کۆمەڵکوژیی Rasht: دوو شەوی 8–9ی کانوونی دووەمی 2026 لە ئێران
دوو شەوەکەی 8–9ی کانوونی دووەمی 2026 — کۆمەڵکوژیی Rasht و خوێناویترین 48 کاتژمێری ئێران لە ڕاپەڕینی زستانی ئەرخەوانی (Crimson Winter).
دوو شەوەکە.
ئەوەی ژمارە دزەپێکراوەکان تەنها وەک هێڵکارییەکی ناتەواو دەریدەخەن، شایەتحاڵەکان دەیکەنە ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگر.
ئاگادارکردنەوەی ناوەڕۆک: ئەم بەشە وێنەی بەڵگەنامەیی قوربانییان، خۆپیشاندەرانی بریندار، جانتای تەرم و ساردکەرەوەی مردووان لەخۆدەگرێت. وێنەکان لێرەدا لە ژێر بڕگەکانی بەکارهێنانی دادپەروەرانەی میدیایی بڵاوکراونەتەوە، چونکە خودی ڕووداوەکان نکۆڵییان لێدەکرێت.
فەرمانی کوشتن.
Q: کێ فەرمانی تەقەکردن لە خۆپیشاندەرانی لە تشرینی دووەمی 2019دا دەرکرد؟
لە 8ی کانوونی دووەمی 2026 ڕژێم لە کۆنترۆڵکردنی پۆلیسەوە بەرەو سەرکوتکردنی تەواوی سەربازی هەنگاوی نا. فەرمانی ڕاشکاو بە IRGC درا کە هێزی کوشندە دژی خەڵکی سڤیلی بێچەک بەکاربهێنن — کە چڕترین سەرکوتکردن بوو لە مێژووی کۆماری ئیسلامیدا. یەکەکانی IRGC و بەسیج نیشانەشکێن، زرێپۆش و هێلیکۆپتەری سیخوڕییان جێگیر کرد. ناوەندە پزیشکییەکان کرانە ئامانج؛ ئەو پزیشکانەی چارەسەری خۆپیشاندەرە بریندارەکانیان دەکرد دەستگیرکران.
لە نێوان خوێناویترین ڕووداوە تاکەکاندا، بریتی بوو لە کۆمەڵکوژیی 2026ی Rasht: HRANA لانیکەم 392 کوژراوی تەنها لە Rasht بەدۆکیۆمێنت کردووە، کە زۆربەی هەرە زۆریان دوای بڕینی ئینتەرنێت بووە. Amnesty International و Human Rights Watch لانیکەم 28 خۆپیشاندەر و ڕێبوارانی کوژراویان لە 13 شار لە 8 پارێزگادا لە نێوان 31ی کانوونی یەکەمی 2025 بۆ 3ی کانوونی دووەمی 2026 تۆمار کردووە — پێش ئەوەی چڕترین سەرکوتکردن دەست پێ بکات. لە Malekshahi، پارێزگای Ilam: Reza Azimzadeh، Latif Karimi، Mehdi Emamipour، Fares (Mohsen) Agha Mohammadi، و Mohammad Reza Karami لەلایەن هێزەکانی IRGCەوە لە ناو بنکەیەکی بەسیجەوە تەقەیان لێکرا. لە Azna، پارێزگای Lorestan: Vahab Mousavi، Mostafa Falahi، Shayan Asadollahi، Ahmadreza Amani، Reza Moradi Abdolvand، و Taha Safari — تەمەن شانزە ساڵ، کە تەرمەکەی لە خێزانەکەی گیرایەوە.
لە 3ی کانوونی دووەمدا، خامنەیی وتی «تێکدەران دەبێت بخرێنە شوێنی خۆیان.» لە 5ی کانوونی دووەمدا سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری فەرمانی بە داواکاری گشتی دا کە «هیچ نەرمی و نیانییەک» نیشان نەدەن. دەسەڵاتداران خێزانی هەندێک لە قوربانییەکانیان ناچار کرد لە میدیا حکومییەکاندا دەربکەون و مردنەکان بخەنە ئەستۆی ڕووداوەکان، لەژێر هەڕەشەی ناشتنی نهێنیدا ئەگەر ڕەتیبکەنەوە.
