هۆلۆکۆستی ئێران
تۆمارێکی بەڵگەنامەیی · 1979 — 2026

Iran Holocaust

تۆمارێکی بەڵگەنامەیی لە 47 ساڵ سەرکوتکاری

چۆن جیهان لە ئاست گەلی ئێراندا لەژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیدا دەستەوستان بوو — وێنەکان، قوربانییە دیارەکان و سەرچاوە سەرەکییەکان بە ١٧ زمان.

47 ساڵ سەرکوتکاری 16 بەش بانگەوازێک بۆ کارکردن
ناڕەزایەتی Woman, Life, Freedom لە لەندەن، ٢٠٢٢ — ژنێکی گەنج پۆستەرێک بەرز دەکاتەوە لەناو دەریایەک لە ئاڵاکانی ئێراندا.
ژن، ژیان، ئازادی — لەندەن، 2022. وێنەگر: Garry Knight لە ڕێگەی ویکیپیدیای گشتی (CC0).
پێشکەشە بەو زیاتر لە چل هەزار ئێرانییەی کە لە دوو شەودا کوژران — و بە هەر ژن، پیاو و منداڵێک کە پێشتر و دواتر کوژراون، لەپێناو داواکردنی ژیانێکی ئازاد.
1979 — 2026

پێوانی پشتڕاستکراو

چەند کەس کوژران و چۆن

پێوانی زیانی ڕۆژمەر، لیستی خەڵکدارکردنی گشتییە پشتڕاستکراوەکان، و تۆمارەکانی تەقەکردنەکان لەسەر کۆماری ئیسلامی — هەمووی سەرچاوەدار و نوێکراوە.

پێوانی ژمارەی کوژراوان بکەرەوە

ژمارەکان

40,000+ کوژراوان لە ماوەی دوو شەودا زستانی خوێناوی، کانوونی دووەمی 2026
47 ساڵانی دەسەڵاتی تیۆکراسی 1979 — 2026
975+ لە سێدارەدانەکان تەنها لە ساڵی 2024 مافەکانی مرۆڤ لە ئێران
34 زمانەکانی ئەم تۆمارە iranholocaust.org

کردەوە بکە

سێ ئیمەیڵ کە دەگاتە کەسەکانی کە بڕیار دەدەن

ئامرازەکانی هاوکاری ئامادە لە دەرەوەی ئێران: نووسین بۆ ئەندامانی پەرلەمانی ئەوروپا دەربارەی زیندانییەکی دیاریکراو، داوای لەکارخستنی کونسوڵەکانی کۆماری ئیسلامی، و فشاردان بەسەر بەریتانیا بۆ قەدەغەکردنی IRGC. هەر یەکێکیان نزیکەی دوو خولەک دەخایەنێت.

هەڵمەتەکان بکەرەوە

ڕێزمانی بێدەنگی

بۆچی ئەم تۆمارە هەیە؟

بۆ ماوەی چل و حەوت ساڵە جیهان سەیری دەوڵەتێکی تیۆکراسی دەکات کە خەڵکی خۆی کۆمەڵکوژ دەکات؛ سیاسەتی نێودەوڵەتیش هەمیشە وەک کێشەیەکی ئاسایی بۆ بەڕێوەبردن مامەڵەی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی کردووە، نەک وەک ڕژێمێک کە پێویستە لێپرسینەوەی لەگەڵ بکرێت. بەڵگەکان لە ناو سەدان ڕاپۆرتی هەواڵ، لێژنەکانی ڕاستی دۆزینەوە، بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان و ئەرشیفەکانی مافی مرۆڤدا هەن، بەڵام بە پەرش و بڵاوی ماونەتەوە.

ئەم سایتە بەپێی زنجیرەی کاتی، لە یەکەم لە سێدارەدانەکانی سەر بانی قوتابخانەی ڕەفاه لە شوباتی ١٩٧٩وە دەست پێ دەکات تا دەگاتە کۆمەڵکوژییە بەڵگەنامەدارەکانی ساڵانی ٢٠٢٥–٢٦ و ئەو جەنگەی دوای ئەوە هات. لێرەدا ناوی قوربانیان و تاوانباران هاتووە. هەروەها ئاماژە بە وێنە، بەڵگەنامە سەرەکییەکان و ڕاپۆرتەکانی لێژنەی ڕاستی دۆزینەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، لێبوردنی نێودەوڵەتی (Amnesty International)، چاودێری مافی مرۆڤ (Human Rights Watch)، ناوەندی بەڵگەنامەکردنی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، ناوەندی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، هرانا، ئێران ئینتەرناشناڵ، بی بی سی، ڕۆیتەرز، ئەسۆشێتد پرێس و نیویۆرک تایمز دەکات.

