کۆمەڵگەی پەراوەندەی ئێرانی ٢٠٢٦: دەنگەکان دژی ڕژێم
کۆمەڵگەی پەراوەندەی ئێرانی لە ٢٠٢٦دا — ناڕەزایەتییە جیهانییەکان لە لەندەن، بەرلین، لۆس ئەنجلس و تۆرۆنتۆ بۆ پشتگیریکردنی Zan, Zendegi, Azadi.
پەراوەندە و ناڕەزایەتییەکانی دەرەوە.
تارانجلس، تۆرۆنتۆ، لەندەن، بەرلین، پاریس، ستۆکهۆڵم، سیدنی — پەراوەندەی ئێرانی بەرزترین و بەردەوامترین دەنگە کە ڕژێم ناتوانێت لە ناو سنوورەکانیدا بێدەنگی بکات.
زیاتر لە پێنج ملیۆن ئێرانی لە دەرەوەی ئێران دەژین. ئەوان منداڵانی ١٩٧٩ و منداڵانی هەموو ڕاپەڕینەکانی دوای ئەون: سەردەمی تیرۆری ١٩٨١، کۆمەڵکوژییەکانی زیندانی ١٩٨٨، زنجیرە تیرۆرەکانی ١٩٩٨، بزووتنەوەی سەوز ٢٠٠٩، تشرینی خوێناوی ٢٠١٩، ڕاپەڕینی Zan, Zendegi, Azadi لە ٢٠٢٢، و زستانی ئەرخەوانی ٢٠٢٦. هەر شەپۆلێک نەوەیەکی بۆ ئاوارەیی زیاد کرد. هەر نەوەیەک ئەو بەڵگەنامە، وێنە و ناوانەی پاراست کە ڕژێم هەوڵی دەدا بیانوێژێت.
کاتێک کامێراکان حەوشەکانی تاران جێدەهێڵن، کاتێک ئینتەرنێت لە Rasht دەبڕدرێت، وێنەی دواتر کە جیهان دەیبینێت نزیکەی هەمیشە لە شەقامێکی بەرلین، گۆڕەپانێکی تۆرۆنتۆ، یان سەکۆیەکی لەندەنەوە دەگیرێت. پەراوەندە خۆی ڕاپەڕینەکە نییە، بەڵام بۆ ماوەی چل و حەوت ساڵە ئەرشیفی ئەو ڕاپەڕینەیە.
پێنج ملیۆن ئێرانی لە دەرەوەی وڵات.
Q: چەند ئێرانی لە دەرەوە دەژین و لە کوێ؟
خەمڵاندنەکان بەپێی سەرچاوەکان دەگۆڕدرێن — ئەمانە پارێزگارانەن، و لە توێژینەوەی ئێرانی-ئەمریکییەکانی MIT (٢٠٢٤)، بنکەدراوەی کۆچی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان و ئامارەکانی باڵیۆزخانە و کونسوڵخانەکان وەرگیراون.
تارانجلس، تۆرۆنتۆ، لەندەن، بەرلین.
Q: کام شارانە گەورەترین کۆمەڵگەی پەراوەندەی ئێرانییان تێدایە؟
تارانجلس و دەنگی ئێرانی-ئەمریکی.
لۆس ئەنجلس گەورەترین کۆمەڵگەی ئێرانی لە دەرەوەی ئێران لەخۆدەگرێت — بەشێک لە شەقامی وێستوود بە فەرمی ناونراوە Persian Square in 2010, surrounded by bookshops, cafés, satellite-TV studios, and the offices of the diaspora outlets that have, for forty years, kept Persian-language journalism alive while it was hunted inside Iran. Wikipedia · Tehrangeles.
From here came Manoto and the early generation of satellite news. Here also is the largest concentration of Iranian-American doctors, engineers, and academics in the country — and, in 2022 and 2026, some of the largest US protests in solidarity with the uprising. PAAIA polling consistently shows Iranian-Americans overwhelmingly opposed to the Islamic Republic, divided on what should replace it, and almost unanimously against the kind of travel ban that sweeps them up alongside the regime they fled.
Toronto, London, and the diaspora press.
In تۆرۆنتۆ, Iranian-Canadians have organised yearly remembrance vigils for PS752 — the Ukraine International Airlines flight downed by IRGC missiles on 8 January 2020 — and weekly Saturday rallies at Mel Lastman Square and Queen's Park since 2022. The community lobbied successfully for the IRGC's listing as a terrorist entity by the Canadian government in 2024.
In لەندەن, Iranian-British protesters have rallied at Trafalgar Square and outside the Iranian embassy in Knightsbridge. London is also home to the largest Persian-language newsroom outside Iran — Iran International — whose journalists have lived under direct IRGC threats since 2023, including a foiled assassination plot revealed by British counter-terrorism police in early 2024.
