هۆلۆکۆستی ئێران

قوربانییانی خۆپیشاندانەکانی ئێران 2026: ناوەکان، دەموچاوەکان، چیرۆکەکان

ناوى قوربانییە دیاریکراوەکانی سەرکوتکاریی ساڵی 2026ی ئێران — وێنەکان، تەمەنەکان، شارەکان و چیرۆکی ئەو خۆپیشاندەرانەی لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە کوژران.

بەشی 3 · ناوەکان، نەک ژمارەکان

دەموچاوی مردووەکان.

هەر یەکێک لەم کەسانە ژیانێکی تاقانە بوون لە ناو ژمارەی زیاتر لە چل هەزار کەس کە لە هێرشەکانی ئەو دوو شەوە و ڕاپەڕینی بەرفراوانی Zan, Zendegi, Azadi کوژران. دەوڵەت پێی باش بوو ئەوان تەنها وەک ژمارە بژمێردرێن؛ لێرەدا وەک مرۆڤ دەناسرێنەوە.

ئاگادارکردنەوەی ناوەڕۆک. وێنەکانی خوارەوە قوربانییانی کوشتنی دەوڵەتی، لەسێدارەدانی گشتی و گۆڕە بەکۆمەڵەکان نیشان دەدەن. ئەمانە وێنەی دۆکیۆمێنتارین لە ڕاگەیاندنە سەربەخۆ نێودەوڵەتییەکان، Wikipedia/Wikimedia Commons، ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران و Human Rights Watch، بۆ ئەوەی مردووەکان تەنها وەک خەیاڵ نەمێننەوە.