هەروەها پرسیارێکی نائارامکەر دەخاتە ڕوو: بۆچی وەڵامە جیهانییەکان هێندە بە شێوەیەکی درێژخایەن ناهاوسەنگ بوون؟ بۆچی وەزارەتەکانی دەرەوەی ئەوروپا بۆ ژینا ئەمینی شەرمەزارکردنێک ڕادەگەیەنن بەڵام بۆ ٥٠٠٠ کەسەکەی دواتر بێدەنگن؟ بۆچی بەشێک لە چەپی ڕۆژئاوا دەم دەنووقێنن کاتێک فیشەک دەنرێت بە چاوی ژنانی ئێرانییەوە تەنیا لەبەر لابردنی سەرپۆش؟ بۆچی واشنتۆن سزای پۆلیسی ڕەوشت دەدات، کەچی لەولاوە گەشت لەو ئێرانییانە قەدەغە دەکات کە قوربانیی دەستی هەمان پۆلیسن؟

ژمارەکان · کانوونی یەکەمی 2025 — شوباتی 2026

زستانی خوێناوی، بە ژمارە.

ئامارەکان لە هرانا، لێبوردنی نێودەوڵەتی، بی بی سی و ئێران ئینتەرناشناڵەوە وەرگیراون. هەر ژمارەیەک لێرەدا هاتبێت کەمترین ئاستە، چونکە پچڕانی بەردەوامی ئینتەرنێت بووەتە هۆی شاردنەوەی ڕەهەندە ڕاستەقینەکانی کارەساتەکە.

کوژراو

42,000+

ئەو خۆپیشاندەرانەی لە دوو هەفتەی یەکەمی ناڕەزایەتییە سەرتاسەرییەکاندا بە دەستی هێزە ئەمنییەکان کوژراون.

شارەکان

200+

شار و شارۆچکە ئێرانییەکان کە لە 28ی کانوونی یەکەمی 2025ەوە خۆپیشاندانیان تێدا بەڵگەنامە کراوە — گەورەترین ڕاپەڕین لە دوای 1979وە.

دەستبەسەرکراو

100,000+

دەستگیرکردنە تۆمارکراوەکانی ماوەی ٥٠ ڕۆژی «زستانی خوێناوی» (Crimson Winter)، کە خوێندکاران، پزیشکان، پارێزەران و ڕۆژنامەنووسانیش دەگرێتەوە.

دوو شەو

8 — 9ی کانوونی دووەم

ئەو ٤٨ کاتژمێرەی کە تۆمارە دزەپێکراوەکانی پزیشکی دادوەری، شایەتحاڵی پزیشکان و ڤیدیۆ پشتڕاستکراوەکان، گەورەترین کۆمەڵکوژیی تێدا بەدیکۆمێنت دەکەن.

شایەتحاڵی ڤیدیۆیی · 2026

ئەوەی کامێراکان هێشتا توانییان تۆماری بکەن.

سەرەڕای پچڕانی نزیکەی تەواوەتی ئینتەرنێت، دیمەنە پشتڕاستکراوەکان و ڕاپۆرتە فەرمییەکان گەیشتنە جیهانی دەرەوە. چوار ڕاپۆرتی (بی بی سی نیوز، فرانس ٢٤، دی دەبلیو نیوز و ئێران ئینتەرناشناڵ ئینگلیزی) ئەو ڕووداوانە بەدیکۆمێنت دەکەن کە لە نێوان کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ و شوباتی ٢٠٢٦ لە ئێران ڕوویان دا.

بی بی سی نیوز · 13ی کانوونی دووەمی 2026

ئەوەی دەربارەی ناڕەزایەتییەکانی ئێران و سەرکوتکردنەکان دەیزانین.

مەترسیی ئەوە هەیە هەزاران کەس گیانیان لەدەستدابێت. ترەمپ هانی خۆپیشاندەرانی ئێران دەدات کە «بەردەوام بن».