ناکۆکی لەسەر مردووەکان.
Q: چەند کەس لە ماوەی 'دوو شەوەکە'ی تشرینی دووەمی 2019 لە ئێران کوژران؟
ژمارەی کوژراوان بوو بە یەکێک لە پڕناکۆکترین ژمارەکان لە مێژووی هاوچەرخی ئێراندا. ئاماری فەرمیی حکومەتی Pezeshkian، کە لە 1ی شوباتی 2026 بڵاوکرایەوە، بریتی بوو لە 3,117 (لەوانەش نزیکەی 214 هێزی ئەمنی). لیستی ناوی پشتڕاستکراوەی HRANA، کە لە 23ی شوباتی 2026 لە ڕاپۆرتێکدا بە ناوی زستانی ئەرخەوانی (The Crimson Winter)بڵاوکرایەوە، تۆماری کردووە 7,007 مردنی پشتڕاستکراوە — 6,488 خۆپیشاندەری گەورەساڵ، 236 منداڵ، 207 کارمەندی ئەمنی، و 76 کەسی بێلایەن — لەگەڵ 11,744 حاڵەت کە هێشتا لەژێر لێکۆڵینەوەدان. Iran International بە شێوەیەکی سەربەخۆ 6,634 ناوی کۆکردەوە. تۆڕێکی پزیشکان کە لەگەڵ The Guardian قسەیان کردووە هۆشدارییان داوە کە ڕەنگە ژمارەکە زیاتر بێت 30,000.
کات گۆڤار، لە 25 January 2026، لیستێکی لەو گیانلەدەستدانانەی پەیوەستن بە خۆپیشاندانەکان بڵاوکردەوە کە تەنها لە ڕۆژانی 8 — 9 January لە نەخۆشخانە مەدەنییەکان تۆمارکراون، بە گێڕانەوە لە دوو بەرپرسی باڵای ئێران کە وتوویانە کارگێڕییەکە "جانتاکانی تەرمی لێ بڕاوە" و "لۆریی نیوە-تەریلەری لەبری ئەمبوڵانس بەکارهێناوە." ڕاپۆرتە دزەپێکراوەکانی ناوخۆی ڕێکخراوی هەواڵگری IRGC لە 22 — 24 January ژمارەی قوربانییانیان بە 30,304 — ئەو ئامارانەی کە لەلایەن Iran International لە 25 January لە بەڵگەنامە دزەپێکراوەکانی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی بڵاوکراونەتەوە کە زیاتر لە 400 شار دەگرێتەوە. ڕاپۆرتێکی دزەپێکراوی پەرلەمان ئاماژەی بە 33,000 — 36,500 کرد. بڕیاردەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، Mai Sato، لە 22 January ڕایگەیاند کە ڕەنگە ژمارەی مردووەکان لە 27,500تێپەڕێت. ڕەزا پەهلەوی، بە پشتبەستن بە تۆڕەکانی دیاسپۆرا کە ڕاپۆرتیان بۆ 20,000ناردووە، کۆی گشتییەکەی نزیکەی The Sunday Timesدانا، لەنێویاندا نزیکەی 15,000 کەس تەنها لە تاران. 50,000هەر ژمارەیەکیان لە تاقیکردنەوەی لێکۆڵینەوەی سەربەخۆدا دەربچێت، سنووری خوارەوە — دزەپێکردنی 36,500 ناوی Iran International — لە ئێستاوە 8 — 9 January 2026 دەکاتە
خوێناویترین ڕووداوی سەرکوتکردنی دوو-ڕۆژە لە مێژووی هاوچەرخی ئێراندا . Iran International کەمتر لە 100 ناوی هاوبەشی لە نێوان لیستەکەی خۆی و لیستەکەی حکومەتدا دۆزیوەتەوە، و ئامارە فەرمییەکەی وەک "هەوڵێکی شەرمەزارانە بۆ کەمکردنەوەی قەبارەی گەورەترین کۆمەڵکوژی سەر شەقام لە مێژووی هاوچەرخی ئێراندا" وەسف کرد. لە 11 February 2026، سەرۆک کۆمار مەسعوود پزیشکیان بە ئاشکرا داوای لێبوردنی لە نەتەوەی ئێران کرد بۆ کۆمەڵکوژییەکان — دانپێدانانێک کە لە ڕووی مێژووییەوە دەگمەنە.ساردخانەیەک لە نزیک تاران، January 2026 — پڕبووە لە تەرمی ئەو خۆپیشاندەرانەی لە کاتی سەرکوتکردنەکاندا کوژراون. Reuters، لە ڕێگەی
