IRGC چییە؟

IRGC بۆ چی دەوەستێت؟

IRGC کورتکراوەی سوپای پاسەوانانی شۆڕشی ئیسلامیە، کە بە فارسی بە سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) ناسراوە، زۆرجار کورتکراوەتەوە بۆ سپاه. بە فەرمانێک لە نیسانی ١٩٧٩، چەند هەفتەیەک دوای شۆڕش، وەک هێزێکی دڵسۆز بۆ سەرکردایەتی زانایانی نوێ و جیاواز لە سوپای ئاسایی (ارتش) دامەزرا.

کێ کۆنتڕۆڵی IRGC دەکات؟

IRGC ڕاپۆرت بۆ ڕێبەری باڵا، کە ئێستا عەلی خامنەییە، نەک بۆ سەرۆک کۆمار یان پەرلەمانی هەڵبژێردراو. فەرماندەی گشتی لەلایەن ڕێبەرەوە دادەنرێت و دەتوانرێت لەلایەن ئەوەوە لاببرێت. ئەم زنجیرە فەرماندەییە هۆکاری ئەوەیە کە پاسداران باشتر وەک سوپای خۆی ڕژێم تێبگەین نەک سوپای نیشتمانی.

لقە سەرەکییەکانی سوپای پاسداران چیین؟

بەسیج چییە؟

هێزی بەسیجی بەرخۆدان میلیشای خۆبەخشی کۆمەڵەی پاسدارانە، کە لە ڕێگەی مزگەوتەکان، قوتابخانەکان، زانکۆکان و شوێنەکانی کارەوە ڕێکخراوە. ئەندامانی بەسیج بە جلی سادە و بە ماتۆڕسکیل ئەو هێزەن کە زۆرترین جار لە لێدان و تەقەکردن بەسەر خۆپیشاندەراندا تۆمار کراون؛ پێکهاتەی ناوخۆیییان هەروەها زانیاریدەرانی دابین دەکات کە دواتر خۆپیشاندەران دەناسێننەوە.

بۆچی پاسداران لە ڕووی ئابوورییەوە ئەوەندە بەهێزن؟

لە ڕێگەی کۆنزڵگە ئەندازیارییەکان، بەندەرەکان، هەڵگرەکانی پەیوەندی، گرێبەستەکانی بیناسازی و کۆنترۆڵی کەناڵە نافەرمییەکانی هاوردەکردنەوە، پاسداران بەشێکی گەورەی ئابووری ئێرانیان لە دەستدایە. ئەو پارەیە تۆڕە خێرخوازییەکان دابین دەکات و فەرماندەکان لە پەستانی ئاسایی سیاسی دەپارێزێت — ئەمە یەکێکە لە هۆکارەکانی ئەوەی کە سزاکان بەسەر تاکەکاندا کاریگەرییەکی سنوورداریان هەیە. سەیری سزاکان بکە بۆ ئەوەی بزانیت چی دیاری کراوە و لەلایەن کێوە.

پاسداران چ ڕۆڵێکیان لە خۆپیشاندانەکاندا هەیە؟

لە ماوەی ڕاپەڕینی ٢٠٢٥–٢٠٢٦، یەکەکانی زەمینی پاسداران و هێزەکانی بەسیج لەگەڵ پۆلیسی فەراجا و بریکارە بە جلی سادەکاندا جێگیر کران. ڕەفتارە تۆمارکراوەکان بریتین لە تەقەکردنی زیندوو بەرەو کۆمەڵەکان، گولەکانی تفەنگی شکاری ئاراستەکراوی ڕوو و چاو، دەستگیرکردنی کۆمەڵی، و داخستنی ئینتەرنێت کە پێش خراپترین شەوان ڕووی دا. تاکە کوشندەترین ڕووداوی تۆمارکراو لەسەر دوو شەو پەڕەکەمان

تۆمار کراوە.

ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نیسانی ٢٠١٩دا پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (IRGC)ی وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستیی بیانی ناساند. کەنەدا لە ٢٠٢٤دا لیستی کرد. یەکێتیی ئەوروپا سزای زۆرێک لە دامودەزگا و فەرماندەکانی پاسدارانی داوە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٢٦، لیستێکی تەواوی خۆی بۆ پاسداران نەگرتووەتەوە؛ گفتوگۆکە لەسەر جیهان پەڕەکەمان

