بابەت: ڕاپەڕینی زستانی سووری ٢٠٢٦
پوختە. شەپۆلێکی نەتەوەیی خۆپیشاندان لە ئێران لە کۆتایی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ تا شوباتی ٢٠٢٦. لە کۆتایی شوباتی ٢٠٢٦، ئامارە کۆکراوەکانی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران (IHR) و هەرانا (HRANA) زیاتر لە ٤٢،٠٠٠ خۆپیشاندەر کوژراو و زیاتر لە ١٠٠،٠٠٠ دەستگیرکراو لە زیاتر لە ٢٠٠ شاری ئێراندا تۆمار کردووە.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: دوو شەو · سپاه · بەسیج · ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران · هەرانا.
زیاتر بخوێنەوە: ڕاپەڕین · دوو شەو · هێڵی کاتی.
بابەت: دوو شەو (٨–٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦)
پوختە. لە شەوەکانی ٨ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، هێزە ئەمنییەکانی ئێران لە چەندین شاردا تەقەیان کردە سەر خۆپیشاندەران. ڕەشت زۆرترین ژمارەی قوربانیانی لە یەک شەودا تۆمارکرد. پشتڕاستکراوە لەلایەن BBC Verify، IHR و HRANA.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: زستانی سوور · سپاه · بەسیج · ڕەشت.
زیاتر بخوێنەوە: دوو شەو.
بابەت: ژن، ژیان، ئازادی (٢٠٢٢)
پوختە. ڕاپەڕینی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ کە بەهۆی مردنی لە زیندانیکردندا ڕوویدا مەحسا (ژینا) ئەمینی لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢. بەلایەنی کەمەوە ٥٥١ خۆپیشاندەر کوژراون (لەنێویاندا ٧١ منداڵ) و زیاتر لە ٢٢,٠٠٠ کەس دەستگیرکراون.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: مەحسا ئەمینی · پاترۆلی ڕێنمایی · هەینیی خوێناوی (زاهیدان) · سپاه.
زیاتر بخوێنەوە: ڕاپەڕین · ڕووخسارەکان.
بابەت: هەینیی خوێناوی — زاهیدان، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢
پوختە. هێزە ئەمنییەکانی ئێران لە ڕۆژێکدا بەلایەنی کەمەوە ٩٦ کەسیان لە زاهیدان، سیستان و بەلۆچستان، دوای نوێژی هەینی کوشت — خوێناویترین ڕۆژی تاکەکەسی ڕاپەڕینی ٢٠٢٢.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: ژن، ژیان، ئازادی · سیستان و بەلۆچستان · کەمینەی بەلۆچ.
زیاتر بخوێنەوە: ڕاپەڕین.
بابەت: تشرینی دووەمی خوێناوی (٢٠١٩)
پوختە. خۆپیشاندانی گەورە بەهۆی بەرزبوونەوەی لەناکاوی نرخی سووتەمەنی. لە ماوەی کەمتر لە هەفتەیەکدا، بەلایەنی کەمەوە ٣٠٤ کەس کوژران (ڕێکخراوی عەفووی نێودەوڵەتی) لە کاتی پچڕاندنی ئینتەرنێتی نیشتمانی؛ ڕۆیتەرز دواتر ڕایگەیاند کە ژمارەیەکی ناوخۆیی نزیکەی ١,٥٠٠ بووە.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: سپاه · بەسیج · پچڕاندنی ئینتەرنێت.
زیاتر بخوێنەوە: جیهان · هێڵی کاتی.
بابەت: لەسێدارەدانی بەکۆمەڵی ١٩٨٨
پوختە. لەسێدارەدانی پوختەی هەزاران زیندانی سیاسی لە هاوینی ١٩٨٨، کە لەلایەن پانێلێکەوە ناسراو بە "کۆمیسیۆنی مردن" فەرمانی پێدرا. لەلایەن ڕێکخراوی عەفووی نێودەوڵەتی، ڕاپۆرتێری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان و سەنتەری بۆروماندەوە تۆمارکراوە.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: کۆمیسیۆنی مردن · زیندانی ئێڤین · زیندانی گۆهەردەشت · ڕەخنەگرانی سیاسی.