شایەتحاڵەکان چییان لە سەرکوتکردنەکەی November 2019ـەوە گێڕاوەتەوە؟
Q: پزیشکێک کە لەلایەن
Center for Human Rights in Iran چاوپێکەوتنی لەگەڵ کراوە لە نەخۆشخانەیەک لە ئەسفەهان، وەسفی هەژدە نەشتەرگەریی یەک لە دوای یەکی زەبری سەر کردووە لە تەنها یەک شەودا. خوێن لە جۆگەی دەرەوەی هۆڵی نەشتەرگەرییەکەدا قەتیس مابوو. ژمارەی تەرمەکان لە فایلەکانی نەخۆشخانەدا دەستکاری کرابوون. تەرمەکان کاتژمێر 3ی بەیانی لەلایەن بریکارەکانی بەسیجەوە لە ساردخانەکان دەبران و لە ڕیزە بێناونیشانەکاندا بە خاک دەسپێردران؛ ئەو خێزانانەی بۆ گەڕان دەهاتن، هەڕەشەی ناشتنی نهێنییان لێ دەکرا ئەگەر ئامادە نەبن وتەکانیان بکێشنەوە. ، بە گێڕانەوە لە دوو بەرپرسی باڵای تەندروستی ئێران لە
کات"جانتاکانی تەرمیان لێ بڕا. لۆریی نیوە-تەریلەریان لەبری ئەمبوڵانس بەکارهێنا." 25 January 2026: لە
Rasht ، هێزەکانی IRGC و بەسیج ئاگریان لە بازاڕی مێژوویی داپۆشراو بەردا دوای بلۆککردنی دەرچەکان، پاشان تەقەی ڕاستەوخۆیان لەو مەدەنییانە کرد کە لە دووکەڵەکە ڕایان دەکرد.HRANA لانیکەم 392 کوژراوی تەنها لە Rasht بە دۆکیومێنت کردووە؛ Iran HRM تا 3,000 کەسی تۆمار کردووە. ڕزگاربووان باسیان لە "تەقەی کۆتایی" کردووە کە لە بریندارەکان دراوە. جانتاکانی تەرم لە سەرکوتکردنی January 2026ی ئێران — وێنە دزەپێکراوەکان کە لەلایەن
پزیشک و پەرستارە ئێرانییەکان، لە کاتی قسەکردن بۆ
بە مەرجی بڵاونەکردنەوەی ناویان، وەسفی بەشەکانی فریاکەوتنیان کردووە کە چیتر زەوییەکە لە نێوان نەخۆشەکاندا پاک نەدەکرایەوە. پزیشکێک لە نەخۆشخانەیەکی گشتی تاران وتی ستافەکە لە سێ شیفتی یەک لە دوای یەکدا کاریان کردووە بۆ دەرهێنانی گوللە لە سەر و سنگ؛ ڕێڕەوەکان بە بریندار پڕ دەبوون خێراتر لەوەی کارگوزارەکان بتوانن بییانبەنە دەرەوە. (بەکارهێنانی دادپەروەرانەی سەرنووسەری). نەشتەرگەرییەکی پلە نزم بە ڕۆژنامەکەی وتووە: "لەنناو خوێندا پیاسەمان دەکرد، ئاوی سەتڵی عەرەبانەکان بە سووری دەهاتە دەرەوە. منداڵیان دەهێنا. ئەو کوڕانەیان دەهێنا کە دەموچاویان تێکچووبوو." بەڕێوەبەرانی نەخۆشخانە فەرمانیان پێکرابوو، لەژێر هەڕەشەی دەرکردندا، قوربانیانی خۆپیشاندانەکان لەژێر کۆدی دەستنیشانکردنی بێ پەیوەندیدا تۆمار بکەن — وەک "ڕووداوی ئۆتۆمبێل،" "کەوتنەخوارەوە لە بەرزایی،" "هۆکاری نادیار." لە شەوی دووەمدا جانتاکانی تەرم تەواو بوون.
