ก่อนปี 2522: ความก้าวหน้าทีละน้อยครึ่งศตวรรษ
ผู้หญิงอิหร่านได้รับสิทธิในการออกเสียงเลือกตั้งในปี 2506 ก่อนผู้หญิงในสวิตเซอร์แลนด์ถึงสิบปี พวกเธอเคยดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี (ฟาร์โรครู ปาร์ซา, มัห์นาซ อัฟคามี) เอกอัครราชทูต ผู้พิพากษา และสมาชิกวุฒิสภา กฎหมายคุ้มครองครอบครัว ปี 2510 — ซึ่งขยายเพิ่มในปี 2518 — ยกระดับอายุแต่งงานสำหรับเด็กผู้หญิงเป็น 18 ปี จำกัดการมีภรรยาหลายคนเฉพาะกรณีที่ศาลอนุมัติ และทำให้การหย่าร้างเป็นกระบวนการทางตุลาการแทนที่จะเป็นสิทธิแต่เพียงผู้เดียวของผู้ชาย ภายในปี 2521 ผู้หญิงคิดเป็นหนึ่งในสามของนักศึกษามหาวิทยาลัยและหนึ่งในสี่ของข้าราชการพลเรือน
กุมภาพันธ์ 2522: การย้อนกลับ
เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2522 สองสัปดาห์หลังการปฏิวัติ อายาตอลเลาะห์ โคไมนีระงับกฎหมายคุ้มครองครอบครัว ในวันที่ 3 มีนาคม เขาห้ามผู้หญิงดำรงตำแหน่งผู้พิพากษา ในวันที่ 7 มีนาคม เขาออกคำสั่งให้สวมฮิญาบภาคบังคับสำหรับผู้หญิงในสถานที่ทำงานของรัฐบาล ในวันที่ 8 มีนาคม — วันสตรีสากล — ผู้หญิงเตหะรานหลายหมื่นคนเดินขบวนในการประท้วงที่เกิดขึ้นเองครั้งใหญ่ที่สุดในยุคปฏิวัติตอนต้น การถอยกลับเป็นไปในเชิงกลยุทธ์: ภายในปี 2526 ประมวลกฎหมายอาญาอิสลาม (มาตรา 102 ต่อมาคือ 638) ทำให้ผู้หญิงที่ปรากฏตัวในที่สาธารณะ "โดยไม่สวมฮิญาบที่เหมาะสม" เป็นความผิดทางอาญา แยกโรงเรียน ชายหาด กีฬา และระบบขนส่งสาธารณะตามเพศ และลดอายุแต่งงานสำหรับเด็กผู้หญิงเหลือ 9 ปี (เพิ่มเป็น 13 ปีในปี 2545 ซึ่งยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน)
สถานะทางกฎหมายของผู้หญิงอิหร่านในปัจจุบัน
- ฮิญาบ: บังคับตั้งแต่ปี 2526 กฎหมายพรหมจรรย์และฮิญาบ ปี 2567 เพิ่มโทษปรับเป็นประมาณ 8,500 ดอลลาร์สหรัฐ จำคุกสูงสุด 10 ปี ยึดรถยนต์ ห้ามเดินทาง และเฆี่ยน
- การแต่งงาน: อายุตามกฎหมาย 13 ปีสำหรับเด็กผู้หญิง (ต่ำกว่านี้ได้หากได้รับความยินยอมจากบิดาและลายเซ็นผู้พิพากษา) ภรรยาต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากสามีเพื่อขอหนังสือเดินทาง เดินทางไปต่างประเทศ และการทำงานหลายรูปแบบ
- การหย่าร้าง: เป็นสิทธิแต่เพียงผู้เดียวของสามี ผู้หญิงต้องพิสูจน์ว่าถูกทารุณกรรม ถูกทอดทิ้ง ติดยา หรือซื้ออิสรภาพผ่าน คุลอ์โดยสละ มะฮร์.