مۆزاییکی سەدان قوربانی ناودێرکراوی سەرکوتکردنەکەی کانوونی دووەمی 2026 لە ئێران — دەموچاوەکان لەلایەن چاپەمەنی نێودەوڵەتی سەربەخۆ و چاودێرانی مافی مرۆڤەوە پشتڕاستکراونەتەوە.
سەدان قوربانیی ناوداری سەرکوتکارییەکەی کانوونی دووەمی 2026 — پانێڵێکی دەموچاوەکان کە یەک بە یەک لەلایەن چاپەمەنییە سەربەخۆ نێودەوڵەتییەکان و چاودێرانی مافی مرۆڤەوە پشتڕاستکراونەتەوە. پێکهاتەیە لە وێنەی خێزانی و ئەرشیفی پشتڕاستکردنەوە، کە لێرەدا بۆ مەبەستی دۆکیۆمێنتاری بەکارهێنراوە.
کیسەی تەرمەکان کە لە کاتی سەرکوتکردنی کانوونی دووەمی 2026ی ئێراندا ڕیزکراون — وێنە دزەپێکراوەکان لە چاپەمەنی نێودەوڵەتی سەربەخۆوە.
جانتاکانی تەرم لە سەرکوتکارییەکەی کانوونی دووەمی 2026ی ئێران — وێنە دزەپێکراوەکان کە لەلایەن چاپەمەنییە سەربەخۆ نێودەوڵەتییەکانەوە بڵاوکراونەتەوە و تەوەری سەرەکی ناکۆکییەکانن لەسەر ژمارەی کوژراوانی ئێران. بەکارهێنانی دادپەروەرانەی میدیایی.
پۆرترێتی Mohsen Shekari، کە لە 8ی کانوونی یەکەمی 2022 لە ئێران لەسێدارە درا.
Mohsen Shekari، 23 ساڵ — یەکەم خۆپیشاندەر بوو کە لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە لە کاتی ڕاپەڕینی Zan, Zendegi, Azadi لەسێدارەدرا. لە 8ی کانوونی یەکەمی 2022 لەسێدارەدرا دوای دادگاییکردنێکی نهێنی بە تۆمەتی "محاربه" (دژایەتی خودا) بەهۆی ئەوەی گوایە ئەندامێکی بەسیجی بە چەقۆ لە ڕێگرییەکی تاران بریندار کردووە. وێنەی خێزانی لە ڕێگەی چاپەمەنی نێودەوڵەتییەوە.
پۆرترێتی Majidreza Rahnavard، کە لە 12ی کانوونی یەکەمی 2022 لە مەشهەد بە ئاشکرا لەسێدارە درا.
Majidreza Rahnavard، 23 ساڵ — بە ئاشکرا لەسەر کرێنێکی بیناسازی لە مەشهەد لە 12ی کانوونی یەکەمی 2022 لەسێدارەدرا، چوار ڕۆژ دوای Shekari. ڕژێم وێنەی تەرمەکەی لە شەقامەکەدا وەک هۆشداریکردنەوە بڵاوکردەوە. وێنە لە ڕێگەی چاپەمەنی نێودەوڵەتییەوە.
پۆرترێتی Hadis Najafi، کە لە ئەیلوولی 2022 لە کەرەج کوژرا.
Hadis Najafi، 22 ساڵ — لە کەرەج لە 21ی ئەیلوولی 2022 کوژرا، لە کاتی خۆپیشاندانێکی Mahsa Jina Amini چەندین جار تەقەی لێکرا. ڤیدیۆیەکی ئەو کاتەی کە قژی دەبەستێت پێش ئەوەی بەرەو هێڵی شەڕی دژە ئاژاوە هەنگاو بنێت، بوو بە وێنەیەکی سیمبۆلی ڕاپەڕینەکە. وێنە: خێزانەکەی، لە ڕێگەی Wikipedia (بەکارهێنانی دادپەروەرانە).
پۆرترێتی Nika Shakarami، کە لە کاتی خۆپێشاندانێکی تاراندا بێسەروشوێن بوو و دواتر بە مردوویی دۆزرایەوە.
Nika Shakarami، 16 ساڵ — دوای سووتاندنی سەرپۆشەکەی لە خۆپیشاندانێکی تاران لە 20ی ئەیلوولی 2022 بێسەروشوێن بوو. دوای دە ڕۆژ تەرمەکەی ڕادەستی خێزانەکەی کرایەوە؛ لێکۆڵینەوەیەکی نێودەوڵەتی لە ساڵی 2023 گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە لە دەستبەسەریدا لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستدرێژی کراوەتە سەر و کوژراوە. وێنە: خێزانەکەی، لە ڕێگەی Wikipedia (بەکارهێنانی دادپەروەرانە).
پۆرترێتی Kian Pirfalak، کوڕێکی تەمەن 9 ساڵ کە لە تشرینی دووەمی 2022 لە Izeh بە گوللە کوژرا.
Kian Pirfalak، 9 ساڵ — لەناو ئۆتۆمبێلی باوکیدا لە ئیزە لە 16ی تشرینی دووەمی 2022 بە تەقە کوژرا. دەوڵەت "تیرۆریستان"ی تۆمەتبار کرد؛ دایکی لە پرسەکەیدا وەستا و لەبەردەم کامێراکاندا بە وڵاتی وت کە ڕژێم کوڕەکەی کوشتووە. وێنە: خێزانەکەی، لە ڕێگەی Wikimedia Commons (CC BY-SA).
ژنان لەسەر تابووتی Mahsa Jina Amini لە کاتی بەخاکسپاردنی لە سەقز سەرپۆشەکانیان لادەبەن.
سەقز، 17ی ئەیلوولی 2022 — ژنان سەرپۆشەکانیان لەسەر دارەبەرەی Mahsa Jina Amini لادەبەن، ئەو ئاماژەیەی کە ئاگری ڕاپەڕینەکەی خۆش کرد. وێنە لە ڕێگەی چاپەمەنی نێودەوڵەتییەوە.
لەسێدارەدانە پشتڕاستکراوەکان · بەهاری 2026

ئەو ناوانەی ڕژێم هەوڵی دا بییانشارێتەوە.