فرانس 24 ئینگلیزی · 6ی شوباتی 2026

ئێران: کۆمەڵکوژی لەژێر سێبەری بێدەنگی ئینتەرنێتدا.

شایەتحاڵەکان لە تاران، ئەسفەهان و شیراز دەگێڕنەوە کە لە کاتی بڕانی ئینتەرنێتدا چی ڕووی دا.

دی دەبلیو نیوز · 23ی شوباتی 2026

لەنێوان ناڕەزایەتییە نوێیەکان و کۆبوونەوەی سەربازی ئەمریکا.

شەپۆلی دووەمی خۆپیشاندانەکان هاوکات لەگەڵ جێگیرکردنی گروپێکی فڕۆکەهەڵگری واشنتۆن لە کەنداو.

ئێران ئینتەرناشناڵ · ئەڵقەی 86ی Eye for Iran

لە ناوەوەی زنجیرە کوشتارەکانی ئێران: شایەتحاڵێک دەدوێت.

گێڕانەوەیەکی ڕاستەوخۆ لە ناوخۆی ئێرانەوە لە کاتی سەرکوتکردنەکەی ساڵی ٢٠٢٦دا، کاتێک هێزە ئەمنییەکان لە چەندین شاری جیاوازدا تەقەیان لە خۆپیشاندەران کرد.

ڤیدیۆ هاوپێچکراوەکان لە یوتیوب لە ژێر مەرجەکانی کەناڵە پەیوەندیدارەکاندا میوانداری دەکرێن. دانانیان لێرە بۆ مەبەستی بەدیکۆمێنتکردن و پەروەردەییە.

تێپەڕبوونی کاتی 60 ڕۆژە · 28ی کانوونی یەکەمی 2025 — 23ی شوباتی 2026

ئەوەی ڕوویدا، بەپێی ڕیزبەندی کات.

  1. 1
    28ی کانوونی یەکەمی 2025

    ناڕەزایەتییەکانی نان، سووتەمەنی و دراو لە ڕەشت دەستیپێکرد و لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا بۆ تاران، مەشهەد، ئەسفەهان، شیراز، تەورێز و کەرەج تەشەنەی سەند دوای ئەوەی بەهای ڕیاڵ بۆ زیاتر لە 1,500,000 بەرامبەر دۆلار دابەزی.

  2. 2
    8 — 9ی کانوونی دووەمی 2026 · ئەو دوو شەوە

    خۆپیشاندانەکانی نان، سووتەمەنی و دراو لە ڕەشتەوە دەستی پێ کرد و لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا تاران، مەشهەد، ئەسفەهان، شیراز، تەورێز و کەرەجی گرتەوە، ئەوەش دوای ئەوەی بەهای ڕیاڵ بۆ زیاتر لە ١،٥٠٠،٠٠٠ بەرامبەر دۆلار دابەزی.

  3. 3
    14ی کانوونی دووەمی 2026

    بڕانی تەواوەتی ئینتەرنێت پێش دەسپێکی ئۆپەراسیۆنێکی هەماهەنگیکراوی سەرتاسەری و تەقەی ڕاستەوخۆ هات. پزیشکان، کارمەندانی پزیشکی دادوەری و ڤیدیۆ پشتڕاستکراوەکان دەریدەخەن کە ژمارەی کوژراوان تەنیا لە ٤٨ کاتژمێردا دەگاتە هەزاران کەس.

  4. 4
    3ی شوباتی 2026

    بەشی (BBC Verify) دیمەنەکانی پزیشکی دادوەری لە تاران پشتڕاست دەکاتەوە کە ڕیزێک تەرم و جەنجاڵی ئەو خەڵکە نیشان دەدەن کە بەدوای بێسەروشوێنەکاندا دەگەڕێن. لە دیمەنە پشتڕاستکراوەکانی تری ٢٦ی کانوونی دووەمدا، نیشانەشکێنەکان لەسەر سەربانی باڵەخانەکان دەردەکەون.

  5. 5
    18ی شوباتی 2026 · چلەی ماتەمینی

    فەرمانە دزەپێکراوەکانی سوپای پاسداران کە ئاماژە بە کۆمەڵکوژییەکی پێشوەختە داڕێژراو دەکەن، لە ڕاپۆرتە سەربەخۆکاندا بڵاو دەبنەوە. باس لەوە دەکرێت پزیشکان لەبەر چارەسەرکردنی خۆپیشاندەرە بریندارەکان لە کلینیکە تایبەتەکاندا دەستگیر کراون.

