ھەڵواسینی گشتی و جێبەجێکردنی خۆپیشاندەران

حاڵەتە ناوبراوەکان، ٢٠٢٠-٢٠٢٦

سێدارەدان بە شێوەی گشتی

سێدارەدانی گشتی بە وردی و بە مەبەست بەکار دەهێنرێت. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢, مەجیدڕەزا ڕەهنەوەرد، ٢٣ ساڵ، لە مەشهەد لە کرێکی بیناسازیەوە هەڵواسرا، ٢٣ ڕۆژ دوای دەستگیرکردنی؛ وێنەی جەستەی هەڵواسراوی لەلایەن میدیای دەوڵەتەوە بڵاو کرایەوە. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦، عەبدولفەزڵ سەپاهی بادجانی و ئەمیر حوسێن سەفەری حوسێن ئابادی لە بەرەبەیانیاندا لە شاری عەلیخانی، ئەسفەهان هەڵواسران — هەمان شوێنەکە کە چوار پۆلیس لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ٨ی ڕێبەنداندا گیانیان لەدەستدا. ڕێکخراوی عەفووی نێودەوڵەتی هەردووکیانی بە سێدارەدانی دوای دادگاییکردنی زۆر نادادپەروەرانە وەسف کرد.

سێدارەدانی بەرەبەیانی مانگی نیسانی ٢٠٢٦

لە نێوان ٢ و ٦ی نیسانی ٢٠٢٦دا، بەلایەنی کەمەوە پێنج پیاو لە تاران و کەرەجدا بە پەیوەندی بە ڕاپەڕینی ڕێبەندانهەڵواسران: ئەمیرحوسێن حاتەمی، مۆسیقاژەنێکی ١٨ ساڵ؛ محەممەد ئەمین بیگلەری؛ عەلی فەهیم؛ ئەبولفەزڵ ساڵحی سیاوەشانی؛ و شەهین واهیدپەرەست کەلور. دوو کەسی تر، ئەبولحەسەن مونتەزەر، تەلارسازێکی ٦٦ ساڵ، و وەحید بانیامەریان، مامۆستای فیزیا، بە تۆمەتی ئەندامێتی لە ڕێکخراوەی خەڵقی موسڵمانی ئێران (PMOI) ئەعدام کران. لە هەر حاڵەتێکدا دادگاییکردن داخراو بوو، پارێزەر لەلایەن دادگاوە دەستنیشان کرابوو، و خێزانەکان دوای ڕوودانی سێدارەدانەکە ئاگادار کرابوونەوە.

سێ تۆمەتی سەرمایە

• محاربە — 'جەنگ لە دژی خودا'، مادەی ٢٧٩ی یاسای سزای ئیسلامی.
• ئەفساد فی‌لئەرض — 'گەندەڵی لەسەر زەوی'، مادەی ٢٨٦.
• بەغی — 'ڕاپەڕینی چەکدار'، مادەی ٢٨٧.

هیچیان پێویستی بە سەلماندنی کوشتن لەلایەن تۆمەتبارکراوەوە نییە. هەر سێکیان بەسەر خۆپیشاندەراندا جێبەجێ کراوە بە پشتبەستن بە دانپێدانانەکانی کە لەژێر ئەشکەنجەدا وەرگیراون، زۆرجار پێش دادگاییکردن لە تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتەوە پەخش کراوە. سەیری فەرهەنگی زاراوەکان بکە بۆ زاراوە یاساییەکان و مێتۆدۆلۆژیا بۆ چۆنیەتی پشتڕاستکردنەوەی هەر حاڵەتێک لێرەدا.

