٧٧ کاتژمێر — فیلمی درێژ لەسەر دوو شەوی ئێران

پەنجەرەی ٧٧ کاتژمێری، لە تۆماری بەڵگەداردا

ناونیشانی فیلمەکە ئاماژەیە بۆ شتێک کە ئەرشیفەکە دەتوانێت بەڵگەی پێشکەش بکات: لە ئێراندا، مەترسی بۆ دەستبەسەرکراو لە ڕۆژانی سەرەتادا زیاترە. کەسێک کە لە خۆپیشاندانێکی شەقامییەوە دەستبەسەر دەکرێت، بەزۆری لە ڕۆژانی یەکەمدا هیچ تۆمارێکی دەستبەسەرکردنی نییە، هیچ دەستڕاگەیشتنێک بە پارێزەری هەڵبژێردراوی خۆی نییە، و هیچ شوێنێکی پشتڕاستکراوی نییە. خێزانەکان کە لە زیندانێکەوە بۆ زیندانێکی دیکە دەگەڕێن، هیچیان پێ ناڵێن. لە ناوەوەی ئەو بۆشایییەدایە کە شێوازی تۆمارکراوی لێدان، دانپێدانانی بەزۆر و مردن لە زینداندا ڕوودەدات.

ڕاستییە ڕاستەقینەکانی پشت دراماتیزەکردنەکە

• نیکا شاکەرەمی، ١٦ ساڵ، دوای خۆپیشاندانێک لە تاران لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ بێسەروشوێن بوو؛ چەند ڕۆژێک دواتر تەرمەکەی گەڕێندرایەوە بۆ خێزانەکەی، بە ڕوونکردنەوەیەکی فەرمی کە پشکنینی سەربەخۆ پێچەوانەی کردەوە.
• موحسین شەکاری، یەکەم خۆپیشاندەر کە دوای ڕاپەڕینی ٢٠٢٢ بە فەرمی لە سێدارە درا، لە دادگاییکردنێکدا کە بە خولەک پێورا تاوانبار کرا.
• نەوید ئەفکاری، زۆرانبازێک کە لە ساڵی ٢٠٢٠ لە سێدارە درا دوای دانپێدانانێک کە لە دادگادا وتی لەژێر ئەشکەنجەدا وەرگیراوە.
• زەهرا کازمی، ڕۆژنامەنووسێکی وێنەگر کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە زینداندا مرد، ئەو کەیسییەی کە شێوەکەی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دامەزراند.

هەر یەک لەو پەڕانە ڕوون دەکاتەوە کە دەسەڵاتداران چییان وتووە، بەڵگەکان چییان نیشانداوە و کێ بەڵگەنامەکانی کردووە. لەگەڵ فیلمەکەدا بخوێنرێن، ئەو پرسیارە وەڵام دەدەنەوە کە زۆرترین جار بینەرانی دوای فیلمەکە دەیکەن: چەندێکی ئەمە بەڕاستی ڕوودەدات.

بینینی وەک بەڵگە، نەک تەنها وەک دراما

سێ شت شایەنی سەرنجدانن لەسەر شاشەکەدا هەن چونکە ڕاستەوخۆ دەگەنە سەر تۆمارە بەڵگەنامەکراوەکان: نەبوونی هیچ کاغەزێکی تۆمارکراو، ڕۆڵی کامێرای دانپێدانان، و فشارەکە کە لەسەر خێزانەکەیە نەک لەسەر زیندانییەکە. هەر یەکێک تایبەتمەندییەکی ئەنقەستی سیستەمەکەیە نەک شکستی ئەو — دانپێدانان بۆ ئەوە هەیە کە پەخش بکرێت، و بێدەنگی خێزانەکە خاڵی مەبەستی مەرجەکانی ناشتنی دواترە.