Amnesty International
لە دەرەوەی دیوارەکانی نەخۆشخانەکەدا، یەکەکانی سوپای پاسداران (IRGC) و بەسیج پاشهاتەکانی ئاگرکەوتنەوەکەی بازاڕی Rasht ـیان ساز کرد — دەرچەکان بە لەحیم داخران، پاشان تەقەی ڕاستەوخۆ لەوانە کرا کە هەوڵیان دەدا ڕابکەن. وێنەکەی خوارەوە ئەوەیە کە کاسبکارانی ڕزگاربووی بازاڕەکە لە یەکەم تیشکی بەرەبەیاندا بینییان. Washington Post · تا 3,000 کەسی تۆمار کردووە. ڕزگاربووان باسیان لە "تەقەی کۆتایی" کردووە کە لە بریندارەکان دراوە..
ڕوخسارەکانی پشت ئامارەکان.
Q: قوربانییە ناوبرابووەکانی سەرکوتکاریی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ کێن؟
Amnesty International وێنەی بیست و هەشت کەس لە قوربانییە ناوبرابووەکانی دە ڕۆژی یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ی بڵاوکردەوە — کۆلاجێک کە دەوڵەتی ئێران هەفتانە کاتی بۆ تەرخان کرد تا لە ئینتەرنێت بیسڕێتەوە. هەر ڕوخسارێک ڕەتکردنەوەیەکی بچووکی ئەو کۆتاییەیە کە ڕژێم دەیەوێت، کە تێیدا خۆپیشاندەران دەبنە ئامار و ئامارەکانیش دەبنە دەنگۆ.
کۆلاجەکە هەموو قوربانییەکان ناگرێتەوە. لانیکەم 392 کوژراوی تەنها لە Rasht بە دۆکیومێنت کردووە؛ وە Iran Human Rights لە کاتی نووسینی ئەم بابەتەدا هێشتا خەریکی پشتڕاستکردنەوەی ناوی نوێ بوون لە هەر ڕۆژێکدا — و ڕژێم هێشتا خەریکی دەستگیرکردنی ئەو خێزانانە بوو کە هەوڵیان دەدا ناوەکان بڵاو بکەنەوە.
ئاگر، تەڵە، تەقەی ڕاستەوخۆ.
Q: خۆپیشاندەرە ئێرانییەکان چۆن لە کاتی سەرکوتکاریی تشرینی دووەمی ٢٠١٩دا کوژران؟
شایەتحاڵییە مەیدانییەکان و بەڵگە بینراوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە یەکە ئەمنییەکانی ڕژێم ئاگریان لە بازاڕی قەرەباڵغی سەرداپۆشراوی Rasht بەرداوە، دەرچەکانیان گرتووە، و تەقەی ڕاستەوخۆیان لەو خەڵکە سڤیلە بێ چەکە کردووە کە لە دووکەڵەکە ڕایان دەکرد. Iran Human Rights Monitor، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
چۆنیەتی بەڕێوەچوونی ئۆپەراسیۆنەکە.
Q: هێزە ئەمنییەکانی ئێران چۆن پلانیان بۆ سەرکوتکاریی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ دانا و جێبەجێیان کرد؟
بەپێی چەندین شایەتحاڵ، ڤیدیۆ و وێنە کە لەلایەن Iran Human Rights Monitorکۆکراونەتەوە، جەماوەرێکی زۆر لە ئێوارەی ٨ی کانوونی دووەم بەرەو ناوەندی شاری Rasht و ناو بازاڕە مێژووییەکە بەڕێکەوتبوون. هێزە ئەمنییەکان سەرەتا بە گازی فرمێسکڕێژ جەماوەرەکەیان بڵاوە پێکرد. کاتێک خەڵکەکە بەردەوام بوون، یەکە چەکدارە قورسەکان دەستوەردانیان کرد — دەرچەکانیان گرت و ئاگریان لە ناو بازاڕە سەرداپۆشراوەکەدا کردەوە.
