بۆچی سزا؟
داواکارییەکانی دادگای گشتی خاوەن. سزاکان بەم شێوەیە نین. بەستنی سامان و ڕێگری گەشتی شێوەی ماگنیتسکی لەسەر بەرپرسانی ناودار — دادوەران، بەڕێوەبەرانی زیندان، فەرماندەکانی سوپای پاسداران، فەرماندەکانی فەراجا — خەرجی کەسی ڕاستەوخۆ دەسەپێنن، بە بەرپرسانی پلە ناوەند ئاماژە دەکەن کە بەشدارییان لەبیر دەکرێت، و ڕێگایەکی بەڵگەنامەیی بۆ دادگاییکردنی داهاتوو دروست دەکەن.
بەرپرسانی ناودار
بەرپرسانی خوارەوە بە شێوەیەکی گشتی لەلایەن شاندی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئێران، ڕێکخراوی عەفووی نێودەوڵەتی، مافی مرۆڤی ئێران (IHR)، و هەرانا ناویان هاتووە. زۆربەیان لەژێر سزای یەکێتی ئەوروپا و/یان بەریتانیادان؛ کەمێکیان لەژێر سزای ئەمریکادان؛ نزیکەی هیچ کامیان لەژێر سزای کەنەدا یان ئوسترالیادا نییە.
- عەلی خامنەیی — ڕێبەری باڵا. دەسەڵاتی باڵا بەسەر سوپای پاسداران، دادگا و ئەنجومەنی پارێزەران. سزا دراوە: ئەمریکا، بەریتانیا.
- حوسێن سەلامی — فەرماندەی گشتی سوپای پاسداران لە ٢٠١٩ەوە. سزا دراوە: یەکێتی ئەوروپا، بەریتانیا.
- غوڵامڕەزا سولەیمانی — فەرماندەی بەسیج. سزا دراوە: یەکێتی ئەوروپا، بەریتانیا.
- ئەحمەدرەزا ڕەدان — سەرۆکی فەراجا لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە. چاودێری پشکنینی ڕێنمایی و پلانی نووری ٢٠٢٤ دەکات. سزا دراوە: یەکێتی ئەوروپا، بەریتانیا.
- غوڵامحوسێن موحسینی ئێژەیی — سەرۆکی دادگا لە ٢٠٢١ەوە. کەسی خۆی واژووی لەسەر چەندین حوکمی مردنی خۆپیشاندەران کردووە. سزا دراوە: یەکێتی ئەوروپا، بەریتانیا.
- ئەبولقاسم سەڵاواتی — دادوەری مردن لە لق ١٥ی دادگای شۆڕشی تاران. سزای ئابووری: یەکێتی ئەوروپا، شانشینی یەکگرتوو، ئەمریکا.
- محەممەد موقێسە — لق ٢٨ی دادگای شۆڕشی تاران. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا کوژرا بەڵام بۆ داواکاری مەدەنی پەیوەندی بە میراتەوە هەیە.
- ئیسماعیل خەتیب — وەزیری زانیاری (ئیتلاعات). سزای ئابووری: یەکێتی ئەوروپا، شانشینی یەکگرتوو.
- محەممەد مەهدی تەهرانچی — پارێزگاری پارێزگای تاران لە کاتی سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢. هێشتا لەلایەن پێنج چاوەوە سزای ئابووری نەدراوە.
- حەسەن کەرەمی — فەرماندەی یەکە تایبەتەکانی فەراجا. هێشتا لەلایەن ئەمریکا یان کەنەدا سزای ئابووری نەدراوە.
ئەم لیستە نموونەییە، تەواو نییە. پاشکۆی نهێنی شاندی ڕاستیی دۆزینەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان ناوی سەدان بەرپرسی پلە ناوەندی تێدایە؛ داوا لە وەزارەتی دەرەوەی خۆت بکە کە کاری لەسەر بکات.
نموونەی نامە
بۆ پەرلەمانتارێکی شانشینی یەکگرتوو
بەڕێز [ناوی پەرلەمانتار]،
من بە هاوڵاتییەکی ناوچەکەتەوە دەنووسم بۆ ئەوەی داوات لێبکەم پاڵ بە وەزارەتی دەرەوە، کۆمنوێلت و پەرەپێدان بنێیت بۆ فراوانکردنی سزای ئابووریی شانشینی یەکگرتوو لەژێر ڕێساکانی سزای ئابووری جیهانی مافی مرۆڤ ٢٠٢٠ بۆ ئەوەی هەموو ئەو بەرپرسانە بگرێتەوە کە لە ڕاپۆرتی ئازاری ٢٠٢٤ی شاندی سەربەخۆی نێودەوڵەتی ڕاستی دۆزینەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئێراندا ناویان هاتووە.