What every diaspora capital shares is the same paradox: the Iranian state cannot silence them, but it can kill the families they left behind. Diaspora journalists who name names abroad routinely lose access to their parents' funerals and their children's schools at home. The cost of speaking is paid by people who never chose exile.
The day Berlin filled up.
Q: What happened at the Berlin solidarity rally for Iran?
On 22 October 2022, between sixty and one hundred thousand people — BBC reported around 80,000 — gathered in Berlin's Tiergarten in solidarity with the Iranian uprising. Speakers included Hamed Esmaeilion, who lost his wife and daughter on PS752; Nazanin Boniadi; Shirin Ebadi, the 2003 Nobel Peace laureate; and the Berlin singer Aynur Doğan. The German Foreign Minister Annalena Baerbock visited the rally site afterwards.
Around the same date, parallel rallies filled Lafayette Park in Washington DC, Trafalgar Square in London, Place du Trocadéro in Paris, Mel Lastman Square in Toronto, and the steps of the Sydney and Melbourne city halls. By the count maintained by Iran International, more than 150 cities saw simultaneous rallies that weekend — a single coordinated action of the Iranian diaspora unprecedented in its scale.
The rallies of October 2022 were the moment the diaspora first looked, to itself and to the world, like a political force. They have continued, smaller but unbroken, through 2023, 2024, 2025, and the Crimson Winter — every Saturday in some squares.
کاتێک هەواڵەکان بڵاوبوونەوە.
Q: کام لە دەزگاکانی ڕەوەندی ئێرانی لە دەرەوە ڕاپۆرتیان لەسەر ئێران دەدا کاتێک میدیا ناوخۆییەکان نەدەتوانرا؟
بۆ ماوەی دوو نەوە، ئەو ڕۆژنامەگەرییە فارسییەی کە ڕەفتارەکانی ڕژێمی بەڵگەدار دەکرد، نزیکەی تەواوی لە دەرەوەی ئێران بەرهەم دەهێنرا. ئەم دەزگایانە کە بنکەیان لە ناو ڕەوەندەکاندایە، هۆکاری ئەوەن کە جیهان خاوەنی هەر تۆمارێکی سەربەخۆ بێت.
Iran International
هەواڵە ئاسمانییەکان بە زمانی فارسی، لەندەن. تاکە دەزگای سەربەخۆی ئێرانی کە زۆرترین بینەری هەبووە لە کاتی ڕاپەڕینەکانی 2022 و 2026 — و ئامانجی پیلانێکی تیرۆرکردنی IRGC بوو کە لەلایەن پۆلیسی دژە تیرۆری بەریتانیا لە ساڵی 2024دا پووچەڵکرایەوە. iranintl.com.
BBC Persian
بەشی فارسی BBC، لەندەن. بە شێوەیەکی بەردەوام لە ناوخۆی ئێراندا وەک متمانەپێکراوترین سەرچاوەی هەواڵ ئاماژەی پێدەدرێت، سەرەڕای هەراسانکردنی بەردەوامی بنەماڵەی پەیامنێرەکانیان لە ناو وڵاتدا. bbc.com/persian.
VOA Persian / Radio Farda
بەشە فارسییەکان کە لەلایەن ئەمریکاوە بودجەیان بۆ دابین دەکرێت، واشنتۆن دی سی / پڕاگ. سەرچاوە سەرەکییەکان بۆ ڕووماڵکردنی ناڕەزایەتییەکان و ناوی پشتڕاستکراوەی قوربانییەکان؛ یوئاڕئێڵی Radio Farda یەکێکە لەو سایتانەی کە زۆرترین بلۆککراوە لە ئێراندا. radiofarda.com.
Manoto TV
کەناڵی ئاسمانی کات بەسەربردن و هەواڵ بە زمانی فارسی، لەندەن. زۆرجار بە هۆکاری چڕکردنەوەی ناڕەزایەتییە گشتییەکان لە ئێرانی پێش 2022 دادەنرێت لە ڕێگەی پەخشکردنی یادەوەرییە کولتوورییەکانی کە ڕژێم قەدەغەی کردبوون. manototv.com.
IranWire
پلاتفۆرمێکی ڕۆژنامەگەریی هاووڵاتی کە لەلایەن مازیار بەهاری (پەیامنێری Newsweek کە لە ساڵی 2009 زیندانی کرا) دامەزراوە، بنکەکەی لە تۆرۆنتۆ. هەواڵەکانی پەیامنێرە هاووڵاتییە ئێرانییەکان کۆدەکاتەوە و پشتڕاستیان دەکاتەوە. iranwire.com.