کێ سێدارە دەدرێت

سێدارەدانی خۆپیشاندەران بە شێوەیەکی نایەکسان لەسەر کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان دەکەوێت. تۆمەتبارانی کورد، بەلۆچ، عەرەب و یارسان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاترن: ڕەزا ڕەسایی یارسان-کورد بوو، فەرهاد سەلیمی مامۆستایەکی ئایینی سوننەی کورد بوو، حەبیب فەرەجۆڵڵا چەعەب چالاکوانێکی عەرەبی ئەهوازی بوو. هاووڵاتیانی ئەفغانستان، کە هیچ پاراستنێکی کونسولیان نییە، بە دووبارە لە لیستەکانی ٢٠٢٦دا دەردەکەون. زیندانی ناوەندی زاهەدان بە تەنیا چەندین سێدارەدانی لە یەک هەفتەدا لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا ئەنجامدا.

پرسیارە زۆر دووبارە بووەکان

ئایا هێشتا ئێران سێدارەدانی گشتی ئەنجام دەدات؟

بەڵێ. مەجیدڕەزا ڕەهنەوارد لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە مەشهەد لە کرێکی بیناسازیەوە بە شێوەی گشتی هەڵواسرا، و لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ عەبدولفەزڵ سەپاهی بادجانی و ئەمیر حوسێن سەفەری حوسێن ئابادی لە بەرەبەیانیاندا لە شاری عەلیخانی، ئەسفەهان بە شێوەی گشتی سێدارە دران — هەمان شوێنەکە کە مردنەکانی خۆپیشاندەران کە بەهۆیانەوە تاوانبار کرابوون ڕوویان دابوو.

یەکەم خۆپیشاندەر کە دوای ڕاپەڕینی ٢٠٢٢ سێدارە درا کێ بوو؟

موحسەن شەکەری، ٢٣ ساڵ، لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە تاران بە تۆمەتی محاربە هەڵواسرا، ٧٤ ڕۆژ دوای دەستگیرکردنی.

ئایا چ تۆمەتانە بۆ لەسێدارەدانی خۆپیشاندەران لە ئێراندا بەکاردەهێنرێن؟

محاربە (شەڕ لەگەڵ خودا، مادەی ٢٧٩)، ئەفساد فی الارض (گەندەڵی لەسەر زەوی، مادەی ٢٨٦) و باغی (یاخیبوونی چەکدار، مادەی ٢٨٧). هەر سێکیان تاوانی سەر بە سزای مردنن و بە شێوەیەکی ئاسایی لەسەر بنەمای دانپێدانانەوەکانی کە لەژێر ئەشکەنجەدا وەرگیراون، جێبەجێ دەکرێن.

خۆپیشاندەران چەند زوو دوای دەستگیرکردن لەسێدارە دەدرێن؟

لە چەندین حاڵەتی بەڵگەداردا، لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا. ڕەهنەوەرد ٢٣ ڕۆژ دوای دەستگیرکردنی هەڵواسرا؛ لەسێدارەدانی نیسانی ٢٠٢٦ی تاران دوای دانیشتنی داخراوی دادگای شۆڕش بەبێ پارێزەری سەربەخۆ و بەبێ ئاگادارکردنەوەی خێزانەکان بوو.

ئایا منداڵان لە ئێراندا لەسێدارە دەدرێن؟

ئێران هێشتا یەکێکە لەو وڵاتانەی کە کەسانی بە تاوانی ئەنجامدراو لە منداڵیدا لەسێدارە دەدات، بە پێچەوانەی پەیماننامەی مافەکانی منداڵ کە ئێران پەسەندی کردووە.

چەند لەسێدارەدانێکی پەیوەست بە خۆپیشاندان ڕووی داوە؟

ئەم پەڕەیە زیاتر لە ٣٠ حاڵەتی ناودار لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە لیست دەکات. کۆی گشتی لەسێدارەدان زۆر زیاترە: مافی مرۆڤی ئێران ٩٧٢ لەسێدارەدان لە ساڵی ٢٠٢٤ و زیاتر لە ١٬٥٠٠ لە ساڵی ٢٠٢٥ تۆمار کردووە.