Q: قوربانییە ناونراوەکانی ڕاپەڕینی ٢٠٢٢ی ئێران کێن؟

  • Sasan Azadvar — خۆپیشاندەرێکی گەنجی ئەسفەهان، لەسەر خۆپیشاندانەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دەستگیرکرا، لە زیندانی ناوەندیی ئەسفەهان لەسێدارە درا لە 30 April 2026؛ دەیەمین خۆپیشاندەرە کە لە ماوەی ٤٢ ڕۆژدا لەسێدارە دراوە. سەرچاوە: Iran Human Rights, 30 April 2026.
  • Amirhossein Hatami، ١٨ ساڵ — خوێندکاری دیزاینی پیشەسازی لە زانکۆی تاران، لەسێدارە درا لە 2 April 2026؛ دەسەڵاتداران چەند ڕۆژ دوای ئەوەش بەردەوام بوون لە ڕادەستنەکردنەوەی تەرمەکەی بە خانەوادەکەی. سەرچاوە: Iran International, April 2026.
  • Mohammadamin Biglari و Shahin Vahedparast Kalur — هاو‌تۆمەتبارانی دۆسیەی بنکەی بەسیجی مەحموود کاوە، لەسێدارە دران لە 5 April 2026. سەرچاوە: Iran International.
  • Ali Fahim — هەمان دۆسیە، لەسێدارە درا لە 6 April 2026; Abolfazl Salehi Siavashani حوکمی لەسێدارەدانی بۆ هەمان گرووپ دەرچووە. سەرچاوە: Iran International.
پۆرترێتەکان · خۆپیشاندان و لەسێدارەدانەکانی ٢٠٢٦

ئەو ڕووخسارانەی ڕژێم هەوڵی سڕینەوەیانی دا.

Q: بۆچی ئەم سایتە وێنەی هەموو قوربانییە ناونراوەکان بڵاودەکاتەوە؟

ئەو وێنانەی لەلایەن بنەماڵەکانەوە بڵاوکراونەتەوە و لەلایەن چاپەمەنییە نێودەوڵەتییە سەربەخۆکان و ئەرشیفی Javidnaman ـی (“ناوە نەممرەکان”) سەر بە Iran International پشتڕاستکراونەتەوە، بۆ ئەوانەی لە ڕاپەڕینی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا کوژران.

