Γιατί διαμαρτύρεται το Ιράν;

Για τι διαμαρτύρονται οι άνθρωποι;

• Υποχρεωτική χιτζάμπ και αστυνόμευση των γυναικών. Η Περίπολος Καθοδήγησης, η παρακολούθηση γυναικών σε αυτοκίνητα και χώρους εργασίας, και ο θάνατος της Μάχσα Αμίνι το 2022 παραμένουν το σύμβολο του κρατικού ελέγχου στην ιδιωτική ζωή.
• Εκτελέσεις. Το Ιράν εκτελεί περισσότερους ανθρώπους από οποιαδήποτε άλλη χώρα εκτός από την Κίνα, συμπεριλαμβανομένων διαδηλωτών που καταδικάστηκαν μετά από συνοπτικές δίκες. Δείτε εκτελέσεις.
• Οικονομική κατάρρευση. Η υποτίμηση του νομίσματος, ο πληθωρισμός και οι απλήρωτοι μισθοί έχουν ωθήσει μεγάλα τμήματα της έμμισθης μεσαίας τάξης στη φτώχεια.
• Κατάρρευση υποδομών. Οι κυλιόμενες διακοπές ρεύματος, οι ελλείψεις φυσικού αερίου τον χειμώνα και η σοβαρή λειψυδρία έχουν πυροδοτήσει διαμαρτυρίες σε επαρχιακές πόλεις που είχαν παραμείνει ήσυχες σε προηγούμενα κύματα.
• Καμία δίοδος αλλαγής. Οι ελεγχόμενες εκλογές, οι φυλακισμένοι δικηγόροι και τα κλειστά φύλλα εφημερίδων αφήνουν τον δρόμο ως το μόνο εναπομείναν κανάλι.

Πότε ξεκίνησαν οι τρέχουσες διαμαρτυρίες;

Η Κόκκινος Χειμώνας η εξέγερση ξεκίνησε στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 και κλιμακώθηκε απότομα τον Ιανουάριο του 2026. Οι νύχτες της 8ης και 9ης Ιανουαρίου 2026 είχαν τον υψηλότερο αριθμό νεκρών σε μία μόνο νύχτα, με το Ραστ να είναι η πόλη που επλήγη περισσότερο.

Σε τι διαφέρει αυτό από το 2009, το 2019 και το 2022;

Το τρέχον κύμα είναι γεωγραφικά ευρύτερο, πιο εργατικής τάξης και δεν ζητά πλέον μεταρρύθμιση. Τα συνθήματα στοχεύουν άμεσα τον Ανώτατο Ηγέτη.

Πώς έχει ανταποκριθεί το κράτος;

Με πραγματικά πυρά, σκάγια όπλων που εκτοξεύονται στα πρόσωπα, μαζικές κρατήσεις και εθνικές διακοπές διαδικτύου που συγχρονίζονται με τις χειρότερες νύχτες. Τα τεκμηριωμένα σύνολα και το εύρος των ανεξάρτητων εκτιμήσεων βρίσκονται στον απολογισμό νεκρών σελίδα· τα ονομαστικά θύματα καταγράφονται στο Εις Μνήμην.

Τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι εκτός Ιράν;

Να κατονομάζουν δημόσια τα θύματα, να πιέζουν τις κυβερνήσεις για χαρακτηρισμούς και υποθέσεις κρατουμένων, να υποστηρίζουν επαληθευμένες αναφορές και να διατηρούν το αρχείο προσβάσιμο όταν οι ίδιοι οι Ιρανοί αποκόπτονται. Συγκεκριμένα βήματα παρατίθενται στο Δράσε και στις τρέχουσες εκστρατείες.

Συχνές ερωτήσεις

Οι αιτίες σε βάθος

Βασικά στοιχεία

• Το κύμα του Κόκκινου Χειμώνα ξεκίνησε στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 και έφτασε σε περισσότερες από 200 πόλεις τον Ιανουάριο του 2026.
• Η επαληθευμένη ονομαστική λίστα του HRANA ανερχόταν σε 7.007 θανάτους όταν έκλεισε στις 23 Φεβρουαρίου 2026, με χιλιάδες άλλες περιπτώσεις να βρίσκονται ακόμα υπό εξέταση.
• Οι Ιρανικοί Οργανισμοί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατέγραψαν τουλάχιστον 972 εκτελέσεις το 2024 και περισσότερες από 1.500 το 2025.
• Το ριάλ έχει χάσει τη συντριπτική πλειοψηφία της αξίας του από το 2018, και ο επίσημος πληθωρισμός έχει παραμείνει πάνω από 30 τοις εκατό τα περισσότερα χρόνια από τότε.
• Κάθε εθνικό κύμα διαδηλώσεων από το 2017 αντιμετωπίστηκε με διακοπές διαδικτύου, πυρά και μαζικές συλλήψεις.