کاتێک دووکەڵ و بڵێسەی ئاگر لە ناو کۆڵانەکاندا بڵاوبووەوە، ئەو سڤیلانەی لە ناو دوکانەکاندا پەنایان گرتبوو ناچار بوون ڕابکەن. لەو کاتەدا، هێزە ئەمنییەکان بە فیشەکی ڕاستەوخۆ و ساچمە تەقەیان لەوانە کرد کە لە دووکەڵەکە ڕایان دەکرد. شایەتحاڵەکان وتیان زۆربەی ئەوانەی تەقەیان لێکرا بێ چەک بوون؛ هەندێکیان بەوە کوژران کە ڕزگاربووان وەک فیشەکی کۆتاییهێنان وەسفی دەکەن، دوای ئەوەی کە پێشتر کەوتبوون.
ئەو ڤیدیۆیانەی لەو ئێوارەیەدا تۆمارکراون، دەنگی تەقەی بەردەوام و ڕاپۆرتی چەندین قوربانی لە ماوەی چەند خولەکێکدا نیشان دەدەن. کەسانی دیکە باسیان لەوە کردووە کە لە کۆڵانە بنبەستەکاندا گیرابوون کاتێک ئاگرەکە تەشەنەی دەسەند، هیچ وەڵامێکیان بۆ پەیوەندییە فریاگوزارییەکان وەرنەدەگرت، و کاتێک گەیشتوونەتە ناو شەقامە کراوەکان لە پشتەوە تەقەیان لێکراوە.
بەڵگەی بینراوی هێرشێکی بەئەنقەست.
Q: چ بەڵگەیەکی بینراو دەربارەی سەرکوتکاریی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لە ئێران هەیە؟
وێنەکانی بەیانی ٩ی کانوونی دووەم، پێکهاتە سووتاوەکان، دەروونی دوکانە خەڵوزبووەکان و ڕێڕەوە وێرانبووەکان بە درێژایی تەواوی تاقەکانی بازاڕەکە نیشان دەدەن — ئەمە شێوازێکە کە لەگەڵ گەرمکردنی بەئەنقەست و بەکارهێنانی ماددەی سووتێنەردا دەگونجێت نەک تەنها ئاگرکەوتنەوەیەکی هەڕەمەکی ڕێکەوتی. تا 3,000 کەسی تۆمار کردووە. ڕزگاربووان باسیان لە "تەقەی کۆتایی" کردووە کە لە بریندارەکان دراوە. ئاماژە بەوە دەکات کە بەکارهێنانی ئەنقەستی ئاگر لە شوێنێکی کۆبوونەوەی مەدەنی، داخستنی ڕێگاکانی هەڵاتن، و تەقەکردن بە فیشەکی جەنگی لە کەسانی بێچەک، پێشێلکارییەکی قورسی یاسا نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤن — مافی ژیان و قەدەغەکردنی هەڵسوکەوتی دڕندانە و نائینسانی.
هەمان دامەزراوە هۆشداری دا کە ئەگەر ئەم کارانە بە شێوەیەکی بەرفراوان یان سیستماتیک ئەنجام بدرێن، ڕەنگە بگەنە ئاستی تاوان دژی مرۆڤایەتی بەپێی پێوەرە یاساییە نێودەوڵەتییەکان. ئەوەی لە بازاڕی مێژوویی Rasht ڕوویدا تەنها پێکدادانێکی دابڕاو نەبوو؛ بەڵکو بەڵگە بەردەستەکان ئاماژە بە ئۆپەراسیۆنێکی ئەنقەست دەکەن کە تێیدا خەڵکی مەدەنی ڕاستەوخۆ کراونەتە ئامانج.
ئینکاریکردنی پلانداڕێژراو، منداڵە ونبووەکان.
لە هەفتەکانی دوای کۆمەڵکوژییەکانی مانگی یەنایەر، دەزگای دادوەریی ئێران ستراتیژییەکی نوێی گرتەبەر: ئینکاریکردنی زنجیرەیی و هەماهەنگکراو. ئەم قەبارە بێپێشینەیەی ئینکاریکردن نیشانەی پابەندبوون بە یاسا نییە — بەڵکو نیشانەی بەکارهێنانی ئەنقەستی قۆناغی “لێکۆڵینەوەی سەرەتاییە” بۆ دابڕاندنی تۆمەتباران و بێبەشکردنیان لە هەر جۆرە بەرگرییەک. Iran HRM، 28 فێبریوەری 2026.