پۆرترێتی Sasan Azadvar Jonaqani، تەمەن 21 ساڵ، کە لە 30ی نیسانی 2026 لە ئەسفەهان لەسێدارە درا.
Sasan Azadvar Jonaqani، ٢١ ساڵ — لە کاتی خۆپیشاندانەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ی ئەسفەهان دەستگیرکرا، لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦ لە زیندانی دەستگێرد لەسێدارە درا. مەراسیمی بەخاکسپاردنەکەی لەژێر گەمارۆیەکی ئەمنیدا بەڕێوەچوو، کە تەنها ڕێگە بە ١٠ کەس لە خزمەکانی درا. وێنە: بنەماڵەکەی، لە ڕێگەی چاپەمەنی نێودەوڵەتی، 30 April 2026.
پۆرترێتی Ahmad Kazemi Shahroui، کە لە 8ی کانوونی دووەمی 2026 لە بەندەر عەباس کوژرا.
Ahmad Kazemi Shahroui — وەرزشوان و دووکاندارێکی ناسراوی بازاڕی بەندەر عەباس، لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ کوژرا. چەند ڕۆژێک پێش کوژرانی بە هاوڕێکانی وتبوو: “هیچ شتێک لە خەڵک گرنگتر نییە”. وێنە لە ڕێگەی Iran International · Javidnaman.
پۆرترێتی Khaled Mollaie، تەمەن 19 ساڵ، کە لە 8ی کانوونی دووەمی 2026 لە بەندەر عەباس بە گوللە کوژرا.
Khaled Mollaie، ١٩ ساڵ — خوێندکاری ترمەستەری سێیەمی بەڕێوەبردنی پیشەسازی لە زانکۆی هورموزگان، ئێوارەی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە ناوەندی شاری بەندەر عەباس فیشەک نرا بە سەریەوە. وێنە لە ڕێگەی Iran International · Javidnaman.
پۆرترێتی Hossein Radi، تەمەن 24 ساڵ، مەلەوان و ئاگرکوژێنەوەیەکی خەڵکی نەجەف ئاباد کە لە خۆپێشاندانەکانی 2026دا کوژرا.
Hossein Radi، ٢٤ ساڵ — مەلەوان و ئاگرکوژێنەوە لە نەجەف ئابادی ئەسفەهان؛ چەند ڕۆژێک پێش ئەوەی لە خۆپیشاندانەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا بکوژرێت، لە کارەکەی لە ئەرمینیا گەڕابووەوە بۆ سەردانی خێزانەکەی. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Mosayyeb Nezami، جووتیارێکی تەمەن 32 ساڵ کە لە 8ی کانوونی دووەمی 2026 لە Borujerd کوژرا.
Mosayyeb Nezami، ٣٢ ساڵ — جووتیارێکی خەڵکی بروجەرد، لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ بریندار کرا و لە نەخۆشخانە بە فیشەکی “خەلاس” بۆ دڵی کۆتایی بە ژیانی هێنرا. بنەماڵەکەی فشاری هێزە ئەمنییەکانیان ڕەتکردەوە بۆ ئەوەی وەک بەسیج ناوی بنێن. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Alireza Safavi Fazeli کە هێمای سەرکەوتن نیشان دەدات، لە 8ی کانوونی دووەمی 2026 کوژرا.
Alireza Safavi Fazeli — لە شەوی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە تەقەی لێکرا و کوژرا. دوایین وێنەی بە زیندوویی، نیشانەی V بۆ سەرکەوتن نیشان دەدات. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Ali Tavasoli، پسپۆڕی ئەلیکترۆنیاتی فڕۆکەوانی کە لە کاتی پاراستنی کوڕە 14 ساڵانەکەیدا لە تاران کوژرا.
Ali Tavasoli — پسپۆڕی ئەلیکترۆنیاتی فڕین و ئەندازیاری دێرینی فڕۆکەخانە؛ لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە ئەندیشەی تاران تەقەی لێکرا و کوژرا کاتێک بە جەستەی خۆی پارێزگاری لە کوڕە ١٤ ساڵانەکەی دەکرد. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Saleheh Akbari، پەرستارێکی ئەردەبیلی کە لە کاتی بەرگریکردن لە هاوسەرەکەی لە دەستگیرکردن، گوللە بەر دڵی کەوت و کوژرا.
Saleheh Akbari — پەرستارێکی خەڵکی ئەردەبیل؛ لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ کاتێک هێزەکان هەوڵیان دەدا هاوسەرەکەی ئەحمەد خودایی دەستگیر بکەن، خۆی خستە بەردەمی و فیشەکێک بەر دڵی کەوت. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Jafar Javidi، تەمەن 29 ساڵ، کە بە گوللەی جەنگی لە گۆڕەپانی هەفتەی تیر لە مەشهەد کوژرا.