  6. 6
    22 — 23ی شوباتی 2026

    ڕێوڕەسمە ئاینییەکانی چلەی ماتەمینی بۆ کوژراوانی کانوونی دووەم، دەگۆڕێن بۆ خۆپیشاندانی دژە ڕژێم لە زیاتر لە پەنجا شاردا. لە گۆڕەپانی کاجی تاران جەماوەر دروشم بۆ ڕەزا پەهلەوی دەڵێنەوە.

تەواوی کاتنامەکە بخوێنەرەوە ←
دەنگەکان لە ناو بێدەنگی ئینتەرنێتەوە

"بە چاوی خۆم بینیم."

شەپۆلێکی نوێی ناڕەزایەتی خوێندکاران لە تاران هاوکاتە لەگەڵ کۆبوونەوەی هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا لە کەنداو. فڕۆکەیەکی جەنگی F-4ی سوپای پاسداران لە نزیک هەمەدان دەکەوێتە خوارەوە. وەزیری دەرەوە ئاماژە بە «دەرفەتێکی باش» بۆ دەرچەیەکی دیپلۆماسی دەکات.
ئومێد— شایەتحاڵ، تاران، وەرگیراو لە بی بی سی فارسی، 12ی کانوونی دووەمی 2026.
"پێش ئەوەی تەرمەکان تەواو بن، کیسەی تەرممان لێ بڕا. ڕێڕەوەکان شوێنی پێ لێ نەمابوو."
پەرستار — نەخۆشخانەی تاران، نامەیەکی دەنگیی دزەپێکراو کە لەلایەن BBC Verifyـەوە پشتڕاست کراوەتەوە، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
«ڕژێمەکە ئینتەرنێتی کوژاندەوە و چەکەکانی هەڵکرد. هەردوو سویچەکە لە هەمان دەستدان.»
Masih Alinejad — ڕۆژنامەنووسی ئێرانی-ئەمریکی، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
«ئەوان لە شەقامەکاندا دەمانکوژن و ناوی دەنێن نەزم و ئاسایش. ئێمە چیتر مۆڵەت بۆ ژیان وەرناگرین.»
خوێندکارێکی خۆپیشاندەر — تاران، نامەیەک بۆ The Guardian، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
«بە دەستەکانی خۆم خوێنم لەسەر شۆستەکان شۆردەوە. بۆنەکەی لێ ناچێت. من تەمەنم نۆزدە ساڵە.»
خۆبەخشێکی پزیشکی نەناسراو — ئەسفەهان، نامەیەکی دەنگی بۆ ئێران ئینتەرناشناڵ، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
«براکەمیان سەعات ٣ی بەیانی لە جێگەکەی برد. فەرمانمان پێکرا پێش خۆرهەڵات تەرمەکەی لە حەوشەکە وەربگرینەوە و بە بێدەنگی بێژێین.»
دایکی خۆپیشاندەرێکی لەسێدارەدراو — شیراز، گێڕانەوەیەک کە لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو (Hengaw) پشتڕاست کراوەتەوە، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
«کاتێک ئینتەرنێت گەڕایەوە، مردووەکان نێژرابوون. ڕژێم کاتی توندوتیژییەکانی لەگەڵ ئەو تاریکییەدا ڕێک دەخات کە خۆی دروستی دەکات.»
Nazanin Boniadi — ئەکتەر و داکۆکیکاری مافەکانی مرۆڤ، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
«خوشکەکەم تەمەنی چواردە ساڵ بوو. تابلۆیەکی بەدەستەوە بوو کە لەسەری نووسرابوو 'Zan, Zendegi, Azadi'. لەسەر بانێکەوە فیشەکیان نا بە سەریەوە. من ئەمە دەنووسم چونکە ئەگەر من ناوی نەهێنم، کەس نایهێنێت. ناوی ئەو سەحەر بوو.»
برای یەکێک لە قوربانیانی خۆپیشاندانەکان — کەرەج، لێدوانێکی نووسراو بۆ ئێران هیومان ڕایتس، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
بەشەکان

هەشت بەش، یەک تۆمارنامە.