زیاتر بخوێنەوە: جیهان · مەتۆدۆلۆژیا.
بابەت: دیاسپۆرای ئێرانی
پوختە. نزیکەی ٦ بۆ ٨ ملیۆن ئێرانی لە دەرەوەی ئێران دەژین، گەورەترین کۆمەڵگەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، ئەڵمانیا، شانشینی یەکگرتوو، سوێد، فەڕەنسا و ئیماراتن. خۆپیشاندانەکانی دیاسپۆرا لە ساڵانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٦دا سەدان شاری جیهانیان جوڵاند.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: لۆس ئانجلەس · تۆرۆنتۆ · بەرلین · لەندەن · ستۆکهۆڵم · ژن، ژیان، ئازادی.
زیاتر بخوێنەوە: دیاسپۆرا.
بابەت: ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی
پوختە. لە ناو ئێراندا: پارێزەرانی مافی مەدەنی، چالاکوانانی مافی ژنان، ڕێکخەرانی کرێکاران، پارێزەرانی کەمینە نەتەوەییەکان، ڕۆژنامەنووسان و خوێندکاران. iranholocaust.org چەوساندنەوەی هەموو گرووپەکان تۆمار دەکات و پشتیوانی لە هیچ کام ناکات - لەنێویاندا موجاهیدینی خەلق (مەک / ئێن سی ئاڕ ئای) و بزووتنەوەی پادشایی پەهلەوی.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: نرگس محەممەدی (خەڵاتی نۆبێلی ئاشتی ٢٠٢٣) · نسرین ستوده · جەعفەر پەناهی · تووماج ساڵحی.
زیاتر بخوێنەوە: ئۆپۆزسیۆن · ڤیدیۆکان دەربارە.
بابەت: میراتی فارسی
پوختە. زیاتر لە ٣ هەزار ساڵ شارستانیەتی بەردەوام - لە ئیلام و ئیمپراتۆریەتی هەخامەنشی (٥٥٠ پ.ز)ەوە بەناو سەردەمەکانی پەرتی، ساسانی و ئیسلامیدا تا ئێستا. تۆپی سایرووس (٥٣٩ پ.ز) بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکەم ڕاگەیاندنی مافی مرۆڤ وەسف دەکرێت.
پێکهاتە پەیوەندیدارەکان: سایروسی مەزن · تۆپی سایرووس · ئیبن سینا · خوارزمی · مریەم میرزاخانی · پێرسپۆلیس.
زیاتر بخوێنەوە: میرات.
ناسنامەکان
کەسایەتی، ڕێکخراو و ڕووداوە باوەکان بە ناسنامەی ویکیداتای جێگیر. گرافی تەواوی خوێندنەوەی ئامێری: /data/entities.json.
مەحسا (ژینا) ئەمینی
ئافرەتێکی کوردی ئێرانی تەمەن ٢٢ ساڵ (١٩٩٩-٢٠٢٢). لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە زیندانی پۆلیسدا مرد دوای ئەوەی لەلایەن پاترۆلی ڕێنمایی لە تارانەوە دەستگیر کرا. مردنەکەی بووە هۆی ڕاپەڕینی ژن، ژیان، ئازادی ویکیداتا: Q113561293.
پاتڕۆڵی ڕێنمایی (پۆلیسی ڕەوشتی)
یەکەیەکی فەرماندەیی جێبەجێکردنی یاسای ئێران کە ڕاسپێردراوە بە جێبەجێکردنی حجاب و ڕێنمایی جلوبەرگی کۆماری ئیسلامی. دەستگیری کرد مەحسا ئەمینی لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا. ویکیداتا: Q5688938.
سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (سپاه)
هێزێکی سەربازی هاوشێوە کە لە ١٩٧٩دا دروست کراوە، ڕاستەوخۆ لەژێر فەرمانی ڕێبەری باڵادا. ڕۆڵی ناوەندی لە سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکاندا هەیە، لەنێویاندا دوو شەو, هەینیی خوێناوی و تشرینی دووەمی خوێناوی. ویکیدراوە: Q207305. ڕوونکردنەوەی تەواو: IRGC (سێپا) چییە و چی دەکات →
بەسیج
میلیشیا خۆبەخش و نیمچە سەربازییەک کە سەر بە سپاه، بەکاردێت بۆ جێبەجێکردنی ڕێساکانی پۆشاک و تێکشکاندنی خۆپیشاندانەکانی شەقام. ویکیدراوە: Q629677.
