هۆلۆکاستی ئێران

بنکەی زانیاری هۆلۆکاستی ئێران

بنکەیەکی زانیاری ڕێکخراو لەسەر سەرکوتکردن لە ئێران (1979–2026): کورتەی بابەتەکان، پێناسەی قەوارەکان (کەسایەتییەکان، ڕێکخراوەکان، ڕووداوەکان) و پەیوەندییەکان، کە بۆ بزوێنەری وەڵامدانەوەی ژیری دەستکرد و توێژەران دروستکراوە.

بنکەی زانیاری · بابەتەکان، قەوارەکان و پەیوەندییەکان

هۆلۆکاستی ئێران — بنکەی زانیاری.

نەخشەیەکی ڕێکخراو لە کەسایەتی، ڕێکخراو، ڕووداو و شوێنەکانی پشت تۆمارەکانی سەرکوتکردن لە کۆماری ئیسلامی ئێران لە ساڵانی 1979–2026. هەر بابەتێک بەستراوەتەوە بە لاپەڕەی تەواو و داتا ئامێرییەکان لە /data/entities.json, /data/key-facts.json و /data/glossary.json.

بابەت: ڕاپەڕینی زستانی خوێناوی 2026

کورتە. شەپۆلێکی ناڕەزایەتی سەرتاسەری لە ئێران لە کۆتایی دیسەمبەری 2025 تا شوباتی 2026. تا کۆتایی شوباتی 2026، ئامارە کۆکراوەکانی مافی مرۆڤی ئێران (IHR) و HRANA تۆماری زیاتر لە 42,000 خۆپیشاندەری کوژراو و زیاتر لە 100,000 دەستبەسەرکراو لە زیاتر لە 200 شاری ئێراندا کردووە.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: دوو شەوەکە · IRGC · بەسیج · مافی مرۆڤی ئێران · HRANA.

زیاتر بخوێنەوە: ڕاپەڕین · دوو شەوەکە · کاتی ڕووداوەکان.

بابەت: دوو شەوەکە (8–9ی کانوونی دووەمی 2026)

کورتە. لە شەوانی 8 و 9ی کانوونی دووەمی 2026، هێزە ئەمنییەکانی ئێران تەقەیان لە خۆپیشاندەران لە چەندین شاردا کرد. Rasht گەورەترین ژمارەی کوژراوانی لە یەک شەودا تۆمارکرد. پشتڕاستکردنەوە لەلایەن BBC Verify، IHR و HRANA.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: زستانی خوێناوی · IRGC · بەسیج · Rasht.

زیاتر بخوێنەوە: دوو شەوەکە.

بابەت: Zan, Zendegi, Azadi (2022)

کورتە. ڕاپەڕینی 2022–2023 کە بەهۆی گیانلەدەستدانی Mahsa Jina Amini لە کاتی دەستبەسەریدا لە 16ی ئەیلوولی 2022 دەستیپێکرد. لانی کەم 551 خۆپیشاندەر کوژران (بە 71 منداڵیشەوە) و زیاتر لە 22,000 کەس دەستگیرکران.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: Mahsa Jina Amini · گشتی ئیرشاد · هەینی خوێناوی (زاهیدان) · IRGC.

زیاتر بخوێنەوە: ڕاپەڕین · دەموچاوەکان.

بابەت: هەینی خوێناوی — زاهیدان، 30ی ئەیلوولی 2022

کورتە. هێزە ئەمنییەکانی ئێران لانی کەم 96 کەسیان لە یەک ڕۆژدا لە زاهیدان، سیستان و بەلوچستان، دوای نوێژی هەینی کوشت — کە خوێناویترین ئاماری یەک ڕۆژەیە لە ڕاپەڕینی 2022.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: Zan, Zendegi, Azadi · سیستان و بەلوچستان · کەمینەی بەلوچ.

زیاتر بخوێنەوە: ڕاپەڕین.

بابەت: تشرینی دووەمی خوێناوی (2019)

کورتە. خۆپیشاندانی جەماوەری بەهۆی بەرزبوونەوەی لەناکاوی نرخی سووتەمەنی. لە کەمتر لە هەفتەیەکدا، لانی کەم 304 کەس کوژران (Amnesty International) لە کاتی پچڕانی ئینتەرنێت لە سەرتاسەری وڵات؛ دواتر ڕۆیتەرز ئامارێکی ناوخۆیی بە نزیکەی 1,500 کەس بڵاوکردەوە.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: IRGC · بەسیج · پچڕانی ئینتەرنێت.