HRANA و بەڵگەکاران
HRANA, Iran Human Rights, CHRI, Boroumand Center, Hengaw — بنکەیان لە سەرانسەری ڕەوەندەکاندایە، ئەمانە ئەو ڕێکخراوە مافی مرۆڤانەن کە لیستە پشتڕاستکراوەکانی قوربانییەکانیان تاکە وەڵامە بۆ ئامارە فەرمییەکانی ڕژێم.
مانگرتن لە خواردن و چالاکییەکانی باڵیۆزخانە.
Q: کام چالاکییەکانی ڕەوەندی دەرەوە پشتگیرییان لە ڕاپەڕینی 2022ی ئێران کرد؟
In February 2024، پزیشکی ددانی ئێرانی-کەنەدی Hamed Esmaeilion — کە هاوسەرەکەی Parisa Eyvazi و کچە نۆ ساڵانەکەی Reera کوژران کاتێک موشەکەکانی IRGC فڕۆکەی PS752یان تێکشکاند — مانگرتنێکی 21 ڕۆژەی لە خواردن لەبەردەم پەرلەمانی کەنەدا لە ئۆتاوا ئەنجامدا، و داوای لە وڵاتەکەی کرد کە IRGC بخاتە لیستی تیرۆرەوە. حکومەتی کەنەدا چەند مانگێک دواتر ئەمەی ئەنجامدا.
In October 2022 و دووبارە لە February 2026، خۆپیشاندەرانی ڕەوەندی ئێرانی خۆیان بە دەروازەکانی باڵیۆزخانەکانی ئێران لە لەندەن (Knightsbridge)، بەرلین (Podbielskiallee) و پاریس (avenue d'Iéna) بەستەوە. لە ستۆکهۆڵم، ئێرانی-سویدییەکان باخچەی باڵیۆزخانەکەیان داگیرکرد وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە لەسێدارەدانی حەبیب ئەسیود لە May 2023، کە ناڕازییەکی ئێرانی-سویدی بوو.
لە برۆکسل، دیاسپۆرا ساڵانە لە شومان کۆبوونەوەی ناڕەزایەتییان بۆ پشتگیریکردن لە بڕیارنامەکانی پەرلەمانی ئەورووپا سەبارەت بە ئێران ئەنجامداوە — هەمان ئەو پەرلەمانەی کە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا بە ٥٩٨ دەنگی بەڵێ بەرامبەر ٩ دەنگی نەخێر، دەنگی بۆ ناساندنی IRGC وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دا، بەڵام لەلایەن ئەنجومەنی ئەورووپاوە ڕەتکرایەوە. جەماوەر لە شومان دیسانەوە بەتەواوی لە ڕەوەندی دەرەوە پێکهاتبوو.
ڕۆژی ملیۆن و نیوێک کەس.
Q: گەورەترین ناڕەزایەتی یەک ڕۆژەی ڕەوەندی ئێرانی کامە بوو؟
گەورەترین مانگرتنی یەک ڕۆژەی هەر گەلێکی ئاوارە لە یادەوەری زیندوودا — و وەڵامی ڕەوەندی ئێرانی بۆ بانگەوازەکەی ٨ی کانوونی دووەمی Reza Pahlavi.
شەش هەفتە دوای دەسپێکی زستانی خوێنین، لە ڕۆژی شەممە ١٤ی شوباتی ٢٠٢٦، ئێرانیانی دەرەوەی وڵات وەڵامی Pahlaviیان دایەوە لە ڕۆژی جیهانیی چالاکی بە کۆبوونەوەی هاوکات لە زیاتر لە دووسەد شار. خەمڵاندنی جەماوەر لەلایەن پۆلیسی ناوخۆ، ڕێکخەران و ڕۆژنامەگەریی سەردەمەکە، کۆی گشتیی بۆ زیاتر لە ١.٥ ملیۆن کەس لە یەک ڕۆژدا:
- میونشن، نزیکەی +٢٥٠,٠٠٠ — هاوکات لەگەڵ کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، بە وتاری Pahlavi بۆ جەماوەرەکە. New York Times.
- تۆرۆنتۆ، نزیکەی ٣٥٠,٠٠٠ — گۆڕەپانی Mel Lastman / شەقامی Yonge.
- لۆس ئانجلەس، نزیکەی ٣٥٠,٠٠٠ — وێستوود / بلواری Wilshire.
- ڤانکۆڤەر، نزیکەی ٤٥,٠٠٠ — گۆڕەپانی Robson / کەناراوی باکووری ڤانکۆڤەر.
- لەندەن، نزیکەی ٥٠,٠٠٠ — هاید پارک بۆ مەیدانی ترافالگار (Sky News).
- بەرلین، هامبورگ، فرانکفۆرت، کۆڵن، شتوتگارت، دوسلدۆرف — کۆبوونەوە هەماهەنگەکان لە سەرجەم شارە گەورەکانی ئەڵمانیا.
