فیلمی دیاریکراو
77 کاتژمێر — فیلمەکە دەربارەی دوو شەوی ئێران
فیلمێکی ورووژێنەری دەروونی لەلایەن Vahid Mahdavi، کە لە شەوانی 8 و 9ی کانوونی دووەمی 2026 ڕوودەدات. ترەیلەرەکان ببینە، چیرۆکەکە بخوێنەرەوە، و تۆمارە بەڵگەنامەییەکەی پشت سەری ببینە.
دیاسپۆرای ئێران: چەند ئێرانی لە دەرەوەی وڵات دەژین (٢٠٢٦)
دیاسپۆرای ئێران چەند گەورەیە؟ ژمارەی دانیشتووان بەپێی وڵات بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، ئەڵمانیا، شانشینی یەکگرتوو، سوێد، تورکیا و زیاتر، هەروەها ڕۆڵی دیاسپۆرا لە ژن، ژیان، ئازادی.
پەیوەندیدار: ئیسرائیل، ئەمریکا و ئێران — چۆن ئێرانییەکان هێرشەکانیان بینی: شەڕی دوازدە ڕۆژەی حوزەیرانی ٢٠٢٥، ئۆپەراسیۆنی تووڕەیی ئیپیک لە ٢٠٢٦، تۆماری ئامانجەکان، و هاووڵاتیانی کوژراو بە هەر شێوەیەک.
بەشی ٤ · پێنج ملیۆن لە دەرەوە
دیاسپۆرا و خۆپیشاندانەکانی دەرەوەی وڵات.
تێهرانجەلێس، تۆرۆنتۆ، لەندەن، بەرلین، پاریس، ستۆکهۆڵم، سیدنی — دیاسپۆرای ئێران بەرزترین و بەردەوامترین دەنگی ڕژێمە کە ناتوانێت لەناو سنوورەکانیدا بێدەنگی بکات.
زیاتر لە پێنج ملیۆن ئێرانی لە دەرەوەی ئێران دەژین. ئەوان منداڵانی ١٩٧٩ و منداڵانی هەموو ڕاپەڕینێکی دوای ئەون: تیرۆری ١٩٨١، کۆمەڵکوژییەکانی زیندانی ١٩٨٨، کوشتنە زنجیرەییەکانی ١٩٩٨، بزووتنەوەی سەوزی ٢٠٠٩، تشرینی دووەمی خوێناوی ٢٠١٩، ڕاپەڕینی ژن، ژیان، ئازادی ٢٠٢٢، و زستانی سووری ٢٠٢٦. هەر شەپۆلێک نەوەیەکی بۆ ئاوارەیی زیاد کرد. هەر نەوەیەک بەڵگەکان، وێنەکان، و ناوەکانی پاراست کە ڕژێم هەوڵی ناشتنی دا.
کاتێک کامێراکان حەوشەیەکی تاران بەجێدەهێڵن، کاتێک ئینتەرنێت لە ڕەشتدا دەبڕدرێت، وێنەی دواتر کە جیهان دەیبینێت زۆرجار لە شەقامێکی بەرلین، گۆڕەپانێکی تۆرۆنتۆ، یان پلینتێکی لەندەن وەرگیراوە. دیاسپۆرا ڕاپەڕین نییە. بەڵام بۆ چل و حەوت ساڵە ئەرشیفی ڕاپەڕینە.
شوێنی ئەوان
پێنج ملیۆن ئێرانی لە دەرەوەی وڵات.
Q: چەند ئێرانی لە دەرەوەی وڵات دەژین و لە کوێن؟
خەمڵاندنەکان بەپێی سەرچاوە جیاوازن — ئەمانە پارێزکارانەن، لەسەر بنەمای توێژینەوەی ئێرانی-ئەمریکییەکانی MIT (٢٠٢٤)، بنکەدراوەی کۆچی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان، و ئامارەکانی باڵیۆزخانە/کونسوڵخانەکان.
MIT و هاوپەیمانی کاروباری گشتی، ٢٠٢٤
~1.5M
ئێرانی-ئەمریکییەکان، گەورەترین کۆمەڵەیان لە لۆس ئانجلەسی گەورە — تێهرانجلس — و کۆمەڵگە بەرچاوەکان لە بەی ئەریا، دی سی، هیووستن، و نیویۆرک. PAAIA.