Mahsa Sarli، 12 ساڵان — تاوانبارکردنی منداڵی.
لە 24 فێبریوەری 2026، دەسەڵاتە دادوەرییەکان — لەکاتێکدا هەر سزایەکی لەسێدارەدانیان ڕەت دەکردەوە — پشتڕاستیان کردەوە کە Mahsa Sarli، تەمەن دوازدە ساڵ، بە تۆمەتی “پڕوپاگەندە دژی دەوڵەت” و “ئەندامێتی لە گروپێکدا بە مەبەستی تێکدانی ئاسایشی نەتەوەیی” دەستبەسەرە. هەردوو تۆمەتەکە، بەپێی یاسای سزای ئیسلامی ساڵی 2013ی ئێران، ناکرێت ئاراستەی منداڵێکی هاوتەمەنی ئەو بکرێن: کەسانی تەمەن 9 بۆ 15 ساڵ بەرپرسیارێتی سزای گەورەساڵانیان ناکەوێتە ئەستۆ، و تەنها ڕێکاری پەروەردەیی دەتوانرێت پیادە بکرێت.
دەستبەسەرکردنی ئەو هەروەها پێشێلکردنی ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵە کە ئێران واژۆی کردووە — ماددەی 37 (قەدەغەکردنی دەستبەسەرکردنی سەرەڕەمەکییەکانی منداڵان)، ماددەی 40 (دادوەری تایبەتمەندی مێرمنداڵان)، ماددەکانی 13 و 15 (ئازادی ڕادەربڕین و کۆبوونەوە)، و بنەمای باڵای بەرژەوەندییەکانی منداڵ. بەپێی یاسای بنەماکانی دادگاییکردنی سزایی خودی ئێران، دەبێت منداڵ دەستبەجێ بگوازرێتەوە بۆ نووسینگەی داواکاری گشتی مێرمنداڵان؛ لێپرسینەوە لەلایەن بریکارە ئەمنییەکان و دادگاییکردن لە دادگای شۆڕش بە ڕاشکاوی قەدەغەیە.
لە 23 فێبریوەری، وتەبێژی دەزگای دادوەری خۆپیشاندەرە دەستبەسەرکراوەکانی خوار تەمەن هەژدە ساڵی وەک ئەو کەسانە وەسف کرد کە “کردەوەی تاوانکارییان ئەنجامداوە و لە کاتی ڕێکارەکانی دۆسیەکەیاندا لە دەستبەسەریدا دەمێننەوە” — ئەم ناوە لێنانە، پێش هەر سزادانێک، پێشێلکردنی بنەمای بێتاوانییە کە لە ماددەی 14ی پەیمانی نێودەوڵەتی مافە مەدەنی و سیاسییەکاندا (ICCPR) چەسپاوە.
براکانی Kiani-Vafa — دادپەروەری کرایە قوربانی خێرایی.
لە 23 فێبریوەری 2026، Asadollah Jafari، سەرۆکی دادگای پارێزگای Isfahan، دەرچوونی سزای لەسێدارەدانی دژی Saman، Arman، و Rahman Kiani-Vafa — سێ برا کە لە خۆپیشاندانەکانی مانگی یەنایەردا دەستگیرکرابوون — ڕەتکردەوە و ستایشی دادوەری ناوخۆیی کرد بۆ ڕاییکردنی “دۆسیەی ئاژاوەگێڕان بە خێرایی، وردی و بڕیاردەری.”
ئەو پێداگرییە لەسەر خێرایی لە دۆسیە سزاییە قورسەکاندا خۆی لە خۆیدا پێشێلکارییە. ماددەی 14(3)ی ICCPR گەرەنتی “کات و ئاسانکاری گونجاو بۆ ئامادەکردنی بەرگری” بۆ تۆمەتبار دەکات: کات بۆ خوێندنەوەی دۆسیەکە، ڕاوێژکردن لەگەڵ پارێزەر، ئامادەکردنی بەڵگە، و بانگکردنی شاهیدەکان. لیژنەی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان چەندین جار جەختی کردووەتەوە کە دۆسیەکانی لەسێدارەدان دەبێت بەرزترین پێوەرەکانی دادگاییکردنی دادپەروەرانە بپێکن — و هیچ بەدەرکردنێک پیادە نابێت، تەنانەت لە “دۆسیە ئەمنییەکان” یان بارودۆخی نائاساییدا.