- การดูแลบุตร: ส่งต่อให้บิดาเมื่อบุตรชายอายุ 7 ปีและบุตรสาวอายุ 9 ปี เมื่อบิดาเสียชีวิต สิทธิ์จะตกแก่ญาติผู้ชายของเขา ไม่ใช่แม่
- มรดกผู้หญิงได้รับมรดกครึ่งหนึ่งของทายาทชายในระดับเดียวกัน
- การเป็นพยานในศาลคำให้การของผู้หญิงมีค่าเท่ากับครึ่งหนึ่งของผู้ชาย ในบางประเภทคดี (ฆาตกรรม, ฮุดูด) คำให้การของผู้หญิงไม่สามารถรับฟังได้
- ตำแหน่งทางการเมืองผู้หญิงถูกห้ามดำรงตำแหน่งประธานาธิบดี (มาตรา 115 สงวนตำแหน่งนี้ไว้สำหรับ เรจาลหรือ "ผู้ชาย"), คณะผู้พิทักษ์, สภาผู้เชี่ยวชาญ และตำแหน่งตุลาการระดับสูง
- สนามกีฬาผู้หญิงถูกห้ามเข้าสนามฟุตบอลจนถึงปี 2019 และยังคงได้รับอนุญาตให้เข้าได้เฉพาะในโซนที่แยกเพศและจำกัดจำนวนตามโควตาเท่านั้น
ความขัดแย้งระหว่างการศึกษาและการจ้างงาน
ผู้หญิงอิหร่านเป็นหนึ่งในกลุ่มที่มีการศึกษาสูงที่สุดในเอเชียตะวันตก พวกเธอเป็นมากกว่าร้อยละ 60 ของนักศึกษามหาวิทยาลัยทั้งหมด และเป็นส่วนใหญ่ของผู้สำเร็จการศึกษาในสาขาแพทยศาสตร์ ชีววิทยา และมนุษยศาสตร์ แต่สัดส่วนของพวกเธอในกำลังแรงงานในระบบกลับทรงตัวอยู่ระหว่างร้อยละ 13 ถึง 17 มานานสองทศวรรษ ซึ่งเป็นหนึ่งในอัตราที่ต่ำที่สุดในโลก รัฐใช้รายได้จากน้ำมันเพื่อให้การศึกษาแก่ผู้หญิง แล้วห้ามพวกเธอร้องเพลงในที่สาธารณะ เต้นรำในที่สาธารณะ ขี่จักรยานในที่สาธารณะ หรือดำรงตำแหน่งสูงสุดที่วุฒิการศึกษาของพวกเธอจะเปิดทางให้ได้ ช่องว่างนี้คือนโยบายหลักของสาธารณรัฐอิสลามที่มีต่อผู้หญิง
ห้าทศวรรษแห่งการต่อต้าน
การต่อต้านไม่เคยหยุดนิ่ง แคมเปญ "หนึ่งล้านลายเซ็น" (2006) รวบรวมรายชื่อเพื่อยกเลิกกฎหมายที่เลือกปฏิบัติ ผู้ก่อตั้ง ปาร์วิน อาร์ดาลัน, นูชิน อาห์มาดี โคราซานี และ นาสริน โซตูเดห์ ถูกจำคุก มาซิห์ อลิเนจาด เปิดตัว "อิสรภาพที่ซ่อนเร้นของฉัน" (2014) และ วันพุธสีขาว (2017). วิดา โมวาเฮด ยืนบนกล่องสาธารณูปโภคบนถนนเองเกลาบในเดือนธันวาคม 2017 และโบกผ้าคลุมศีรษะสีขาวบนไม้ — ภาพที่ตั้งชื่อให้กับ สาวแห่งถนนเองเกลาบผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ชิริน เอบาดี (2003) และ นาร์เกส โมฮัมมาดี (2023, ได้รับรางวัลในเรือนจำเอวิน) ทำให้ขบวนการนี้มีใบหน้าที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดสองคน
มาห์ซา จินา อามินี และการลุกฮือปี 2022–2026
เมื่อวันที่ 13 กันยายน 2022 หน่วยลาดตระเวนชี้นำจับกุม มาห์ซา จินา อามินีหญิงชาวเคิร์ดวัย 22 ปีที่มาเยือนเตหะราน ในข้อหาสวมฮิญาบ "ไม่เหมาะสม" เธอเสียชีวิตในระหว่างควบคุมตัวเมื่อวันที่ 16 กันยายน ภายในไม่กี่ชั่วโมง ผู้หญิงในซักเกซฉีกผ้าคลุมศีรษะของตนในงานศพของเธอ ภายในไม่กี่วัน คำขวัญ ซาน, เซนเดกี, อาซาดี — ผู้หญิง, ชีวิต, เสรีภาพ แพร่กระจายไปยังกว่า 160 เมือง ผู้สังเกตการณ์ของสหประชาชาติบันทึกการเสียชีวิตจากการประท้วงมากกว่า 551 ราย (เด็ก 71 คน) และการจับกุมมากกว่า 22,000 รายภายในเดือนกุมภาพันธ์ 2023 ภายในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 ยอดรวมสะสมสูงถึงกว่า 42,000 คนเสียชีวิต และมากกว่า 100,000 คนถูกคุมขัง (ดู สองคืน) ผู้เสียชีวิตประกอบด้วย นิกา ชาคารามิ (16), ฮาดิส นาจาฟี (22 ปี, ถูกยิงหกนัด), ซารินา เอสมาอิลซาเดห์ (16), เคียน พีร์ฟาลัค (9 ปี), และ อาร์มิตา เกราวันด์ (16 ปี, ถูกเจ้าหน้าที่บังคับใช้ฮิญาบสังหารบนรถไฟใต้ดินเตหะราน)
คำตัดสินระหว่างประเทศ