ئاماری کەنەدا، سەرژمێری ٢٠٢١
~400K
ئێرانی-کەنەدییەکان، چڕبوونەتەوە لە تۆرۆنتۆ (نۆرس یۆرک) و ڤانکۆڤەر (نۆرس شۆر). ویکیپیدیا · ئێرانی-کەنەدییەکان.
نوسینگەی ئاماری فیدراڵی ئەڵمانیا
~250K
ئێرانییەکان لە ئەڵمانیا — گەورەترین کۆمەڵگە لە یەکێتی ئەوروپا، ناوەندەکەیان لە هامبورگ، بەرلین، فرانکفورت. ویکیپیدیا.
UK ONS
~80K
ئێرانییەکانی شانشینی یەکگرتوو، گەورەترین کۆمەڵەکەیان لە لەندەن (کێنسینگتن، مەیدا ڤەیل)ە. ویکیپیدیا.
Statistics Sweden
~80K
ئێرانی-سویدییەکان — یەکێک لە گەورەترین دیاسپۆراکانی ئێران بەپێی ڕێژەی دانیشتووان لە ئەورووپا، بنکەکەیان لە ستۆکهۆڵم و گۆتێنبۆرگ. ویکیپیدیا.
Australian Bureau of Statistics
~75K
ئێرانییەکانی ئوسترالیا، گەورەترین کۆمەڵەکەیان لە سیدنی و کۆمەڵەیەکی خێرا گەشەسەندوو لە مێلبۆرن و پێرس. ویکیپیدیا.
وڵات بە وڵات
دیاسپۆرای ئێرانی، ژمێرراو
شوێنی نیشتەجێبوونی ئێرانییەکان لە دەرەوەی ئێران، بە سەرچاوەی پشت هەر ڕەقەمێکەوە. ژمارەکان پارێزکارانەن و هاووڵاتیانی خۆماڵیی ڕەچەڵەک ئێرانی لەخۆدەگرن کە نووسینگەی ئاماری نیشتمانی تۆماریان کردووە.
| وڵات | خەمڵاندن | کۆمەڵە سەرەکییەکان | سەرچاوە |
|---|---|---|---|
| ویلایەتە یەکگرتووەکان | ~1,500,000 | لۆس ئانجلەسی گەورە (تێهرانجلس)، ناوچەی کەنداوی سانفرانسیسکۆ، واشنتۆن دی سی، هیووستن، نیویۆرک | توێژینەوەی ئێرانی-ئەمریکییەکانی PAAIA / MIT، ٢٠٢٤ |
| کەنەدا | ~400,000 | تۆرۆنتۆ (نۆرس یۆرک)، ڤانکۆڤەر (نۆرس شۆر)، مۆنتریال | ئاماری کەنەدا، سەرژمێری ٢٠٢١ |
| تورکیا | ~250,000 | ئەستەنبوڵ، ئەنقەرە، ڤان — زۆربەیان لە دوای ٢٠١٨ و دوای ٢٠٢٢ گەیشتوون | بنکەی زانیاری کۆچی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان / مۆڵەتی ڕێگەپێدانی نیشتەجێبوونی تورکیا |
| ئەڵمانیا | ~250,000 | هامبورگ، بەرلین، فرانکفورت، کۆڵن | نوسینگەی ئاماری فیدراڵی ئەڵمانیا |
| میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان | ~150,000 | دوبەی (بور دوبەی، دێیرا)، شارجە — زۆربەیان خێزانی بازرگانن | بنکەی زانیاری کۆچی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان |
| شانشینی یەکگرتوو | ~80,000 | لەندەن (کێنسینگتن، مەیدا ڤەیل)، مانچێستەر | نوسینگەی ئاماری نیشتمانیی شانشینی یەکگرتوو |
| سوید | ~80,000 | ستۆکهۆڵم، گۆتێنبۆرگ، مالمö | Statistics Sweden |
| ئوسترالیا | ~75,000 | سیدنی، مێلبۆرن، پێرس | Australian Bureau of Statistics |
| هۆڵەندا | ~45,000 | ئەمستەردام، هەیگ، ئوترێخت | ئاماری هۆڵەندا (CBS) |
| فەرەنسا | ~30,000 | پاریس و Îل-دو-فەرەنسا | بنکەی زانیاری کۆچی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان |
| نۆرویژ | ~25,000 | ئۆسلۆ، بێرگن | ئاماری نەرویژ |