Jafar Javidi، ٢٩ ساڵ — لە کاتی خۆپیشاندانەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە گۆڕەپانی هەفت تیر لە مەشهەد بە فیشەکی جەنگی سوپا کوژرا. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Meysam Kazemi، ئاگرکوژێنەوەیەکی تاران کە لە دەرەوەی کاتی دەوام لە 9ی کانوونی دووەمی 2026 لە پەڕەند کوژرا.
Meysam Kazemi — ئاگرکوژێنەوەی تاران و وەرزشوان؛ لە کاتی پشوودا چووە ناو خۆپیشاندانەکان و بە داروبەرد لێی درا، پاشان لە ئێوارەی ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە پەرەند فیشەک نرا بە ملیەوە. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Naser Shirazi-Karameh، فەرماندەی فریاگوزاری و ئاگرکوژێنەوە کە لە کاتی هەوڵدان بۆ ڕزگارکردنی خۆپێشاندەرێکی بریندار لە ئیسلامشەهر کوژرا.
Naser Shirazi-Karameh، ٤٤ ساڵ — فەرماندەی ئاگرکوژێنەوە و فریاکەوتن بە ٢٢ ساڵ ئەزموونی کارکردن، لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە ئیسلامشەهر کوژرا کاتێک هەوڵی دەدا خۆپیشاندەرێکی بریندار ڕزگار بکات. وێنە لە ڕێگەی Iran International.
پۆرترێتی Saleh Mohammadi، زۆرانبازی ئێرانی تەمەن 19 ساڵ کە لە ئاداری 2026 لەسێدارە درا.
Saleh Mohammadi, 19 — junior national-team freestyle wrestler, bronze-medallist at the 2024 Sayitiev Cup; executed on 19 March 2026 alongside two others. Olympic champions called the hanging “a human catastrophe.” Source: Iran International, 19 March 2026.
پۆرترێتی Amirhossein Hatami، تەمەن 18 ساڵ، کە لە 2ی نیسانی 2026 لەسێدارە درا.
Amirhossein Hatami, 18 — student, hanged at dawn on 2 April 2026 after a closed-door trial; Mizan, the judiciary's news agency, labelled him a “terrorist.” Source: Iran International, 2 April 2026.
پۆرترێتی Nader Mowlavi، تەمەن 18 ساڵ، یاریزانی تۆپی پێ کە لە شەهرە ڕەی کوژرا.
Nader Mowlavi, 18 — footballer for Hami Tehran and lifelong Esteghlal fan, shot dead by security forces in Shahr-e Rey square on the evening of 9 January 2026. Source: Iran International, 9 February 2026.
پۆرترێتی Mehdi Mehmadi Kartelai، تەمەن 16 ساڵ، کە بە گوللەی جەنگی لە شوشتەر کوژرا.
Mehdi Mehmadi Kartelai, 16 — schoolboy from Shushtar, Khuzestan; shot dead by a live military round on the evening of 9 January 2026. His body was released only after his family signed a pledge of silence. Source: Iran International, 20 May 2026.
پۆرترێتی Ali Heydari، تەمەن 20 ساڵ، کە لە دەستبەسەریدا لە مەشهەد دوای 33 ڕۆژ لە بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ کوژرا.
Ali Heydari, 20 — wounded and arrested in Mashhad on 8 January 2026, then held incommunicado for 33 days; killed by a shot to the forehead inside detention. Body returned on 9 February 2026. Source: Iran International, 12 February 2026.
پۆرترێتی Reza Bahmani Alijanvand، تەمەن 34 ساڵ، کە لە شاهین-شەهر کوژرا.
Reza Bahmani Alijanvand, 34 — disappeared after the 8 January 2026 protests in Shahin-Shahr, Isfahan; his body was found in a cemetery morgue five days later with two live-round wounds. Source: Iran International, 2 February 2026.
پۆرترێتی بنەماڵەی Mostafavi — Bijan، Zahra Bani-Amerian و Daniyal — کە پێکەوە لە 9ی کانوونی دووەمی 2026 لە کەرەج کوژران.
Bijan Mostafavi (55), Zahra Bani-Amerian (48) and Daniyal Mostafavi (19) — retired teacher, retired social-security clerk and their computer-science-student son, machine-gunned together in their family car in Karaj on the evening of 9 January 2026. Their elder son Davoud was wounded but survived. Source: Iran International, 15 January 2026.