องค์การสหประชาชาติ คณะกรรมการค้นหาข้อเท็จจริงอิสระระหว่างประเทศว่าด้วยสาธารณรัฐอิสลามแห่งอิหร่าน สรุปในเดือนมีนาคม 2024 ว่ารัฐได้ก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติในรูปแบบของ การข่มเหงทางเพศนอกเหนือจากการฆาตกรรม การทรมาน การข่มขืน และการบังคับให้สูญหาย ผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติแยกประเภทกฎหมายความบริสุทธิ์ทางเพศและฮิญาบปี 2024 ว่าเป็น "การแบ่งแยกทางเพศ" อาณัติของคณะกรรมการได้รับการต่ออายุในปี 2025 ฐานข้อมูลหลักฐานของคณะกรรมการขณะนี้มีมากกว่า 38,000 คำให้การและหลักฐานทางนิติเวช
ชื่อของผู้หญิง ไม่ใช่ตัวเลข
การปราบปรามผู้หญิงอิหร่านมีชื่อ การต่อต้านมีชื่อ จุดประสงค์ของคลังข้อมูลนี้คือเพื่อให้ทั้งสองรายการเปิดอยู่ อ่านได้ใน รำลึก, ใบหน้าและ อนุสรณ์บางส่วนถูกรวบรวมไว้ด้านล่างเป็นจุดเริ่มต้น — แต่ละชื่อเชื่อมโยงไปยังบันทึกที่ยาวกว่า
- ฟาร์รอคห์รู ปาร์ซา — รัฐมนตรีหญิงคนแรกของอิหร่าน ถูกประหารชีวิตเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม 1980
- โมนา มาห์มุดนิซาด — เด็กนักเรียนหญิงบาไฮ อายุ 17 ปี ถูกแขวนคอในชีราซ ปี 1983
- ซาห์รา คาเซมี — ช่างภาพข่าวชาวอิหร่าน-แคนาดา ถูกทรมานจนเสียชีวิตในเรือนจำเอวิน ปี 2003
- เรย์ฮาเนห์ จับบารี — ถูกแขวนคอในปี 2014 ในข้อหาฆ่าเจ้าหน้าที่ข่าวกรองที่พยายามข่มขืนเธอ
- นาสริน โซตูเดห์ — ทนายความด้านสิทธิมนุษยชน ถูกตัดสินจำคุก 38 ปีและเฆี่ยน 148 ครั้งในข้อหาปกป้องลูกความที่ประท้วงฮิญาบ
- นาร์เกส โมฮัมมาดี — ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพปี 2023 กำลังรับโทษจำคุกหลายครั้งติดต่อกันในเรือนจำเอวิน
คำถามที่พบบ่อย
ผู้หญิงอิหร่านสูญเสียสิทธิอะไรบ้างหลังการปฏิวัติปี 2522?
กฎหมายคุ้มครองครอบครัว (การแต่งงานเมื่ออายุเท่ากัน การหย่าร้างโดยคำสั่งศาล การจำกัดการมีภรรยาหลายคน) ถูกระงับภายในไม่กี่สัปดาห์ ผู้หญิงถูกห้ามเป็นผู้พิพากษา การสวมฮิญาบกลายเป็นข้อบังคับ โรงเรียนและพื้นที่สาธารณะถูกแยกตามเพศ และอายุแต่งงานของเด็กผู้หญิงถูกลดจาก 18 ปีเหลือ 9 ปี
ผู้หญิงในอิหร่านสามารถเดินทาง ทำงาน หรือหย่าร้างได้อย่างอิสระหรือไม่?
ไม่ได้ ผู้หญิงที่แต่งงานแล้วต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากสามีเพื่อขอหนังสือเดินทางและเดินทางออกนอกประเทศ การหย่าร้างเป็นสิทธิฝ่ายเดียวของสามี สิทธิในการดูแลบุตรตกเป็นของบิดา คำให้การของผู้หญิงในศาลมีค่าเท่ากับครึ่งหนึ่งของผู้ชาย และได้รับมรดกเพียงครึ่งเดียว
ผู้หญิงอิหร่านในระดับอุดมศึกษามีจำนวนเท่าไร?
มากกว่า 60% ของนักศึกษาในมหาวิทยาลัยของอิหร่านเป็นผู้หญิง แต่การมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานของผู้หญิงต่ำกว่า 14% ซึ่งเป็นหนึ่งในอัตราที่ต่ำที่สุดในโลก
ขบวนการหญิง ชีวิต เสรีภาพ คืออะไร?
Zan, Zendegi, Azadi / Jin, Jiyan, Azadî เป็นสโลแกนของการลุกฮือของอิหร่านในปี 2022–2026 ที่จุดประกายจากการเสียชีวิตของ Mahsa Jina Amini ในระหว่างการควบคุมตัวของตำรวจศีลธรรมเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2022 เป็นขบวนการต่อต้านอย่างสันติที่ยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ของสาธารณรัฐอิสลาม
กฎหมายของอิหร่านเกี่ยวกับผู้หญิงถือเป็นอาชญากรรมต่อมนุษยชาติหรือไม่?
ใช่ คณะกรรมการค้นหาข้อเท็จจริงอิสระของสหประชาชาติเกี่ยวกับอิหร่าน (มีนาคม 2024) สรุปว่าสาธารณรัฐอิสลามได้ก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติในการข่มเหงทางเพศ ผู้เชี่ยวชาญของสหประชาชาติแยกกันเรียกกฎหมายความบริสุทธิ์และฮิญาบปี 2024 ว่า "การแบ่งแยกทางเพศ"