| دانمارک | ~20,000 | کۆپێنهاگن، ئارھوس | ئاماری دانمارک |
| نەمسا | ~20,000 | ڤیێنا، گراز | ئاماری نەمسا |
| ئیتاڵیا | ~15,000 | ڕۆما، میلان — بە شێوەیەکی مێژوویی شوێنی خوێندنی خوێندکاران | بنکەی زانیاری کۆچی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان |
| ژاپۆن | ~10,000 | تۆکیۆ، ناگۆیا — زۆربەی کۆچی کرێکاری ساڵانی ١٩٨٠–١٩٩٠ | دەزگای خزمەتگوزاری کۆچی ژاپۆن |
| عێراق (ھەرێمی کوردستان) | ~10,000 | ھەولێر، سلێمانی — پەنابەرانی سیاسی کورد-ئێرانی | UNHCR |
کۆی گشتی لە نێوان چوار بۆ هەشت ملیۆن کەس دایە، بەپێی ئەوەی کە ئایا هاووڵاتیانی نەوەی دووەم دەژمێردرێن یان نا. کۆمەڵگە بچووکەکان بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە گرنگ لە ئیسرائیل، ئەرمینیا، مالیزیا، هیندستان، بەڕازیل و سویسڕا هەن.
پرسیارە دووبارەبووەکان
چەند ئێرانی لە دەرەوەی ئێران دەژین؟
مەزندە باوەڕپێکراوەکان دیاسپۆرای ئێرانی بە نزیکەی چوار بۆ هەشت ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیهاندا دەخەمڵێنن. مەودای فراوانەکە بەو هۆیەوەیە کە ئاماری نیشتمانی شتێکی جیاواز دەژمێرن: هەندێک تەنها شوێنی لەدایکبوون تۆمار دەکەن، هەندێکی دیکە هاووڵاتیانی نەوەی دووەمی ڕەچەڵەک ئێرانی لەخۆدەگرن، و هیچیان کۆچبەرانی بێ مۆڵەت ناگرن. ژمارەیەکی کاری نزیکەی پێنج ملیۆن زۆرترین مەزندەی پارێزکارانەیە کە بە شێوەیەکی باو ئاماژەی پێدەکرێت.
کام وڵات گەورەترین ژمارەی ئێرانی لە دەرەوەی ئێرانی هەیە؟
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بە نزیکەی ١.٥ ملیۆن کەسی ڕەچەڵەک ئێرانی. گەورەترین چڕبوونەوە لە لۆس ئەنجلۆسی گەورەدایە، کە بە تێهرانجلس ناسراوە، دواتر ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ، واشنتۆن دی سی، هیووستن و نیویۆرک.
بۆچی مەزندەکانی دیاسپۆرای ئێرانی زۆر جیاوازن؟
ئێران داتای کۆچکردن بڵاو ناکاتەوە، و وڵاتانی میواندار بە شێوەیەکی جیاواز کۆمەڵگەکە دەپێون. ئەو ژمارانەی کە بە پشتبەستن بە شوێنی لەدایکبوونن منداڵانی لە دەرەوەی وڵات لەدایکبوو ناگرن؛ ئەو ژمارانەی کە بە پشتبەستن بە ڕەچەڵەکن ئەوانیان لەخۆدەگرن. هاووڵاتیانی دوو ڕەگەزی، پەنابەرانی چاوەڕوانی بڕیار و ئێرانیانی نیشتەجێ لە تورکیا یان کەنداوی عەرەبی بە مۆڵەتی نوێبووەوە بە شێوەیەکی نایەکسان دەژمێردرێن یان بە هیچ شێوەیەک ناژمێردرێن.
زۆربەی ئێرانییەکان کەی ئێرانیان بەجێهێشت؟
بە چوار شەپۆلی سەرەکی: دوای شۆڕشی ١٩٧٩ و لە ماوەی جەنگی ئێران و عێراقدا؛ بە درێژایی نەوەدەکان بە هۆی هۆکارە ئابووری و پەروەردەیییەکان؛ دوای سەرکوتکردنی بزووتنەوەی سەوزی ٢٠٠٩؛ و دووبارە دوای ڕاپەڕینی ژن، ژیان، ئازادی ٢٠٢٢ و زستانی سووری ٢٠٢٥-٢٠٢٦، کە گەورەترین ڕێژەی ڕۆژنامەنووس، پارێزەر و خوێندکاری لە ماوەی دە ساڵدا بەرهەمهێنا.