Photographs courtesy of the families and the independent international press and Iran International (Javidnaman) verification units, used here for documentary and human-rights reporting purposes.

From the verified victim archives · January 2026

The girls and the boys.

Q: How many children were killed in Iran's 2022 uprising?

Independent press verification units have identified more than 300 of those killed in the January 1404 (December 2025–January 2026) protests. The following selection focuses on the women, girls and youngest victims whose identities have been confirmed by name, date and place of death. Photographs are held by the families and editorial archives and are not reproduced here pending consent.

Women and girls

  • Aynaz Rahimi, 13 — schoolgirl, killed in Najafabad, Isfahan.
  • Ghazal Janghorban, 15 — schoolgirl, killed in Isfahan on 9 January 2026 by three live rounds.
  • Setareh Rafiei, 19 — shot dead in Tehranpars, east Tehran, on 8 January 2026.
  • Parnia Khalaji, 21 — killed by gunfire in South Mehrabad, Tehran, on 9 January 2026.

Children and teenagers

  • Abolfazl Vahidi, 13 — shot in the throat in Naziabad, Tehran, on 8 January 2026.
  • Abolfazl Norouzi, 15 — mechanic's apprentice, killed in Mashhad on 8 January.
  • Amirmohammad Safari, 15 — from Banlar Ziudar village in Lorestan, killed in Yaftabad, Tehran, where he had migrated for work with his father.
  • Amirmehdi Moradi Goldareh, 15 — schoolboy, killed in Qaemiyeh, Islamshahr on 9 January by a bullet to the spine. He had told his family he wanted to buy a car when he turned 18.
  • Sepehr Soltani, 15 — ninth-grade student, killed in Malek-Shahr, Isfahan on 10 January.
  • Masih Bigdeli, 15 — Isfahan, 9 January: wounded by buckshot in the leg, then killed by a live round to the head.
  • Samyar Alipour, 15 — killed by combined buckshot and live rounds in Khak-e-Sefid neighbourhood, Tehran.
  • Mehdi Mehmadi Kartelai, 16 — student, killed by a sniper round to the heart in Shushtar on 9 January as he was walking home.
  • Abolfazl Bajool, 16 — schoolboy, killed in Villashahr, Najafabad, Isfahan on 9 January — just 12 days after his 16th birthday.
  • Benyamin Eqdami, 16 — schoolboy from Fardis, joined the protests on 8 January; according to a source close to the family, he was arrested and "killed in custody." His body was identified on 13 January.
  • Meysam Bijani Zare, 16 — killed in Shahriar on 9 January by a bullet to the abdomen.
  • Reybin Moradi, 17 — footballer, went to his club for a match on 8 January and never came home.
  • Mohammad Ahmadi, 17 — killed by buckshot in Vakil-Abad Boulevard, Mashhad.
  • Amirali Heydari Jafarabadi, 17 — mechanic, killed in Kermanshah on 8 January by "a Kalashnikov round" three days before his 18th birthday.
  • Ali Abazari, 18 — accounting student, killed in Valiasr township, Tehran on 9 January.
  • Mani, 18 — killed by a bullet to the spleen in Qaemiyeh, Islamshahr on 8 January, in his grandparents' arms, an hour and a half after his 44-year-old father Mehdi was shot dead a few alleys away.
  • Yazdan Tamana, 19 — electrical engineering student, killed by a bullet to the head in Mashhad on 8 January.
  • Mohammadreza Saremi, 19 — killed by a bullet to the head during the Lahijan protests on 8 January.

Young men in their twenties

  • Amirmohammad Ghourt-Biglu, 22 — carpet-wash worker, killed in Qaemiyeh, Islamshahr on 8 January by two live rounds.
  • Mohammad Asadi Ghafari, 22 — killed on 9 January on Robat Sevvom Street, Malek-Shahr, Isfahan, by a bullet to the leg.
  • Reza Esmaili, 23 — killed in the Zeynabieh neighbourhood of Isfahan on the evening of 8 January.
  • Sadra Soltani, 23 — master's student in architecture, shot through the heart in Tehran's Narmak district, Haft-Howz Square, in front of his family on 8 January.
  • Mohammad Jabbari, 26 — killed by security-force fire in the small Isfahan town of Dizicheh on 8 January.
  • Alireza Robat-Jazi, 27 — wounded by a shot from behind near his home in Nazarabad, Alborz province, on the night of 9 January.
  • Ali Mousapour Parcheli, 29 — killed by a bullet in Rahbar Square, Tehranpars on 8 January.
  • Aref Mirmousavi-Dehshal, 33 — protester from Lahijan, shot dead at the Tehran protests.
The streets, the prisons, the diaspora

From Tehran 2009 to Berlin 2026.

Q: Which Iranian protest victims are remembered from 2009 to 2026?

What the cameras saw — the visual archive the diaspora has refused to let disappear, from the streets of Tehran to the Iranian crowds rallying behind Reza Pahlavi in Washington, London, Toronto, Sydney and Berlin.