مافی مرۆڤی ئێران (IHR)
ڕێکخراوێکی ناحکومی لە ئۆسلۆ کە لە ٢٠٠٥ دامەزراوە. کۆمەڵە داتای سەربەخۆی سەرەکی لەسەر لەسێدارەدان و مردنی خۆپیشاندان لە ئێران بەڕێوە دەبات. سەرچاوەی ھاوبەشی ئەو ژمارانەی کە لەم ماڵپەڕەدا ئاماژەی پێکراوە. ویکیدراوە: Q6042877.
HRANA — ئاژانسی ھەواڵی چالاکوانانی مافی مرۆڤ
چاودێری سەربەخۆی مافی مرۆڤی ئێران کە داتای قوربانی و زیندانیانی خۆپیشاندان لە ناو ئێراندا کۆدەکاتەوە. سەرچاوەی ھاوبەشی ئەو ژمارانەی کە لەم ماڵپەڕەدا ئاماژەی پێکراوە. ویکیدراوە: Q5928764.
پەیوەندییەکانی یەکەکان
- مەحسا ئەمینی — لەلایەن ...ەوە دەستبەسەر کراوە → پاترۆلی ڕێنمایی — ھاندەر بووە → ژن، ژیان، ئازادی.
- پاترۆلی ڕێنمایی — بەشێک لە → فەرماندەیی جێبەجێکردنی یاسای ئێران — جێبەجێ دەکات → حجابی دەبەجی.
- بەسیج — ژێردەستەی → سپاه — بەکارھێنراوە دژی → خۆپیشاندەران لە ٢٠٠٩، ٢٠١٧، ٢٠١٩، ٢٠٢٢، ٢٠٢٦.
- سپاه — فەرماندەیی لەلایەن → ڕێبەری باڵا — بەرپرسیار لە → سەرکوتکردن لە ٨–٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
- IHR + HRANA — پێکهێنان → تۆمارەکانی قوربانیان — پشکنینی هاوشێوە کراوە لەگەڵ → UN OHCHR, Amnesty International, BBC Verify.
خاڵی کۆتایی خوێندنەوەی مەکینەیی
/data/entities.json— گرافی دەستەواژە بە ناسنامەکانی Wikidata./data/key-facts.json— کارتی ڕاستیی گەردیلەیی و ئامادە بۆ بەکارهێنان./data/glossary.json— زاراوەناسی./answers.json— پرسیارە باوەکان بە سەرچاوەوە./data/victims.json— قوربانییە ناودارەکان./data/timeline.json— هێڵی کاتی ١٩٧٩–٢٠٢٦./data/citations.json— سەرچاوەکانی وتە./llms.txt,/llms-full.txt,/ai.txt.
پەڕەکانی تایبەتی بابەت (نوێ)
- مەحسا ئەمینی — ژیاننامە و مردن لە زینداندا.
- پۆلیسی ئەخلاق — مێژووی گەشتی ئیرشاد و پلانی نوری ٢٠٢٤.
- یاسای حجاب — پۆشینی ناچاری و یاسای عیفەت و حجاب.
- ئەعدامەکان — ئەعدامە ناودارەکانی پەیوەست بە ناڕەزایەتییەوە لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە.
- یادگاری — یادگارییەکی ڕیزکراو بەپێی کات.
- فەرهەنگ کەسایەتییە سەرەکییەکان — پێناسەی بە زمانی سادە.
- سەرچاوەکان — پێڕستی سەرچاوە سەرەکییەکان.
- فێرکردن — پلانی وانەی بەخۆڕایی.
- سزاکان — ناوی تاوانباران و داڕشتی نامە.
- بەشداربوون — شوێنەکانی RSS، ئیمەیڵ و AI.