Γιατί η οικονομία οδηγεί τους ανθρώπους στους δρόμους;

Για τις περισσότερες ιρανικές οικογένειες, η εξέγερση ξεκίνησε στο ταμείο. Από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέφεραν τις κυρώσεις το 2018, το ριάλ έχει επανειλημμένα φτάσει σε ιστορικά χαμηλά, και το ίδιο το Στατιστικό Κέντρο του Ιράν έχει αναφέρει ετήσιο πληθωρισμό πάνω από 30 τοις εκατό τα περισσότερα χρόνια από τότε. Οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί ακόμη πιο γρήγορα. Εκπαιδευτικοί, νοσοκόμες, συνταξιούχοι και εργαζόμενοι με σύμβαση στον πετρελαϊκό τομέα πραγματοποίησαν επανειλημμένες απεργίες για απλήρωτους ή μειωμένους μισθούς πολύ πριν ξεκινήσουν οι διαδηλώσεις στους δρόμους.

Οι διαδηλωτές δεν κατηγορούν μόνο τις κυρώσεις. Ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας ελέγχεται από φορείς που λογοδοτούν στον Ανώτατο Ηγέτη και όχι στο κοινοβούλιο, συμπεριλαμβανομένων ιδρυμάτων (bonyads) και εταιρειών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Τα χρήματα που δαπανώνται για περιφερειακούς συμμάχους και προγράμματα πυραύλων, ενώ οι μισθοί και οι συντάξεις μειώνονται, είναι ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στα συνθήματα. Το κόστος αυτών των δαπανών στο εξωτερικό τεκμηριώνεται στο πέρα από το Ιράν.

Πώς η έλλειψη νερού και ενέργειας τροφοδότησε τις διαδηλώσεις;

Δεκαετίες κατασκευής φραγμάτων, υπεραντλήσεων υπόγειων υδάτων και ξηρασίας έχουν αφήσει τους ταμιευτήρες που τροφοδοτούν την Τεχεράνη, το Ισφαχάν και το Μασχάντ σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Το καλοκαίρι του 2021, οι διαδηλώσεις για το νερό στο Χουζιστάν αντιμετωπίστηκαν με πυρά. Το 2024 και το 2025, οι κυλιόμενες διακοπές ρεύματος έκλεισαν γραφεία και εργοστάσια, και οι χειμερινές ελλείψεις φυσικού αερίου άφησαν τα σπίτια κρύα. Αξιωματούχοι προειδοποίησαν ανοιχτά ότι τμήματα της πρωτεύουσας θα μπορούσαν να στεγνώσουν. Για τους κατοίκους των επαρχιακών πόλεων, η αποτυχία των βασικών υπηρεσιών έγινε καθημερινή απόδειξη ότι το κράτος δεν μπορούσε ούτε να κυβερνήσει ούτε να λογοδοτήσει.

Γιατί οι γυναίκες βρίσκονται στο επίκεντρο των διαδηλώσεων;

Η υποχρεωτική χιτζάμπ επιβάλλεται από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Σύμφωνα με το άρθρο 638 του Ισλαμικού Ποινικού Κώδικα, η δημόσια εμφάνιση χωρίς αυτή τιμωρείται με φυλάκιση ή πρόστιμο, και από το 2024 το Σχέδιο Noor χρησιμοποιεί κάμερες, κατασχέσεις αυτοκινήτων και κλείσιμο επιχειρήσεων για την επιβολή της. Ο θάνατος το 2022 της Μάχσα (Τζίνα) Αμίνι υπό την κράτηση της Αστυνομίας Ηθών μετέτρεψε έναν ενδυματολογικό κώδικα σε σύμβολο του ελέγχου του κράτους πάνω στην ιδιωτική ζωή κάθε ατόμου. Γι’ αυτό το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έγινε το κοινό σύνθημα ανθρώπων που δεν είναι κατά τα άλλα πολιτικοποιημένοι. Η νομική λεπτομέρεια βρίσκεται στο νόμο για τη χιτζάμπ.

Γιατί οι περιοχές Κουρδιστάν και Βαλουχιστάν πλήττονται περισσότερο;

Το Κουρδιστάν και το Σιστάν-Βαλουχιστάν αντιμετωπίζουν εδώ και καιρό την βαρύτερη καταστολή. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ εναντίον πιστών και διαδηλωτών στη Ζαχεντάν· η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε τουλάχιστον 66 νεκρούς εκείνη την ημέρα, σε αυτό που έγινε γνωστό ως «Ματωμένη Παρασκευή». Οι Κούρδοι και Βαλούχοι κρατούμενοι εκπροσωπούνται επίσης δυσανάλογα μεταξύ των εκτελεσθέντων. Οι διαδηλώσεις σε αυτές τις περιοχές συνδυάζουν εθνικά αιτήματα με παράπονα για γλωσσικά δικαιώματα, φτώχεια και διακρίσεις.