ئێرانییەکان لە بەردەم کۆشکی سپی لە واشنتۆن دی سی کۆدەبنەوە بۆ هاوسۆزی لەگەڵ خۆپێشاندەرانی ناوخۆی ئێران.
Washington, D.C., 24 September 2022 — Iranian-Americans rally in front of the White House calling for the end of the Islamic Republic and the return of Reza Pahlavi. Photograph via Wikimedia Commons.
خۆپیشاندەرانی ئێرانی لە گۆڕەپانی پەرلەمان لە لەندەن بۆ Mahsa Amini کۆبوونەتەوە، تشرینی یەکەمی 2022.
لەندەن، مەیدانی پەرلەمان، 8 October 2022 — دەیان هەزار ئێرانی و لایەنگرانیان داوای ئازادی بۆ ئێران و ڕووخانی ڕژێم دەکەن. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
ئێرانی-ئەمریکییەکان لە کالیفۆرنیا بۆ ئازادی کۆبوونەتەوە و ئاڵای شێر و خۆریان بەدەستەوەیە.
کالیفۆرنیا، October 2022 — ئێرانی-ئەمریکییەکان لە “تێهرانجلس” ئاڵای شێروخۆرشید و پۆرترێتەکانی ڕەزا پەهلەوی بەرز دەکەنەوە. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
دەەیان هەزار کەس لە 22ی تشرینی یەکەمی 2022دا بە ناو تیەرگارتنی بەرلیندا ڕێپێوان دەکەن و ئاڵای ئێران و دروشمەکانی Woman Life Freedomیان هەڵگرتووە.
بەرلین، تێرگارتن، 22 October 2022 — گەورەترین گردبوونەوەی هاوپشتی ئێرانی لە ئەوروپا تا ئێستا، نزیکەی 80,000 بەشداربوو. وێنە: Leonhard Lenz، Wikimedia (CC0).
پۆرترێتی پارێزەری مافەکانی مرۆڤی ئێرانی Narges Mohammadi.
نێرگز محەمەدی — براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی 2023، ئێستا لە زیندانی ئێڤینە. پۆرترێت لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
پۆرترێتی باوکی Mahsa Amini، Amjad Amini.
ئەمجەد ئەمینی — باوکی مەهسا، کە گێڕانەوەی دەوڵەتی بۆ گیانلەدەستدانی کچەکەی ڕەتکردەوە. وێنە لە ڕێگەی خێزانەکەی، لە چاپەمەنییە نێودەوڵەتییەکاندا.
ڕێپێوانی بێدەنگی بزووتنەوەی سەوز لە تاران، حوزەیرانی 2009.
تاران، June 2009 — ڕێپێوانی بێدەنگی بزووتنەوەی سەوز. دەنگی من لەکوێیە؟ وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
تابلۆیەکی سەر دیوار بۆ Neda Agha-Soltan لە ناسریە کێشراوە.
نەدا ئاغا-سوڵتان، کێشراو لە ناسڕە — ئەو ئایکۆنەی ڕژێم نەیتوانی بیسڕێتەوە. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
وێستگەیەکی سووتەمەنی کە ئاگری تێبەربووە لە کاتی خۆپیشاندانەکانی تشرینی دووەمی 2019ی ئێران دژی نرخی سووتەمەنی.
تشرینی خوێناوی (Bloody November)، 2019 — لانیکەم 304 خۆپیشاندەر لە کەمتر لە هەفتەیەکدا کوژران، ئینتەرنێت پچڕا. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
پۆرترێتی ڕاپەری ئێرانی Toomaj Salehi.
تووماج ساڵحی — ڕاپەر، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا و پاشان هەڵوەشایەوە؛ دەنگی نەوەیەک. پۆرترێت لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
دیمەنی دەرەوەی زیندانی Evin لە باکووری تاران.
زیندانی ئێڤین، تاران — ناوەندی دامەزراوەیی چل و حەوت ساڵ لە سەرکوتکردن. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
ڤانێکی پۆلیسی ئەخلاقی Gasht-e Ershad لە شەقامێکی تاران وەستاوە.
گشتی ئیرشاد (Gasht-e Ershad) — ئەو ئۆتۆمبێلەی پۆلیسی ڕەوشت کە Mahsa Jina Amini بە زۆر کرایە ناویدا. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
Ayatollah Khomeini لە کاتی گەڕانەوەی بۆ ئێران لە شوباتی 1979 لە فڕۆکە دادەبەزێت.
February 1979 — خومەینی دەگەڕێتەوە بۆ تاران. لە ماوەی دە ڕۆژدا، لەسێدارەدانەکان دەستیان پێکرد. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
خۆپیشاندانی شۆڕشگێڕانە لە تاران، شوباتی 1979.
تاران، February 1979 — خۆپیشاندانی جەماوەری لەو ڕۆژانەی کە دوای گەڕانەوەی خومەینی هاتن. وێنە لە ڕێگەی Wikimedia Commons.
ناوەکان لە ژمارە نایەن

هەر وێنەیەک ڕەتکردنەوەی سڕینەوەیە.