دیاسپۆرا چ ڕۆڵێکی لە بزووتنەوەی خۆپیشانداندا دەبینێت؟
ئەو شتانە دابین دەکات کە بزووتنەوەکە ناتوانێت لە ناوخۆی ئێراندا بەرهەمی بهێنێت: پەخشی ڕاستەوخۆی بێ سانسۆر لە ڕێگەی کەناڵەکانی وەک ئێران ئینتەرناشناڵ و مەنۆتۆ، بەڵگەنامەکردنی پشتڕاستکراوی قوربانیان لە ڕێگەی هەرانا، هەنگاو و ئێران ڕایتس، چالاکی یاسایی لە ژێر دەسەڵاتی دادگای گشتی، و فشارێکی بەردەوامی شەقامی لەسەر حکوومەتە بیانییەکان لە لەندەن، بەرلین، تۆرۆنتۆ، لۆس ئانجلەس و واشینگتن.
پایتەختەکانی دیاسپۆرا
تێهرانجەلەس، تۆرۆنتۆ، لەندەن، بەرلین.
Q: کام شاران گەورەترین کۆمەڵگەکانی دیاسپۆرای ئێرانیان هەیە؟
تێهرانجەلەس و دەنگی ئەمریکی-ئێرانی.
لۆس ئانجلەس گەورەترین کۆمەڵگەی ئێرانی لە دەرەوەی ئێران لەخۆدەگرێت — بەشێک لە شەقامی وێستوود بەڕەسمی بە مەیدانی فارسی ناونراوە لە ساڵی ٢٠١٠دا، کە چێشتخانە، قاوەخانە، ستۆدیۆی تەلەڤیزیۆنی سەتەلایتی و نووسینگەکانی دەزگاکانی دیاسپۆرای لە دەورە، کە بۆ ماوەی چل ساڵ ڕۆژنامەوانی زمانی فارسییان زیندوو ڕاگرتووە لە کاتێکدا لە ناوخۆی ئێراندا ڕاوکراوە. ویکیپیدیا · تێهرانجەلەس.
لەم شوێنەوە مەنۆتۆ و نەوەی سەرەتایی هەواڵی سەتەلایتی هاتن. هەر لێرەدا گەورەترین چڕبوونەوەی پزیشک، ئەندازیار و ئەکادیمیستە ئەمریکی-ئێرانییەکان لە وڵاتدا هەیە — و، لە ٢٠٢٢ و ٢٠٢٦دا، هەندێک لە گەورەترین خۆپیشاندانەکانی ئەمریکا بۆ پشتیوانی لە ڕاپەڕین. ڕاپرسییەکانی پاایا بەردەوام نیشان دەدەن کە ئەمریکی-ئێرانییەکان بە شێوەیەکی زۆر ڕەخنەگرن لە کۆماری ئیسلامی، لەسەر ئەوەی کە دەبێت چی شوێنی بگرێتەوە دابەش بوون، و بە نزیکەیی بە یەکدەنگی دژی ئەو جۆرە قەدەغەی گەشتە کە ئەوانیش لەگەڵ ڕژێمەکەی کە هەڵاتوون دەگرێتەوە.
تۆرۆنتۆ، لەندەن، و ڕۆژنامەی دیاسپۆرا.
لە تۆرۆنتۆ، ئێرانی-کەنەدییەکان ساڵانە ڕێوڕەسمی بەیادخستنەوەیان بۆ پی ئێس ٧٥٢ ڕێکخستووە — فڕۆکەی ئۆکراینیا ئینتەرناشناڵ کە لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا بە موشەکی پاسداران ڕووخێندرا — و هەفتانە خۆپیشاندانی شەممە لە مەیدانی مێڵ لاستمەن و پارکی کوینز لە ٢٠٢٢ەوە. کۆمەڵگەکە بە سەرکەوتوویی لۆبی کرد بۆ تۆمارکردنی پاسداران وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی لەلایەن حکوومەتی کەنەدا لە ٢٠٢٤دا.