هەر بەشێک لاپەڕەی تایبەت بە خۆی هەیە. دەتوانیت بەپێی کات بەسەر ڕووداوەکاندا بچیتەوە، یان ڕاستەوخۆ بچیتە سەر ئەو بەشەی دەتەوێت بیخوێنیتەوە.

بەشی ١ · کڕۆنۆلۆژیا

ڕاپەڕینەکە

لە سەربانی قوتابخانەی ڕەفاه لە شوباتی ١٩٧٩وە تا شەقامەکانی ڕەشت لە شوباتی ٢٠٢٦.

بەشی ٢ · ٨ — ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦

دوو شەوەکە

ئەوەی شایەتحاڵەکان، پزیشکەکان، بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان و تۆمارەکانی ساردخانە دەڵێن لەو دوو شەوەدا ڕوویداوە.

بەشی ٣ · ناوەکان، نەک ژمارەکان

ڕووخساری قوربانییەکان

وێنەی ئەوانەی کوژران، لە سێدارە دران و لە گۆڕە بەکۆمەڵە بێناوەکاندا نێژران. هەر ڕووخسارێک، بەرگرییەکە دژی بوون بە ئامارێکی وشک و بێگیان.

بەشی ٤ · پێنج ملیۆن لە هەندەران

دیاسپۆرا و خۆپیشاندانەکانی دەرەوە

تارانجلس، تۆرۆنتۆ، لەندەن، بەرلین، پاریس، ستۆکهۆڵم، سیدنی — گردبوونەوەکان و میدیای تاراوگە.

بەشی ٥ · دوای ڕژێم

پەهلەوی و ڕەوتەکانی ئۆپۆزیسیۆن

مەنشووری مەهسا، ڕەزا پەهلەوی، عەلینەژاد، ئیسماعیلیون، بنیادی، کەریمی — و ئەوەی پشتگوێ خراوە.

بەشی ٦ · شوێن نەوتەکە بکەوە

دووڕوویی جیهان

سزا بۆ هێماکان، مۆڵەت بۆ بەرمیلە نەوتەکان — و ناوەکەشی بنێ «خۆپارێزی».

بەشی ٧ · بانگەوازێک بۆ کارکردن

بێدەنگی ڕەتبکەرەوە

ئەوەی حکومەتەکان، میدیاکان و خەڵکی ئاسایی دەتوانن ئەنجامی بدەن — لەگەڵ کتێبی ئەلیکترۆنی تەواو بۆ داگرتن.

تۆمارنامەی تەواو

کتێبی ئەلیکترۆنییەکە بخوێنەرەوە.

شانزدە بەش، کتێبنامەیەک، زیاتر لە دووسەد پەراوێز — هەموو ئاماژەکان بەستەریان بۆ دانراوە.

تۆمارنامەکە بپشکنە

کانوونی دووەمی ٢٠٢٦

دوو شەوەکە

چل هەزارەکە: گێڕانەوەی ئەو دوو شەوەی کە ئێران بە شێوەیەکی سیستماتیک نەتەوەکەی خۆی کوشت.

گێڕانەوەکە بخوێنەرەوە ←
قوربانییە ناوبراداوەکان

ڕووخسارەکان

وێنە، ناو، تەمەن و شوێنی کوژرانی هەریەکەیان — ڕووخسارێک بۆ هەر ئامارێک.

بیانبینە ←
1979 — 2026

هێڵی کاتیی کارلێکەر

چل و حەوت ڕووداوی سەرەکی، لە لەسێدارەدانەکانی قوتابخانەی ڕەفاوە تا زستانی مۆر (Purple Winter).

هێڵی کاتییەکە بکەرەوە ←
داتاسێتی گەڕانپێکراو

بنکەدراوەی قوربانییەکان

تۆمارە پشتڕاستکراوەکان لەگەڵ سەرچاوەکان، دەتوانرێت بەپێی ساڵ، شار و هۆکاری مردن جیابکرێنەوە.

لە بنکەدراوەکەدا بگەڕێ →
شایەتحاڵی و دژایەتی

ڤیدیۆکان

وتار، شایەتحاڵی و ڕاپۆرت لە سەرچاوە ئێرانی و نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤەوە.

تەماشا بکە →
کارێک بکە

هەنگاوەکان

هەنگاوی کردەیی کە ڕۆژنامەنووسان، یاسادانەران و هاووڵاتیان دەتوانن لەم هەفتەیەدا بیگرنەبەر.

چالاکییەکان ببینە →