- پاریس، برۆکسل، لاهاي، ئەمستردام، ستۆکهۆڵم، کۆپنهاگن، ئۆسلۆ، ڤییەنا، مەدرید، لیسبۆن، ڕۆما، ئەسینا، پراگ، بێرن — هەموو پایتەختە ئەورووپییەکان کە ڕەوەندی ئێرانییان لێیە.
- سیدنی، مێلبۆرن، ئەدێلاید، بریسێبن، پێرس، ئۆکلاند — کۆمەڵگە ئێرانی-ئۆسترالییەکان.
- نیویۆرک، واشنتۆن دی سی، بۆستن، هیوستن، دالاس، ئەتڵانتا، شیکاگۆ، سان فرانسیسکۆ، سیاتڵ — کۆبوونەوەکانی دیاسپۆرا لە هەموو شارە گەورەکانی ئەمریکا.
- تەلئەبیب، تۆکیۆ، سیئۆل، سینگاپوور، بوێنس ئایرس، ساوپاولۆ، مەکسیکۆ سیتی، جۆهانسبێرگ — لە نێوان کۆبوونەوە جیهانییە بچووکەکاندا.
سەرچاوە: ویکیپیدیا · خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٦ی دیاسپۆرای ئێرانی. خوێندنەوەی سیاسی لەسەر ئەم ئۆپۆزیسیۆن لاپەڕەیە دراوە؛ ئەم لاپەڕەیە ڕۆڵی دیاسپۆرا تۆمار دەکات.
ڕەوەندێک کە ئامادە نییە لەبیری بکات.
لە کۆبوونەوەوە بۆ تۆمارکردن.
لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا، نزیکەی ٨٠,٠٠٠ ئێرانی و هاوپەیمانەکانیان لە بەرلین لەژێر دروشمی Zan, Zendegi, Azadi ڕێپێوانیان کرد — گەورەترین ناڕەزایەتی یەک ڕۆژەی دیاسپۆرای ئێرانی لە مێژووی ئەورووپادا. هاوکات کۆبوونەوەی هاوشێوە شەقامەکانی لۆس ئانجلەس، تۆرۆنتۆ، ستۆکهۆڵم، لەندەن و سیدنییان پڕ کرد. کاتێک کامێراکان دوورکەوتنەوە، دیاسپۆرا چوونە نێو جێبەجێکردنی کارەکان: نێو کۆمپانیا یاسایییەکان بۆ داڕشتنی دۆسیەکانی دادوەری جیهانی، نێو دادگای تاوانەکانی ئێران، و نێو ژووری هەواڵە فارسییەکان وەک IranWire و Iran International کە ئێستا لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا ڤیدیۆی پشتڕاستکراوە لە هەموو پارێزگاکانەوە بڵاودەکەنەوە.
ئابووری حەواڵە و مەترسی.
نزیکەی ٤ بۆ ٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵێکدا لە دیاسپۆراوە بۆ خێزانەکانی ناو ئێران دەچێت، زۆربەی لە ڕێگەی کەناڵە نافەرمییەکانی حەواڵەوە کە ڕژێم چاوپۆشییان لێ دەکات چونکە پێویستی بە دراوی قورسە. نرخی ئەو کەناڵە بریتییە لە دیپلۆماسیی بارمتەگرتن: ئەو کەسانەی دوو ڕەگەزنامەیان هەیە و بۆ بینینی دایک و باوکی بەساڵداچوویان دەگەڕێنەوە، لە فڕۆکەخانەی ئیمام خومەینی دەستگیر دەکرێن و دەکرێنە کارتی فشار دژی پایتەختەکانی ڕۆژئاوا. دیاسپۆرا فێربووە چۆن پارە بۆ نیشتمان بنێرێت بەبێ ئەوەی خۆیان بنێرن.
نەوەی دووەم بە دوو زمانەوانی لە خەم و پەژارەدا گەورە دەبن.
منداڵانی ئاوارەکانی ساڵانی 1979، 1988 و 2009 ئێستا پێگەیشتوون؛ منداڵانی ئاوارەکانی ساڵی 2022 دەچنە پۆلەکانی خوێندن بە زمانەکانی ئەڵمانی، فەڕەنسی، کۆری و پورتوگالی. ئەوان لە کەمپەکانی زانکۆدا لە McGill تا ANU ڕێکدەخرێن، لە ساڵیادی هەر کوشتنێکی ناوبردراودا مەراسیمی مۆم داگیرساندن بەڕێوەدەبەن، و بەڵگەنامەکانی دادگا وەردەگێڕنە سەر زمانی ئەو وڵاتانەی کە دایک و باوکیانیان وەرگرتووە. دیاسپۆرا تەنها ژوورێکی چاوەڕوانی نییە، بەڵکو بەردەوامترین نەیاری ڕژێمە.