لە لەندەن، خۆپیشاندەرانی ئێرانی-بەریتانی لە مەیدانی ترافالگار و بەرامبەر باڵوێزخانەی ئێران لە نایتسبریج کۆبوونەتەوە. لەندەن هەروەها ماڵی گەورەترین ژووری هەواڵی زمانی فارسی لە دەرەوەی ئێرانە — ئێران ئینتەرناشناڵ — ڕۆژنامەنووسەکانی لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە لەژێر هەڕەشەی ڕاستەوخۆی پاسداراندا دەژین، لەنێویاندا پیلانێکی تیرۆرکردنی شکستخواردوو کە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٤دا لەلایەن پۆلیسی دژەتیرۆری بەریتانیا ئاشکرا کرا.
ئەوەی هەموو پایتەختەکانی دیاسپۆرا هاوبەشیان هەیە هەمان پێچەوانەیە: دەوڵەتی ئێران ناتوانێت بیانبەستێت، بەڵام دەتوانێت خێزانەکانیان بکوژێت کە لە پشتەوە بەجێیان هێشتووە. ڕۆژنامەنووسانی دیاسپۆرا کە لە دەرەوە ناوی کەسانێک دەهێنن، بەردەوام ڕێگەیان لە چوونە سەر گۆڕی دایک و باوکیان و قوتابخانەی منداڵەکانیان لە وڵاتەکەدا دەگیرێت. نرخی قسەکردن لەلایەن کەسانێکەوە دەدرێتەوە کە هەرگیز ڕەوەندییان هەڵنەبژاردووە.
٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ — تێرگارتی بەرلین
ئەو ڕۆژەی بەرلین پڕ بوو.
Q: چی ڕوویدا لە ڕاڵی هاوپەیمانی بەرلین بۆ ئێران؟
لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا، لە نێوان شەست بۆ سەد هەزار کەس — بی بی سی نزیکەی ٨٠ هەزاری ڕاگەیاند — لە تێرگارتی بەرلین کۆبوونەوە بۆ پشتیوانی لە ڕاپەڕینی ئێران. وتارخوێنەکان بریتی بوون لە حامید ئیسماعیلیۆن، کە هاوسەر و کچی لە PS752دا لەدەستدا؛ نازانین بۆنیادی; شیرین عەبادی، خاوەنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی ٢٠٠٣؛ و گۆرانیبێژی بەرلین ئاینور دۆغان. وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا ئانالینا بێربۆک دوای ڕاڵییەکە سەردانی شوێنی کۆبوونەوەی کرد.
لە هەمان کاتدا، ڕاڵییە هاوشێوەکان پڕیان کرد لە پارکی لافایەت لە واشنتۆن دی سی، مەیدانی ترافالگار لە لەندەن، شوێنی ترۆکادێرۆ لە پاریس، مەیدانی مێڵ لاستمەن لە تۆرۆنتۆ، و پلەکانی هۆڵی شارەکانی سیدنی و مێلبۆرن. بەپێی ئەو ئامارەی کە ئێران ئینتەرناشناڵ هەڵیگرتووە، زیاتر لە ١٥٠ شار ڕاڵییەکی هاوکاتیان لەو هەفتەیەدا بینی — کردارێکی هاوئاهەنگی تاکەکەسی دیاسپۆرای ئێرانی کە لە ڕووی پێوەرەوە پێشتر نەبینرابوو.
ڕاڵییەکانی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ئەو ساتە بوون کە دیاسپۆرا بۆ یەکەم جار، بۆ خۆی و بۆ جیهان، وەک هێزێکی سیاسی دەرکەوت. ئەوان بەردەوام بوون، بچووکتر بەڵام نەشکێنراو، لە ڕێگەی ٢٠٢٣، ٢٠٢٤، ٢٠٢٥، و زستانی سوور — هەموو شەممەیەک لە هەندێک شوێندا.
ڕۆژنامەوانی ڕاگواستراو
شوێنی بڵاوبوونەوەی هەواڵەکان.
Q: کام دەزگای دیاسپۆرا ڕاپۆرتیان لەسەر ئێران دا کاتێک میدیای ناوخۆیی نەیدەتوانی؟
بۆ دوو نەوە، ڕۆژنامەوانی زمانی فارسی کە بەڵگەنامەی ڕژێمی تۆمار دەکرد، بە تەواوی لە دەرەوەی ئێران بەرهەم دەهات. ئەم دەزگایانە، کە بنکەیان لە دیاسپۆرایە، هۆکاری ئەوەن کە جیهان هیچ تۆمارێکی سەربەخۆی هەیە.