ئەم شێوازە بەردەوام و یەکگرتووە. تا 3,000 کەسی تۆمار کردووە. ڕزگاربووان باسیان لە "تەقەی کۆتایی" کردووە کە لە بریندارەکان دراوە. بەڵگەنامەکان نیشاندەری ڕەتکردنەوەیەکی هەماهەنگکراون لەلایەن دەیان دەزگای ڕاگەیاندنی سەر بە دەوڵەت لە ٢٤-٢٥ی شوبات: هەوڵێکی ستراتیژی بۆ داگیرکردنی فەزای میدیایی، بێدەنگکردنی ناڕەزایەتییە نێودەوڵەتییەکان، و تەواوکردنی دادگاییکردنێکی نادادپەروەرانە لە بێدەنگیدا لە ماوەی قۆناغی "لێکۆڵینەوە"دا. ڕاگرتنی تۆمەتباران لەو قۆناغەدا بۆ ماوەیەکی درێژخایەن — بەبێ پارێزەری سەربەخۆ یان دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکانی دۆسیەکە — بۆ خۆی دەبێتە دەستبەسەرکردنی سەرەڕۆیانە بەپێی ماددەی ٩ لە پەیمانی نێودەوڵەتی مافە مەدەنی و سیاسییەکان (ICCPR). بۆ نەوجەوانان، ماددەکانی ٣٧ و ٤٠ لە ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ (CRC) پێشێلکارییەکە دوو هێندە گەورەتر دەکەن.
لە ناو شارە ڕاپەڕیوەکاندا.
شارەکان خۆیان لە ناو ڕووماڵە میدیاییەکانی ڕۆژئاوادا دەرناکەون. زۆربەی ئەوەی جیهان بینیی لە ڕێگەی پەنجەرەی دیاسپۆراوە بوو: لە تیەرگارتنی بەرلین، گۆڕەپانی ترافالگاری لەندەن، پارکی لافایێتی واشنتۆن. ئەو شارانەی لە خوارەوە بوون ئەوانە بوون کە خەریک بوو خاڵی دەکرانەوە — Neyshabur، Rasht، Marvdasht، Azna، Javanrud، Mashhad، Kermanshah — ئەو شوێنانەی کە هیچ نووسینگەیەکی پەیامنێریان تێدا نەبوو، شوێنێک کە هێڵی ئینتەرنێت تێیدا خاو کرابووەوە و تاکە کامێراش مۆبایلەکەی ناو گیرفانی ئەو کوڕە بوو کە تا بەیانی دەکوژرا.
“ئەوان لەگەڵ تەرمی ئامۆزاکەیان کە لە ناو پەڕۆیەکدا پێچرابووەوە گەڕانەوە. ئەو دوکانەی تێیدا کاری دەکرد هێشتا کراوەیە. کەس ناوێریت ناوەکەی لەسەر جامەکە بنووسێت.” — ئەو گەواهیدەرانەی لەلایەن CHRI، ئەسفەهان، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ کۆکراونەتەوە.
منداڵان، خوێندکاران، کاسبکاران.
حەوت ناو لە لیستێکدا کە کەمترین ژمارەی پشتڕاستکراوەی دەگاتە دەیان هەزار کەس.
لە سێدارەدانی بەکۆمەڵ لە کاتی شەڕ و دوای شەڕدا.
دوای مردنی خامنەیی و دەستبەکاربوونی کوڕەکەی موجتەبا لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٦، ڕژێم گەڕایەوە سەر تاکە ئامرازێک کە هەمیشە متمانەی تەواوی پێی هەبووە.
ئاگاداریی ناوەڕۆک: ئەم بەشە وێنەی زیندانییە لەسێدارەدراوەکان و ئاماژەدان بە کوشتنە حکومییەکانی تێدایە.
لە 19 March 2026 بە تۆمەتی moharebeh بۆ گوایە زیانگەیاندن بە ئۆتۆمبێلێکی بەسیج هەڵواسرا. کەمتر لە دوازدە کاتژمێر پێشتر ئاگاداری بە بنەماڵەکەی درابوو. New York Times · Wikipedia.