دوای فیلمەکە، هەنگاوە سروشتییەکانی داهاتوو لەم ئەرشیفەدا بریتین لە ناوەندی لە سێدارەدان بۆ ئامێری دادوەری، دوو شەوەکە بۆ ئەو پێوەرەی کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ گەیشتە، و پەڕەی بەڵگەفیلمەکان بۆ ماددەی ڤیدیۆیی زیاتر. ئەگەر فیلمەکە هانت دا بۆ کردار، پەڕەی کردار ئەو شتانە ڕیز دەکات کە بە شێوەیەکی پێوانەکراو یارمەتی زیندانییەکانی داوە، و پەڕەی هەڵمەتەکان ئەو پارێزەرییە ڕیز دەکات کە ئێستا بەڕێوەدەچێت.

پرسیارە دووبارەبووەکان

فیلمی 77 کاتژمێر باسی چی دەکات؟

باسی دەستگیرکردن، لێکۆڵینەوە و ونبوونی ئافرەتێکی گەنج لە ئێراندا دەکات لە ڕۆژە سەرەتاییە هەستیارەکانی زینداندا — ئەو ماوەیەی کە لە ڕاستیدا لە ڕووداوە تۆمارکراوەکاندا، زیندانییەکان زۆرترین جار تووشی ئەشکەنجە دەبن، ڕێگریان لە پارێزەر دەکرێت، و لە هەندێک حاڵەتدا پێش ئاگادارکردنەوەی خێزانەکانیان دەمرن.

ئایا فیلمەکە لەسەر ڕووداوی ڕاستەقینە بەندە؟

ئەمە شانۆییەکە کە لە شێوازی تۆمارکراوی مردنی زیندانییەکان و لێکۆڵینەوەکان لە ئێراندا ئاگادار کراوەتەوە، نەک دروستکردنەوەی ڕووداوێکی ناوی دیاریکراو. شێوازی بنەڕەتی — زیندانیکردنی بێ پەیوەندی، دانپێدانانی بەزۆر، ڕاگەیاندنی دواکەوتوو یان ساختەی مردن — لە تۆمارەکانی قوربانیانی ئەرشیفدا تۆمار کراوە.

بۆچی 72 بۆ 77 کاتژمێری یەکەم لە زیندانیکردنی ئێراندا گرنگە؟

چونکە ئەم ماوەیە پێش ئەوەیە کە هیچ پارێزەرێک، پەیوەندی خێزان یان پێداچوونەوەی دادوەری بە شێوەیەکی ڕاستەقینە بەردەست بێت. چاودێران تۆماری دەکەن کە زۆربەی مردنی زیندانییە تۆمارکراوەکان و دانپێدانانی بەزۆر لەو پەنجەرەی سەرەتاییدا ڕوودەدەن.

لە کوێ دەتوانم فیلمەکە و بەڵگەفیلمە پەیوەندیدارەکان ببینم؟

ترەیلەر و کۆمەڵێک بەڵگەفیلمی هەڵبژێردراو دەربارەی ڕاپەڕینەکان، لەسێدارەدانەکان و کاردانەوەی دیاسپۆرا لە پەڕەی ڤیدیۆکانی ئەم سایتەدا کۆکراونەتەوە.

مامۆستایان چۆن دەتوانن فیلمەکە بەکاربهێنن؟

لەگەڵ پەڕەی یادکردنەوەی یەکێک لە مردنی زیندانییە تۆمارکراوەکان و پەڕەی ڕێگاکاردا جوت بکەن، بۆ ئەوەی خوێندکاران بتوانن چیرۆکێکی شانۆیی بەراورد بکەن لەگەڵ ئەوەی کە چۆن ڕووداوێکی ڕاستەقینە پشتڕاست دەکرێتەوە. پەڕەی فێرکاری وەشانێکی پێکهاتووی ئەم ڕاهێنانەی تێدایە.

بینەران دوای بینین دەتوانن چی بکەن؟

کەیسی زیندانییەکی ناوی دیاریکراو بگرنە ئەستۆ، پەیوەندی بە یاسادانانی ناوخۆی خۆیانەوە بکەن دەربارەی سیاسەتی قەدەغەکردن و پەنابەری، و ژمارە پشتڕاستکراوەکان بڵاو بکەنەوە نەک ڤیدیۆی پشتڕاستنەکراو. پەڕەی کردار ئەو شتانە ڕوون دەکاتەوە کە بە شێوەیەکی پێوانەیی کاریان کردووە.