لیستی ئێستای شانشینی یەکگرتوو بە تایبەتی فەرماندەی یەکە تایبەتەکانی فەراجا حەسەن کەرەمی و چەند دادوەرێکی دادگای شۆڕشی تارانی بەرپرسیار لە حوکمی مردنی محسەن شەکاری، مەجیدڕەزا ڕەهنەوەرد، محەممەد مەهدی کەرەمی و سەید محەممەد حوسێنی لەخۆ ناگرێت.
سوپاسگوزار دەبم ئەگەر بتوانیت (١) پرسیارێکی نووسراو بۆ وەزیری دەرەوە پێشکەش بکەیت و تێیدا بپرسیت کەی ئەم دیاریکردنانە دەکرێن، و (٢) لە بەرژەوەندی مندا نامەیەک بۆ وەزیری دەرەوە بنووسیت.
بە پێزانین،
[ناو و ناونیشانی تۆ]
بۆ سیناتۆر یان نوێنەرێکی ئەمریکا
بەڕێز سیناتۆر/نوێنەر [ناو]،
من هاوڵاتییەکی [ویلایەت/ناوچە]یم. دەنووسم بۆ ئەوەی هانت بەرم بۆ پشتگیریکردنی جێبەجێکردنی تەواوی یاسای بەرپرسیارێتی مافی مرۆڤ و ئاسایشی مهحسا ئەمینی و پاڵنانی وەزارەتی دەرەوە و OFAC بۆ دیاریکردنی هەموو ئەو بەرپرسانەی کە لە ڕاپۆرتی ئازاری ٢٠٢٤ی شاندی ڕاستی دۆزینەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئێراندا ناویان هاتووە لەژێر فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٥٥٣ و یاسای جیهانی ماگنیتسکیدا.
بە تایبەتی، سزای ئابووری ئەمریکا هێشتا فەرماندەی یەکە تایبەتەکانی فەراجا حەسەن کەرەمی و چەند دادوەرێکی دادگای شۆڕشی تارانی لەخۆ ناگرێت. سوپاسگوزار دەبم بۆ وەڵامێکی نووسراو کە تێیدا ڕاوێژەکەت دیاری بکەیت.
بە دڵسۆزییەوە،
[ناو و ناونیشانی تۆ]
بۆ ئەندامێکی پەرلەمانی ئەوروپا
بەڕێز MEP [ناو]،
دەنووسم بۆ ئەوەی داوات لێبکەم پاڵ بە ئەنجومەن بنێیت بۆ فراوانکردنی ڕێوشوێنی سنووردارکەر بەرامبەر ئێران (بڕیاری ئەنجومەن (CFSP) 2011/235) بۆ ئەوەی هەموو ئەو بەرپرسانە بگرێتەوە کە لە ڕاپۆرتی ئازاری ٢٠٢٤ی شاندی سەربەخۆی نێودەوڵەتی ڕاستی دۆزینەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئێراندا ناویان هاتووە.
هەروەها هانت بەرم بۆ پشتگیریکردنی بڕیارنامەیەکی پەرلەمان کە بانگەشەی ئەنجومەن بکات بۆ دیاریکردنی ڕەسمی پاسداران وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی، بە پێی دەنگی پەرلەمان لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.
بە پێزانین،
[ناو و ناونیشانی تۆ]
شتانی تر کە دەتوانیت بیکەیت
- بەخشین بە ڕێکخراوەکانی بەڵگەدارکردن — بەخشین.
- بەشی قوربانییە ناودارەکان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا — بەبیرھێنانەوە.
- پۆستەری پۆلەکە چاپ و بڵاو بکە — پۆستەر.