ئێران ئینتەرناشناڵ
هەواڵی تەلەڤیزیۆنی سەتەلایتی زمانی فارسی، لەندەن. تاکە زۆرترین دەزگای سەربەخۆی ئێرانی کە لە کاتی ڕاپەڕینەکانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٦ بینراوە — و ئامانجی پلانی کوشتنی هێزی قودس بوو کە لەلایەن پۆلیسی دژەتیرۆری بەریتانیا لە ٢٠٢٤دا پووچەڵ کرایەوە. iranintl.com.
BBC Persian
خزمەتگوزاری زمانی فارسی بی بی سی، لەندەن. بە شێوەیەکی ڕێکخراو لە ناو ئێراندا وەک متمانەپێکراوترین سەرچاوەی هەواڵ ئاماژەی پێدەکرێت سەرەڕای ئازاردانی دووبارەی خێزانی هەواڵنێران لە ناو وڵاتدا. bbc.com/persian.
VOA Persian / Radio Farda
خزمەتگوزارییە زمانی فارسییەکانی بودجەی ئەمریکا، واشنگتن دیسی / پراگ. سەرچاوە سەرەکییەکان بۆ ڕووماڵی خۆپیشاندان و ناوی قوربانییە پشتڕاستکراوەکان؛ URLی ڕادیۆفەردا یەکێکە لە زۆرترین سایتە بلۆککراوەکانی ئێران. radiofarda.com.
کەناڵی مانۆتۆ
کەناڵێکی مانگی دەستکردی کات بەسەربردن و هەواڵ بە زمانی فارسی، لەندەن. زۆرجار بەهۆی ڕوونکردنەوەی ناڕەزایی گشتی لە ئێرانی پێش ٢٠٢٢ەوە ناسراوە، بە پەخشکردنی بیرەوەرییە کلتورییەکانی کە ڕژێم قەدەغەی کردبوو. manototv.com.
ئێران وایر
پلاتفۆرمی ڕۆژنامەگەریی هاووڵاتی کە لەلایەن مەزهار بەهاری (پەیامنێری نیوزویک کە لە ٢٠٠٩دا زیندانی کرا) دامەزراوە، بنکەکەی لە تۆرۆنتۆ. کۆکردنەوە و پشتڕاستکردنەوەی ناردنەکانی ڕاپۆرتکەرانی هاووڵاتی ئێرانی. iranwire.com.
هەرانا & بەڵگەنووسان
هەرانا, ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران, CHRI, ناوەندی بۆرومەند, هەنگاو — کە لەسەرانسەری دیاسپۆرا دابەشکراون، ئەم ڕێکخراوانەی مافی مرۆڤن کە لیستە پشتڕاستکراوەکانیان بۆ قوربانیان تاکە بەرەنگاری ژمارە فەرمییەکانی ڕژێمە.
لەش وەک خۆپیشاندان
مانگرتنی برسێتی و کردارەکانی باڵیۆزخانە.
Q: چ کردارەکانی دیاسپۆرا پشتیوانییان لە ڕاپەڕینی ٢٠٢٢ی ئێران کرد؟
لە شوباتی ٢٠٢٤, پزیشکی ددانێکی ئێرانی-کەنەدی حامید ئیسماعیلیۆن — کە ژنەکەی پاریسا عەیوازی و کچە نۆ ساڵەکەی ڕێرا بە هۆی موشەکەکانی IRGC لە تێکشکانی PS752دا کوژران — مانگرتنی برسێتییەکی ٢١ ڕۆژی لە دەرەوەی پەرلەمانی کەنەدا لە ئۆتاوا ئەنجامدا، داوای لە وڵاتەکەی کرد کە IRGC وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی لیست بکات. حکوومەتی کەنەدا چەند مانگێک دواتر ئەمەی کرد.
لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ وە هەروەها لە شوباتی ٢٠٢٦، چەندین خۆپیشاندەری ڕەوەندی ئێرانی خۆیان بە دەروازەکانی باڵوێزخانەکانی ئێران لە لەندەن (نایتسبریج)، بەرلین (پۆدبیلسکی ئالێ)، و پاریس (ئاڤێنی دێ ئینا) بەست. لە ستۆکهۆڵم، ئێرانی-سویدییەکان باخچەی باڵوێزخانەیان داگیرکرد بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە لە سێدارەدانی حەبیب ئەسیود لە مانگی مەی ٢٠٢٣، کە کەسایەتییەکی ناڕەزای ئێرانی-سویدی بوو.