پرسیارە زۆر دووبارەکراوەکان

پاسەوانی شۆڕش بە وردی

ڕاستییە سەرەکییەکان

• بە فەرمانی ڕۆحۆڵڵا خومەینی لە 5ی ئایاری 1979 دامەزرا؛ ڕۆڵەکەی لە ماددەی 150ی دەستووردا نووسراوە.
• لێپرسراوە لەبەرامبەر ڕابەری باڵا، نەک سەرۆکی هەڵبژێردراو یان پەرلەمان.
• پەیمانگای نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان مەزەندەی دەکات بە نزیکەی 190,000 کارمەندی چالاک، جگە لە هێزی بەسیج.
• لقەکان: هێزی زەمینی، هێزی ئاسمانی، هێزی دەریایی، هێزی قودس، ڕێکخراوی هەواڵگری و بەسیج.
• لە نیسانی 2019دا لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی دەستنیشان کرا، ئەمەش یەکەم جار بوو کە سوپایەکی دەوڵەت خرا بێتە لیستی تیرۆرەوە؛ کەنەدا لە حوزەیرانی 2024دا وەک قەوارەیەکی تیرۆریستی لیستی کرد.

پاسەوانی شۆڕش (IRGC) بۆچی دروستکرا؟

سەرکردە نوێیەکان متمانەیان بە سوپای ئاسایی نەبوو، کە خزمەتی شایان دەکرد. هێزێکی هاوتەریب و هاوشێوەیان دروست کرد کە دڵسۆزییەکەی ئایدیۆلۆژی بوو. لە کاتی شەڕی ئێران و عێراق (1980-1988)، پاسەوانەکە گەشەی کرد و بوو بە هێزێکی سەربازی تەواو، و زۆرێک لە فەرماندەکانی سەردەمی جەنگ دواتر چوونە ناو سیاسەت، بازرگانی و خزمەتگوزارییە ئەمنییەکانەوە.

پاسەوانی شۆڕش (IRGC) چۆن ڕێکخراوە؟

حسێن سەلامی، فەرماندەی سوپا لەوەتەی ساڵی 2019ەوە، لە حوزەیرانی 2025دا لە هێرشێکی ئیسرائیلدا کوژرا، و محەمەد پاکپوور لە شوێنی دانا. فەرماندەیی لە ڕێگەی نووسینگەی ڕێبەری باڵاوە دەستنیشان دەکرێت، کە ڕاستەوخۆ فەرماندە باڵاکان دادەمەزرێنێت.

ڕۆڵی سوپا چییە لە سەرکوتکردنی ناوخۆدا؟

سوپا، شانبەشانی بەسیج، سەرکردایەتی وەڵامدانەوەی بۆ هەموو شەپۆلەکانی ناڕەزایەتی نیشتمانی کردووە: 2009، 2019، 2022 و 2025-2026. لیژنەی دۆزینەوەی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئێران دەریخست کە هێزەکانی دەوڵەت تاوانی دژ بە مرۆڤایەتییان ئەنجامداوە لە کاتی سەرکوتکردنی 2022دا، لەوانە کوشتن، زیندانیکردن، ئەشکەنجەدان و دەستدرێژی سێکسی. لە کانوونی دووەمی 2026دا یەکەکانی سوپا و بەسیج لەو شارانەدا بڵاوکرانەوە کە تەقە لە خەڵک کرابوو، وەک لە لاپەڕەی دوو شەوەکەدا تۆمارکراوە.

ڕێکخراوی هەواڵگری سوپا بەشەکانی دەستبەسەرکردنی خۆی بەڕێوەدەبات، لەوانە بەشی 2-Aی زیندانی ئێڤین. دەستبەسەرکراوانی پێشوو باس لە زیندانیکردنی درێژخایەنی تاکەکەسی و دانپێدانانی زۆرەملێی تەلەڤزیۆنی دەکەن. چەندین هاوڵاتی دوو ڕەگەزنامەیی لەوێ دەستبەسەر کراون و وەک کارتی مامەڵەکردن لە گفتوگۆکان لەگەڵ حکومەتەکانی ڕۆژاوادا بەکارهێنراون.

سوپا چەند لە ئابووری ئێران کۆنترۆڵ دەکات؟

لە ڕێگەی بازووی ئەندازەیی خۆیەوە، خاتەم ئەلئەنبیا، و لە ڕێگەی دامەزراوە و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکانەوە، سوپا پشکی سەرەکی لە بیناسازی، نەوت و گاز، پەیوەندییەکان، بەندەرەکان و بانکیدا هەیە. خەمڵاندنەکانی پشکی لە ئابووریدا زۆر جیاوازن، چونکە خاوەندارێتی لە پشت کۆمپانیا هۆڵدینگ وەرگیراوە. ڕەخنەگران دەڵێن گەمارۆکان بەهێزی کردووە، چونکە قاچاخچێتی و خۆدزینەوە لە گەمارۆکان لە ڕێگەی ئەو تۆڕانەوەیە کە کۆنترۆڵی دەکات.