لە April 2026دا لەسەر تۆمەتەکانی پەیوەست بە سووتاندنی موڵکی حکومەت لە کاتی خۆپیشاندانەکانی مانگی یەکدا هەڵواسرا — سزایەک کە دوای دادگاییکردنێکی نهێنی و بێ هەبوونی نوێنەری یاسایی سەربەخۆ درا. وێنە لە ڕێگەی Iran Human Rights.
لە 19 March 2026 هەڵواسرا — بە تۆمەتی moharebeh (“شەڕکردن دژی خودا”) بۆ گوایە زیانگەیاندن بە ئۆتۆمبێلێکی بەسیج. کەمتر لە دوازدە کاتژمێر پێشتر ئاگاداری بە بنەماڵەکەی درابوو. New York Times.Saleh Mohammadi، ١٩ ساڵ — زۆرانبازی ناودار لە Qom
لە 8 January دەستگیرکرا، لە 14 January 2026 دوای چوار ڕۆژ لە دادگاییکردنی نهێنی هەڵواسرا — خاوەن دوکانێکی جلوبەرگ کە تاکە تاوانی بەدیکۆمێنتکراوی لەسەر شەقام بوون بوو.Erfan Soltani — Fardis
تەمەن هەژدە ساڵ. لە April 2026دا لەسەر تۆمەتەکانی پەیوەست بە سووتاندنی موڵکی حکومەت لە کاتی خۆپیشاندانەکانی مانگی یەکدا هەڵواسرا.Amirhossein Hatami
یەکەم ژن کە پەیوەست بە ڕاپەڕینی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ ڕووبەڕووی لەسێدارەدان بووەوە — لەگەڵ هاوسەرەکەی و دوو کەسی تردا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەهۆی گوایە فڕێدانی شتومەک لە سەربانەوە.Bita Hemmati
ئامێرێکی هەڵواسینی سێدارە لە هەر چل و هەشت کاتژمێرێکدا — زۆربەیان مێرمنداڵ و دوکاندارن — لەژێر بایکۆتێکی نزیک لە تەواوەتیی زانیاریدا.
واقیعی ژێر سەردێڕەکان.
دوو هەفتە دوای دەستپێکردنی هێرشەکان، ئەو ئێرانییانەی پێشتر پشتگیرییان لە کاردانەوەی دەرەکی دەکرد، نامەیان بۆ BBC نارد. ئێمە گۆڕانکاری لە وتەکانیاندا ناکەین.
“ساڵانێکە خۆپیشاندان دەکەین. هەر جارێک بێدەنگمان دەکەن. کاتێک هێرشەکان دەستیان پێکرد، پێم وابوو ئەمە شتێکە ڕژێم ناتوانێت بەرگەی بگرێت. ئێستا ترس لە چاوی خەڵکدا دەبینم. چیتر ئارامی نابینم. یان بە دەنگی تەقینەوەکان بەخەبەر دێم، یان بە مۆتەکەی تەقینەوەکان.”سەما، ٣١ ساڵ — ئەندازیار، تاران
“بینینی ئاگرە گەورەکان و بیستنی دەنگی تەقینەوەکان، بینینی منداڵە ترساوەکان لەناو گریانا — چی دەبێت ئەگەر تەنها وێرانەمان بۆ بمێنێتەوە و حکومەتی مەلاکان تەنانەت سەرکوتکەرتر بێت؟”مینا، ٢٨ ساڵ — مامۆستا
“خەڵک دەڵێن دەبێت گۆڕانکاری لە ناوخۆوە دەست پێبکات — وەک بڵێی ئێمە هەوڵمان نەدابێت. بۆ خاتری خودا، ئایا ئەم خەڵکە ئەو هەموو تەرمەی خۆپیشاندەرانیان بیرچووەوە کە لە ناو کیسەی تەرمدا بوون؟ ئایا ئەوە تەنها دوو مانگ لەمەوبەر نەبوو؟”ڕەزا، ٤٠ ساڵ — ئەندازیار، ئەسفەهان
“ئەمە سوکایەتییە بە گەلی ئێران کاتێک یاسایەکی جیاکاری بە بەشێک لە کولتوورمان ناودەبەن.”Masih Alinejad — Yale Law School, 2019