لە بروکسێل، ڕەوەندییەکان هەموو ساڵێک ڕێپێوانی ساڵانەیان لە شومان ئەنجام داوە بۆ پشتیوانی لە بڕیارەکانی پەرلەمانی ئەوروپا سەبارەت بە ئێران — هەمان پەرلەمان کە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ بە ٥٩٨ دەنگی پێویست بەرامبەر بە ٩ دەنگی ناڕەزایی دەنگی دا بە ناونانی پاسداران وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی، بەڵام دواتر لەلایەن ئەنجومەنی یەکێتی ئەوروپاوە پووچەڵ کرایەوە. خەڵکەکە لە شومان، دووبارە، زۆربەیان ڕەوەندی بوون.
١٤ی شوباتی ٢٠٢٦ · ڕۆژی جیهانیی کردار
ڕۆژی ١.٥ ملیۆن کەسی.
Q: گەورەترین خۆپیشاندانی ڕۆژانەی ڕەوەندی ئێرانی بۆ پشتیوانی لە ئێران چی بوو؟
گەورەترین خۆپیشاندانی ڕۆژانەی هەر گەلێکی دوورخراوە لە بیرەوەری زیندوودا — و وەڵامی ڕەوەندی ئێرانی بە بانگەوازی ٨ی کانوونی دووەمی ڕەزا پەهلەوی.
شەش هەفتە دوای دەستپێکردنی زستانی سوور، لە ڕۆژی شەممە ١٤ی شوباتی ٢٠٢٦، ئێرانییەکانی دەرەوەی ئێران وەڵامی بانگەوازی ڕەزای ڕۆژی جیهانیی کرداری یان دا بە ڕێپێوانی هاوکات لە زیاتر لە دوو سەد شاردا. مەزەندەکانی خەڵک لەلایەن پۆلیسی ناوخۆیی، ڕێکخەران و ڕۆژنامەوانی هاوکاتەوە کۆی گشتییان بە زیاتر لە ١.٥ ملیۆن کەس لە یەک ڕۆژدا:
- مونیخ، نزیکەی ٢٥٠,٠٠٠+ — لە تەنیشت کۆنفرانسی ئاسایشی مونیخەوە بەڕێوە چوو، کە ڕەزا پەهلەوی وتاری پێشکەش بە خەڵک کرد. نیویۆرک تایمز.
- تۆرۆنتۆ، نزیکەی ٣٥٠,٠٠٠ — مێل لاستمان سکوەیر / شەقامی یۆنگ.
- لۆس ئانجلەس، نزیکەی ٣٥٠,٠٠٠ — وێستوود / شەقامی ویلشایر.
- ڤانکۆڤەر، نزیکەی ٤٥,٠٠٠ — ڕۆبسن سکوەیر / کەناری باکووری ڤانکۆڤەر.
- لەندەن، نزیکەی ٥٠,٠٠٠ — هاید پارک بۆ ترافالگەر سکوەیر (Sky News).
- بەرلین، هامبورگ، فرانکفورت، کۆڵن، شتوتگارت، دوسلدۆرف — ڕێپێوانی هەماھەنگ لە هەموو شارە گەورەکانی ئەڵمانیا.
- پاریس، بروکسێل، لاهە، ئەمستردام، ستۆکهۆڵم، کۆپنهاگن، ئۆسلۆ، ڤیێنا، مەدرید، لیسبۆن، ڕۆما، ئەسینا، پراگ، بێرن — هەموو پایتەختێکی ئەوروپا کە کۆمەڵگەی ئێرانی تێدایە.
- سیدنی، مێلبۆرن، ئەدێلاید، بریزبێن، پێرس، ئۆکلاند — کۆمەڵگەکانی ئێرانی-ئۆسترالیا و زەلاندیای نوێ.
- نیویۆرک، واشنتۆن دی سی، بۆستن، هیووستن، دالاس، ئەتڵانتا، شیکاگۆ، سانفرانسیسکۆ، سیاتڵ — ڕێپێوانی دیاسپۆرا لە هەموو شارێکی گەورەی ئەمریکا.