Πώς τα κύματα διαμαρτυρίας χτίστηκαν το ένα πάνω στο άλλο;

Κάθε κύμα καταπνίγηκε, και κάθε ένα άφησε πίσω του περισσότερους ανθρώπους χωρίς τίποτα να χάσουν: οικογένειες των νεκρών, απελευθερωμένους κρατούμενους και νέους που είχαν δει τις μεταρρυθμίσεις να αποτυγχάνουν. Αυτή η συσσωρευμένη μνήμη εξηγεί γιατί τα συνθήματα του 2025–2026 παρέλειψαν εντελώς τις μεταρρυθμίσεις.

Τι ρόλο διαδραματίζουν οι νέοι Ιρανοί;

Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού του Ιράν είναι κάτω των 35 ετών, με υψηλό επίπεδο μόρφωσης και συνδεδεμένο με τον έξω κόσμο μέσω δορυφορικής τηλεόρασης και VPN. Η ανεργία των αποφοίτων είναι υψηλή και η μετανάστευση μεταξύ γιατρών, μηχανικών και φοιτητών έχει εκτοξευθεί. Πολλοί από τους νεκρούς το 2022 και το 2026 ήταν έφηβοι και φοιτητές. Οι κηδείες τους, που συχνά γίνονταν υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας, μετατράπηκαν σε νέες διαμαρτυρίες.

Τι συνέβη όταν το κράτος κατέστειλε τις διαμαρτυρίες το 2026;

Οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποίησαν τουφέκια, κυνηγετικά όπλα και πολυβόλα εναντίον του πλήθους, ειδικά κατά τη διάρκεια των δύο νυχτών της 8ης και 9ης Ιανουαρίου 2026, αφού είχε διακοπεί το διαδίκτυο. Νοσοκομεία τέθηκαν υπό τον έλεγχο των δυνάμεων ασφαλείας και οικογένειες πιέστηκαν να θάψουν τους νεκρούς τους γρήγορα ή να καταγράψουν τους θανάτους ως ατυχήματα. Κρατούμενοι κατηγορήθηκαν για moharebeh («διεξαγωγή πολέμου εναντίον του Θεού»), αδίκημα που επισύρει τη θανατική ποινή. Τα τεκμηριωμένα στοιχεία, και οι λόγοι για τους οποίους οι εκτιμήσεις διαφέρουν, βρίσκονται στη σελίδα των νεκρών.

Πηγές

Πρακτορείο Ειδήσεων Ακτιβιστών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRANA)· Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Ιράν (IHR)· Εκθέσεις της Διεθνούς Αμνηστίας για τον Νοέμβριο του 2019 και για το Zahedan, 30 Σεπτεμβρίου 2022· Ανεξάρτητη Διεθνής Αποστολή Διερεύνησης Γεγονότων του ΟΗΕ στο Ιράν· Ανακοινώσεις πληθωρισμού από το Στατιστικό Κέντρο του Ιράν· Ρεπορτάζ του Reuters για τον Νοέμβριο του 2019. Οι πλήρεις σημειώσεις πηγών βρίσκονται στη σελίδα μεθοδολογίας .

Πώς να κατανοήσουμε τα αλληλεπικαλυπτόμενα αιτήματα χωρίς υπεραπλουστεύσεις

Η κοινή διαμαρτυρία δεν προϋποθέτει πανομοιότυπα κίνητρα

Η οικονομική ανασφάλεια, οι περιορισμοί στη ζωή των γυναικών, οι εκτελέσεις και η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς μπορούν να συνυπάρχουν σε ένα κίνημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαδηλωτής τούς αποδίδει την ίδια προτεραιότητα. Ένα πανεθνικό σύνθημα καταγράφει μια έκφραση που ακούστηκε σε συγκεκριμένες συγκεντρώσεις, όχι τα αποτελέσματα μιας αντιπροσωπευτικής δημοσκόπησης για το σύνολο του ιρανικού λαού.

Οι πιο αξιόπιστες καταγραφές συνδέουν ένα διατυπωμένο αίτημα με τους ανθρώπους, τον τόπο και την ημερομηνία όπου αναφέρθηκε. Διακρίνουν όσα είπαν οι συμμετέχοντες από την ερμηνεία ενός παρατηρητή. Αυτό διατηρεί την πολυφωνία του κινήματος, εξηγώντας παράλληλα γιατί άνθρωποι με διαφορετικές άμεσες ανησυχίες μπορούν να εντοπίζουν το ίδιο έλλειμμα λογοδοσίας.