منداڵانی ڕاپەڕین.

کیان پیرفەلەک تەمەنی نۆ ساڵ بوو کاتێک هێزە ئەمنییەکان لە 16 November 2022 لە ئیزە تەقەیان لە ئۆتۆمبێلی خێزانەکەی کرد. Nika Shakarami، تەمەن شانزە ساڵ، لە تاران ڕفێندرا و کوژرا دوای ئەوەی لە خۆپیشاندانێکدا لەچکەکەی سووتاند؛ دواتر بی بی سی بەڵگەنامەیەکی ناوخۆیی هەواڵگری دەستکەوت کە ڕۆڵی ڕژێمەکە پشتڕاست دەکاتەوە. سارینا ئیسماعیل زادە، ئەویش تەمەن شانزە ساڵ، لە کەرەج تا مردن لێیدرا. لانیکەم 71 منداڵ بە کوژراو تۆمارکراون لە سێپتەمبەری 2022ەوە — ئامارێک کە ڕژێم هێشتا بە ڕەسمی ڕەتی دەکاتەوە، و ئامارێک کە هیچ لێکۆڵینەوەیەکی ڕاستگۆیانە لە کۆماری ئیسلامی ناتوانێت لێی دەرباز بێت.

هونەرمەندان، وەرزشوانان، پزیشکەکان.

ڕاپەر تووماج ساڵحی لە نیسانی 2024 سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا بەهۆی ئەو گۆرانییانەی ناوی بکوژەکانیان تێدا بوو؛ دواتر سزاکەی لە ژێر فشاری نێودەوڵەتیدا سووک کرا، بەڵام هێشتا لە زینداندایە. شاخەوان ئێلناز ڕەکابی لە ئۆکتۆبەری 2022 لە سیۆل بەبێ حیجاب بەشداری پێشبڕکێی کرد و گەڕایەوە بۆ تێکدانی خانووەکەی و دانپێدانانی تەلەفزیۆنی. پزیشک و پەرستارانێک کە چارەسەری خۆپیشاندەرە بریندارەکانیان کردبوو — لەوانە دکتۆر پەریسا بەهمەنی و ئایدا ڕۆستەمی، کە لە کانوونی یەکەمی 2022 لە تاران بە مردوویی دۆزرایەوە — بەهۆی خودی کارە پزیشکییەکەیانەوە ڕاو نران. بە ئامانجگرتنەکە لاوەکی نەبوو، بەڵکو ستراتیژییەت بوو.

بێناوەکان و بێ گۆڕەکان.

لە پشت هەر وێنەیەک لەم لاپەڕەیەدا، سەدان وێنەی تر هەن کە ڕژێم کاری کردووە بۆ سڕینەوەیان: تەرمەکان بە مەرجی ناشتنی بێدەنگ بۆ خێزانەکانیان گەڕێندراونەتەوە، گۆڕەکان لە شەودا لە خاوەران و کێڵگە نەناسراوەکانی تر هەڵکەندراون کە لە دوای کۆمەڵکوژییەکانی زیندان لە ساڵی 1988ەوە بەکاردێن، خێزانەکان لە ئەنجامدانی ڕێوڕەسمی چلەی مردووان قەدەغە کراون، دایکان لەسەر گۆڕی منداڵەکانیان دەستبەسەر کراون. ناوبردنی مردووان لە وڵاتێکدا کە ماتەمگێڕان تێیدا تاوانە، خۆی لە خۆیدا کارێکی بەرگرییە. ئەم لاپەڕەیە بۆ ئەوە هەیە کە هەڵوەشاندنەوەی ئەو کارە قورستر بێت.