سوپا لە دەرەوەی ئێران چی دەکات؟

هێزی قودس چەک دەداتە گروپە هاوپەیمانەکان لە لوبنان، عێراق، سوریا و یەمەن و مەشقیان پێدەکات. هێزی دەریایی سوپا چاودێری گەرووی هورمز دەکات، کە بەشێکی زۆری نەوتی گواستراوەی جیهان بە دەریا تێیدا تێدەپەڕێت. داواکارانی گشتی ڕۆژئاواش تۆڕەکانی سوپایان بە پیلانگێڕی دژی ناڕازیان و ڕۆژنامەنووسان لە ئەوروپا و ئەمریکای باکوورەوە بەستووەتەوە. تێچووی مرۆیی ئەم ئۆپەراسیۆنانە لە لاپەڕەی دەرەوەی ئێران.

کام وڵات سوپا وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی پۆلێن دەکات؟

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە نیسانی 2019دا سوپای پاسدارانی وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی دەستنیشان کرد. کەنەدا لە حوزەیرانی 2024دا بەپێی یاسای تاوانەکانی خۆی پۆلێنی کرد. پەرلەمانی ئەوروپا بەردەوام دەنگی داوە بۆ داواکردن لە وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا بۆ ئەوەی پۆلێنی بکەن، و شانشینی یەکگرتوو گەمارۆی خستووەتە سەر سوپا و زۆرێک لە فەرماندەکانی. کەمپەینکاران دەڵێن پۆلێنکردنەکە قورستر دەکات بۆ سوپا کە پارە بگوازێتەوە و لە دەرەوەی وڵات کەس دابمەزرێنێت. کەمپەینەکانی ئێستا لە لاپەڕەی کەمپەینەکان.

سەرچاوەکان

دەستووری کۆماری ئیسلامی ئێران، ماددەی 150؛ پەیمانگای نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان، هاوسەنگی سەربازی؛ دەستنیشانکردنی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە نیسانی 2019؛ پۆلێنکردنی ئاسایشی گشتی کەنەدا لە حوزەیرانی 2024؛ لیژنەی سەربەخۆی نێودەوڵەتی دۆزینەوەی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئێران؛ ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی. تێبینی سەرچاوە تەواوەکان لەسەر لاپەڕەی ڕێباز تۆمارکراوە.

تێگەیشتن لە سوپای پاسداران (IRGC) بەبێ تێکەڵکردنی دامەزراوە جیاوازەکان

ناوی دامەزراوەیەک بە واتای تەواوی زنجیرەی بەرپرسیارێتی نایەت

ناوەکانی IRGC، سوپا و پاسداران ئاماژەن بۆ سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، لە کاتێکدا فەیلەقی قودس، دەزگای هەواڵگرییەکەی و بەسیج باس لە بەشە جیاوازەکانی پێکهاتەی ئەمنی دەکەن. ئەو ناوانە پەیوەندییەکی دامەزراوەیی ڕوون دەکەنەوە، بەڵام بە تەنیا ئەو یەکە یان کەسە دیاری ناکەن کە بەرپرسیارە لە ڕووداوێکی دیاریکراو.

گێڕانەوەیەک لەسەر ئاستی کەیس دەبێت ناساندنی دیاریکراوی سەرچاوەکە بپارێزێت و ڕوونی بکاتەوە کە ئایا پشتی بە جلوبەرگی سەربازی، شایەتحاڵی، بەڵگەنامەکان یان لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی بەستووە. لە شوێنێکدا کە بەڵگەکان هێزەکانی دەوڵەت دەستنیشان دەکەن بەڵام لکێکی دیاریکراو نا، پێناسەکە دەبێت لەسەر ئەو ئاستە بمێنێتەوە. وردبینی لەبارەی نادڵنیاییەوە بەسوودترە لە دانانی ناونیشانێکی دامەزراوەیی کە فراوانتر بێت لەوەی بەڵگەکان پشتگیری دەکەن.

پێناسە دامەزراوەییەکان بەراورد بکە

هێزە هاوتەریبەکان و سیستمەکانی دەستبەسەرکردن

ئەرشیڤەکە جیاوازی دەکات لە نێوان هێزە چەکدارە ئاساییەکان، سوپای پاسداران، فەرماندەیی پۆلیس و دەزگا هەواڵگرییەکان. ئەرکە یاساییەکان و ناوەندەکانی دەستبەسەرکردنیان وەک یەک نین و ناگۆڕدرێنەوە بەسەر یەکتردا. بوونی دەسەڵاتە تێکەڵاوەکان هۆکارێکە بۆ دەستنیشانکردنی سەرچاوەی دەقیقی هەر دەستگیرکردن یان لێپرسینەوەیەک لە هەر شوێنێک کە تۆمارەکە ڕێگەی پێبدات.

