koalisyon sa Iraq. Kumuha rin ang Iran ng mga Western at dual national na hostage para sa leverage.
Bakit ito mahalaga para sa mga Iranian?
Ang parehong mga institusyong bumaril sa mga nagprotesta sa mga lansangan ng Iran ang nagpapatakbo ng mga operasyon sa ibang bansa, at ang perang ginagastos sa mga ito ay perang hindi ginagastos sa mga ospital, tubig, o sahod ng Iran. Ang dalawang talaan ay iisang talaan.