Διαβάστε το οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο του Δεκεμβρίου

Η άρνηση των γυναικών συνδέει έναν καθημερινό κανόνα με ένα ευρύτερο ζήτημα

Η υποχρεωτική χιτζάμπ βιώνεται μέσα από καθημερινές δραστηριότητες: τις μετακινήσεις, τις σπουδές, την εργασία και τη χρήση δημόσιων υπηρεσιών. Η καταγραφή σχετικά με τη νομοθεσία για τη χιτζάμπ εξηγεί τη διάκριση ανάμεσα στο θεσμικό πλαίσιο και τις αναφερόμενες πρακτικές επιβολής. Η καταγραφή για τη Mahsa Amini εξηγεί γιατί ένας θάνατος υπό κράτηση έγινε το επίκεντρο της εξέγερσης του 2022.

Οι δημόσιες πράξεις άρνησης έχουν επίσης τη δική τους ιστορία. Η συνοδευτική εικόνα με το Κορίτσι της οδού Enghelab ανήκει σε αυτήν την ιστορία και δεν παρουσιάζεται ως φωτογραφία του Ιανουαρίου του 2026. Η σημασία της έγκειται στην ορατή αμφισβήτηση της υποχρεωτικής χιτζάμπ. Μια φωτογραφία μπορεί να τεκμηριώσει μια τέτοια πράξη χωρίς να αποφαίνεται για τα κίνητρα όλων των γυναικών που συμμετείχαν αργότερα στις διαδηλώσεις.

Παρακολουθήστε τη νομοθεσία και την επιβολή της

Διαβάστε την ιστορία της Mahsa Amini

Η περιφερειακή εμπειρία πρέπει να διατηρεί την ιδιαιτερότητά της

Οι κουρδικές και οι βαλούχικες κοινότητες επανέρχονται συχνά στο αρχείο, αλλά δεν αποτελούν εναλλάξιμους πληθυσμούς. Ένα τοπικό περιστατικό, μια διεκδίκηση γλωσσικών δικαιωμάτων και ένα ιστορικό εκτελέσεων αφορούν διαφορετικά ζητήματα. Οι πηγές και το γεωγραφικό τους εύρος πρέπει να παραμένουν ευδιάκριτα και να μην συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο, αδιαφοροποίητο περιφερειακό αφήγημα.

Η ίδια προσοχή απαιτείται και στις συγκρίσεις μεταξύ πρωτεύουσας και επαρχιακών πόλεων. Η τεκμηρίωση ότι μια πόλη διαδήλωσε δεν προσδιορίζει την κοινωνική σύνθεση του κινήματος σε εθνικό επίπεδο. Οι καταγραφές σε επίπεδο πόλης και οι ατομικές βιογραφίες είναι πιο χρήσιμες από γενικευτικούς ισχυρισμούς σχετικά με το ποιος διαδήλωσε πρώτος ή ποια ομάδα εκπροσώπησε ολόκληρη την εξέγερση.

Διαβάστε ονομαστικές καταγραφές από διάφορες περιοχές

Τι μπορεί να δείξει η σύγκριση των κυμάτων διαμαρτυρίας

Το χρονολόγιο τοποθετεί διαδοχικά τις αμφισβητούμενες εκλογές του 2009, τις διαδηλώσεις για τις τιμές των καυσίμων το 2019 και την εξέγερση του 2022. Κάθε γεγονός είχε το δικό του άμεσο πλαίσιο και άφησε στοιχεία που πρέπει να εξετάζονται στη δική τους περίοδο αναφοράς. Οι συγκρίσεις μπορούν να αναδείξουν επαναλαμβανόμενες μεθόδους καταστολής, χωρίς να θεωρείται δεδομένο ότι οι εκβάσεις ή οι κατηγορίες θυμάτων είναι άμεσα συγκρίσιμες.

Ομοίως, τα αρχεία της περιόδου 2025–2026 οφείλουν να διαχωρίζουν το οικονομικό έναυσμα, τα συνθήματα που καταγράφηκαν και τη μετέπειτα κρατική απόκριση. Η αιτία μιας διαμαρτυρίας δεν αποτελεί δικαιολογία για χρήση θανατηφόρας βίας, και η περιγραφή της καταστολής δεν συνιστά αποτύπωση πολιτικών προτιμήσεων. Ο διαχωρισμός αυτών των ερωτημάτων βοηθά τους αναγνώστες να κατανοήσουν την ιστορία, χωρίς να προβάλλονται ισχυρισμοί πέρα από όσα τεκμηριώνουν οι πηγές.

Συγκρίνετε προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας

Συγκρίνετε τα αρχεία θυμάτων και το εύρος τους