ئێڤین بە بەردەوامی لە گێڕانەوەکانی دەستبەسەرکردنی سیاسیدا دەردەکەوێت، بەڵام وێنەیەکی دەروازەکەی دیاری ناکات کام دەزگا کەسێکی دیاریکراوی دەستبەسەر کردووە یان لە ناوەوە چی ڕوویداوە. وێنەی باوەڕپێکراوی دەرەوە لە خوارەوە پێشینەیەکی جوگرافی دەستەبەر دەکات. ئیدیعاکان دەربارەی بەشێک، شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ دەستبەسەرکراوێک، یان بەرپرسیارێتیی فەرماندەیی پێویستیان بە تۆماری کەیسی تایبەت بە خۆیان و دۆزینەوەکانی لێکۆڵینەوە هەیە.

لە پاشخانی دامەزراوەیی بکۆڵەرەوە

هەژموونی ئابووری نابێت ببێتە ڕێژەیەکی سەدیی بێ‌بەڵگە

ڕۆڵی ئابووریی سوپای پاسداران لە ڕێگەی کەرتەکان، کۆمپانیاکان و پەیوەندییە دامەزراوەییەکانەوە تاوتوێ دەکرێت. پشکێکی ورد لە ئابووریدا پێویستی بە پێوەرێکی دیاریکراو هەیە: خاوەندارێتی، داهات، گرێبەستەکان، داراییەکان یان نیشاندەرێکی تر. ئەم پێوەرانە دەکرێت ئەنجامی جیاواز بەدەستەوە بدەن و نابێت لە یەک ڕێژەی سەدیی ڕووننەکراوەدا تێکەڵ بکرێن.

هەمان ئەم وریاییە بەسەر ئیدیعاکانی پەیوەست بە سزاکان و بازرگانیی نافەرمیشدا پەیڕەو دەکرێت. دەستنیشانکردنی بەبەڵگەکراوی کۆمپانیایەک یان بەستەری خاوەندارێتی دەتوانێت پەیوەندییەکی دیاریکراو بسەلمێنێت؛ بەڵام ناتوانێت ڕەفتاری هەموو ئەو بازرگانییانە بسەلمێنێت کە پەیوەستن بە تۆڕێکی فراوانەوە. پەڕەی سزاکان ڕوونی دەکاتەوە کە تۆمارەکانی دەستنیشانکردن چۆن کار دەکەن و بۆچی ڕێکارە یاساییەکان لە نێوان دەسەڵاتە دادوەرییەکاندا جیاوازن.

ڕێبەری سزاکان و دەستنیشانکردنەکان بخوێنەرەوە

ئۆپەراسیۆنە دەرەکییەکان و سەرکوتی ناوخۆیی پێویستیان بە بەڵگەی جیاوازە

ڕۆڵی دەرەکیی فەیلەقی قودس و ڕۆڵی ناوخۆیی سوپای پاسداران لە ڕووی دامەزراوەییەوە بەستراونەتەوە بە یەکەوە، بەڵام هەر ڕووداوێک هێشتا پێویستی بە شوێنپێی سەرچاوەی جیاواز هەیە. دابینکردنی دارایی، مەشقپێکردن، گواستنەوەی چەک، هەماهەنگیی ئۆپەراسیۆنی و فەرماندەیی ڕاستەوخۆ شێوازی جیاوازی بەشدارین. سەرچاوەیەک کە یەکێکیان دەسەلمێنێت، نابێت وەک بەڵگەیەک بۆ هەموو ئەوانی تر پشتی پێ ببەسترێت.

پەڕەی «لەودیو ئێران» بەدواداچوون بۆ کەیسە سنووربەزێنەکان دەکات و جۆرە جیاوازەکانی دەستنیشانکردنی بەرپرسیارێتی دیاری دەکات. کرۆنۆلۆژیای ناڕەزایەتییەکان بەدواداچوون بۆ ڕووداوە ناوخۆییەکان دەکات. خوێندنەوەیان پێکەوە دەتوانێت مەودای دەسەڵاتی دامەزراوەکە ڕوون بکاتەوە بەبێ ئەوەی هەموو گرووپێکی چەکدار لە دەرەوە یان هەموو ئەفسەرێکی ئەمنی لە ناوەوەی ئێران وەک یەک سەیر بکرێن. سزاکانی دادگا، دۆزینەوەکانی لێکۆڵینەوە و دەستنیشانکردنەکانی حکوومەتیش مانا یاساییە جیاوازەکانی خۆیان دەپارێزن.

بەڵگە سنووربەزێنەکان بپشکنە

کرۆنۆلۆژیای ناڕەزایەتییە ناوخۆیییەکان بخوێنەرەوە