- تێل ئەڤیڤ، تۆکیۆ، سێئول، سینگاپور، بوێنس ئایرێس، ساوپاولۆ، مەکسیکۆ سیتی، جۆهانسبێرگ — لەنێو کۆبوونەوە جیهانییە بچووکەکاندا.
سەرچاوە: ویکیپیدیا · خۆپیشاندانەکانی دیاسپۆرای ئێرانی ٢٠٢٦. خوێندنەوەی سیاسی لەسەر پەڕەی ئۆپۆزسیۆن دراوە؛ ئەم پەڕەیە ڕۆڵی دیاسپۆرا تۆمار دەکات.
دووری و ئەرک
دیاسپۆرایەک کە ڕەتی دەکاتەوە لەبیر بکات.
لە ڕێپێوانەوە بۆ پاراستنی تۆمار.
لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا، نزیکەی ٨٠،٠٠٠ ئێرانی و هاوپەیمان بەناو بەرلین ڕێپێوانیان کرد لەژێر دروشمی ژن، ژیان، ئازادی — گەورەترین خۆپیشاندانی ڕۆژێکی دیاسپۆرای ئێرانی لە مێژووی ئەوروپا. ڕێپێوانە هاوشێوەکان شەقامەکانی لۆس ئانجلەس، تۆرۆنتۆ، ستۆکهۆڵم، لەندەن و سیدنیان پڕکرد. کاتێک کامێراکان ڕۆیشتن، دیاسپۆرا چووە ناوەوە: بۆ ناو نووسینگە یاساییەکان کە کەیسی دادپەروەری گشتگیر دەنووسن، بۆ ناو دادگای تاوانەکانی ئێران، بۆ ناو ژووری هەواڵی زمانی فارسی وەک ئێران وایر و ئێران ئینتەرناشناڵ کە ئێستا لە چەند کاتژمێرێکدا ڤیدیۆی پشتڕاستکراو لە هەر پارێزگایەکەوە بڵاو دەکەنەوە.
ئابووری ڕەوانەکراو و مەترسی.
نزیکەی ٤ بۆ ٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵێکدا لە ڕێگەی دیاسپۆراوە بۆ خێزانەکانی ناو ئێران دەڕوات، زۆربەی کات لە ڕێگەی کەناڵە نافەرمییەکانی حەوالە کە ڕژێم بەرگەی دەگرێت چونکە پێویستی بە دراوی بەهێزە. نرخی ئەو کەناڵە دیپلۆماسیی بارمتەییە: ئەو کەسانەی دوو ڕەگەزی هەن کە دەگەڕێنەوە بۆ سەردانی دایک و باوکی بەساڵاچوو، لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئیمام خومەینی دەستگیر دەکرێن و دەبنە ئامرازی ڕێکەوتن لە دژی پایتەختە ڕۆژاواییەکان. دیاسپۆرا فێربووە پارە بنێرێتەوە بۆ ماڵەوە بەبێ ئەوەی خۆیان بنێرن.
نەوەی دووەم بە دوو زمانی خەم و پەژارە گەورە دەبێت.
منداڵانی ڕاگواستنەکانی ١٩٧٩، ١٩٨٨ و ٢٠٠٩ ئێستا گەورە بوون؛ منداڵانی ڕاگواستنەکانی ٢٠٢٢ دەچنە پۆلەکانی خوێندن بە زمانی ئەڵمانی، فەڕەنسی، کۆری و پورتوگالی. ئەوان لە زانکۆکاندا ڕێکدەخرێن لە مەکگیلەوە بۆ ANU، لە ساڵڕۆژی هەر کوشتنێکی ناوداردا شەمەندەفەری مۆم ڕادەگرن، و بەڵگەکانی دادگا وەردەگێڕن بۆ زمانەکانی ئەو وڵاتانەی کە دایک و باوکیانیان پێشوازی کردووە. دیاسپۆرا ژووری چاوەڕوانی نییە. بەهێزترین دوژمنی ڕژێمە.
دۆکومێنتارییەکان
فیلمە دۆکومێنتارییە درێژەکان لەسەر ئێران
فیلمی درێژ، لێکۆڵینەوە و زنجیرەیەکی سێ بەشی لەسەر ڕاپەڕین، سەرکوت و ئەو کەسانەی لە پشت تۆمارەکەوەن.