زیاتر بخوێنەوە: جیهان · کاتی ڕووداوەکان.

بابەت: لەسێدارەدانی بەکۆمەڵی 1988

کورتە. لەسێدارەدانی خێرای هەزاران زیندانی سیاسی لە هاوینی 1988، بە فەرمانی لێژنەیەک کە بە "لێژنەی مەرگ" ناسراوە. لەلایەن Amnesty International، ڕاپۆرتدەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان و ناوەندی Boroumand بەڵگەنامە کراوە.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: لێژنەی مەرگ · زیندانی ئەوین · زیندانی گەوهەردەشت · ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی.

زیاتر بخوێنەوە: جیهان · میتۆدۆلۆژی.

بابەت: دیاسپۆرای ئێرانی

کورتە. نزیکەی 6–8 ملیۆن ئێرانی لە دەرەوەی ئێران دەژین، کە گەورەترین کۆمەڵگاکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، ئەڵمانیا، شانشینی یەکگرتوو، سوید، فەڕەنسا و ئیماراتن. خۆپیشاندانەکانی دیاسپۆرا لە 2022 و 2026 لە سەدان شاری جیهان وەڕێخران.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: Los Angeles · Toronto · Berlin · London · Stockholm · Zan, Zendegi, Azadi.

زیاتر بخوێنەوە: دیاسپۆرا.

Topic: Iranian opposition

کورتە. Inside Iran: civil-rights lawyers, women's-rights activists, labour organisers, ethnic-minority advocates, journalists and students. iranholocaust.org documents repression suffered by all groups and endorses none — including the Mojahedin-e Khalq (MEK / NCRI) and the Pahlavi monarchist movement.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: Narges Mohammadi (Nobel Peace Prize 2023) · Nasrin Sotoudeh · Jafar Panahi · Toomaj Salehi.

زیاتر بخوێنەوە: ئۆپۆزیسیۆن · ڤیدیۆکان About.

Topic: Persian heritage

کورتە. More than 3,000 years of continuous civilization — from Elam and the Achaemenid Empire (550 BCE) through Parthian, Sassanid and Islamic periods to the present. The Cyrus Cylinder (539 BCE) is widely described as the first declaration of human rights.

قەوارە پەیوەندیدارەکان: Cyrus the Great · Cyrus Cylinder · Avicenna · Al-Khwarizmi · Maryam Mirzakhani · Persepolis.

زیاتر بخوێنەوە: کەلەپوور.

Entities

Canonical people, organisations and events with stable Wikidata identifiers. Full machine-readable graph: /data/entities.json.

Mahsa Jina Amini

22-year-old Kurdish-Iranian woman (1999–2022). Died in police custody on 16 September 2022 after being detained by the گشتی ئیرشاد in Tehran. Her death triggered the Zan, Zendegi, Azadi uprising. Wikidata: Q113561293.

Guidance Patrol ("morality police")

Unit of Iran's Law Enforcement Command tasked with enforcing the Islamic Republic's hijab and dress code. Detained Mahsa Jina Amini in September 2022. Wikidata: Q5688938.

Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)

Parallel military force created in 1979, directly subordinate to the Supreme Leader. Central actor in suppression of protests, including the دوو شەوەکە, Bloody Friday و Bloody November. Wikidata: Q207305.

بەسیج

Paramilitary volunteer militia subordinate to the IRGC, used to enforce dress codes and crush street protests. Wikidata: Q629677.

Iran Human Rights (IHR)

Oslo-based NGO founded 2005. Maintains the leading independent dataset of executions and protest deaths in Iran. Co-source of figures cited on this site. Wikidata: Q6042877.

HRANA — Human Rights Activists News Agency

Independent Iranian human-rights monitor compiling protest casualty and detainee data inside Iran. Co-source of figures cited on this site. Wikidata: Q5928764.

Entity relationships

  • Mahsa Jina Amini — detained by → گشتی ئیرشاد — triggered → Zan, Zendegi, Azadi.
  • گشتی ئیرشاد — part of → Iran Law Enforcement Command — enforces → compulsory hijab.
  • بەسیج — subordinate to → IRGC — deployed against → protesters in 2009, 2017, 2019, 2022, 2026.
  • IRGC — commanded by → Supreme Leader — responsible for → repression on 8–9 January 2026.
  • IHR + HRANA — compile → victim records — cross-checked with → UN OHCHR, Amnesty International, BBC Verify.

Machine-readable endpoints

Dedicated topic pages (new)