چۆن ناساندنێک بە ڕاستی کار دەکات
“سزاکان” چەندین ئامرازی جیاواز لەخۆدەگرێت کە کاریگەریی جیاوازیان هەیە، و کەمپەین کردن کاتێک داواکارییەکە دیاریکراو بێت زیاتر کاریگەرە. داواکارییەک بۆ “سزادانی ئێران” کەم ئەنجام دەبێت؛ داواکارییەک بۆ ناساندنی فەرماندەیەکی ناودار لەژێر ئامرازێکی یاسایی ناوداردا دەتوانرێت وەڵام بدرێتەوە.
| ئامراز | دادگەری | کاریگەری |
|---|---|---|
| ڕێساکانی سزای مافی مرۆڤی جیهانی ٢٠٢٠ | شانشینی یەکگرتوو | ڕاگرتنی سامان و قەدەغەی گەشتیاری بۆ کەس و دامەزراوە ناودارەکان |
| یاسای جیهانی ماگنیتسکی / فەرمانی جێبەجێکاری ١٣٥٥٣ | ویلایەتە یەکگرتووەکان | بلۆککردنی موڵک، قەدەغەی ڤیزا، بەرکەوتنی دووەم بۆ ئەو کەسانەی لەگەڵ ناسراوەکە مامەڵە دەکەن |
| بڕیاری ئەنجومەن ٢٠١١/٢٣٥/CFSP (ڕێژیمی مافی مرۆڤی ئێران) | یەکێتی ئەوروپا | ڕاگرتنی سامان، قەدەغەی گەشتیاری، قەدەغەی هەناردەکردنی ئامێرەکانی سەرکوتکردن |
| یاسای دادپەروەری بۆ قوربانییانی بەرپرسانی فەسادی بیانی | کەنەدا | ڕاگرتنی سامان و نەهاتنە ناوەوە |
| ڕێساکانی سزای خۆسەری ٢٠١١ | ئوسترالیا | سزای دارایی ئامانجدار و قەدەغەی گەشتیاری |
| قەدەغەکردنی تیرۆریستی | شانشینی یەکگرتوو، کەنەدا، و ئەوانی تر (چاوەڕوانی بۆ IRGC لە چەند ویلایەتێکدا) | تاوانبارکردنی ئەندامێتی، پارەدان و پشتیوانی؛ کاریگەرییەکی زۆر فراوانتر لە ڕاگرتنی سامان |
کەم و کوڕییەکان لە کوێن
بەسوودترین شتێک کە نامەیەکی خەڵک دەتوانێت بیکات ئەوەیە کە بۆشاییەکی دیاریکراو ناوبکات. شێوازەکە لە ناوچە جیاوازەکاندا یەکسانە: ئەوروپا و بەریتانیا زۆربەی چینی فەرماندەیی ئاشکرایان دیاریکردووە، ئەمریکا لوتکەی زنجیرەکە و دادوەرییەکانی بە شێوەیەکی نایەکسانی داپۆشیوە، و کەنەدا و ئوسترالیا لە هەموو ئەو کەسانەی کە لە ئاستی وەزیر خوارترن دواکەوتوون.
| پۆلێنی تاوانبار | باش داپۆشراوە | بە شێوەیەکی باو بەڵگە نەماوە |
|---|---|---|
| ڕێبەری باڵا و وەزیران | ئەمریکا، بەریتانیا، ئەوروپا | ئوسترالیا |
| فەرماندەکانی سوپای پاسداران و بەسیج | ئەوروپا، بەریتانیا | پێرستەکانی ئەمریکا بۆ فەرماندە ناوچەییەکان؛ کەنەدا |
| دادوەرەکانی دادگای شۆڕش | ئەوروپا، بەریتانیا بۆ ناسراوترین ناوەکان | دادوەرە لقەکان کە بڕیاری سزای مردنی تاکەکەسیان داوە |
| بەڕێوەبەرانی زیندان و لێکۆڵەرەکان | بەشێکی، ئەوروپا/بەریتانیا | بە نزیکەیی بە تەواوی لە پێرستەکانی پێنج چاو غایبە |
| فەرماندەکانی فەراجا و یەکەی تایبەتی پارێزگاکان | ئەوروپا | ئەمریکا، کەنەدا، ئوسترالیا |
| دامەزراوەکان: زیندانەکان، دادگاکان، میدیاکانی پەخشکردنی دانپێدانانی زۆرەملێ | ئەوروپا، بەریتانیا | ئەمریکا و کەنەدا لە زۆربەی حاڵەتەکاندا |
پرسی قەدەغەکردنی سوپای پاسداران
قەدەغەکردن جۆرێکی جیاوازی ڕێوشوێنە لە بەستنی سامان: تاوانبارکردنی ئەندامێتی، پارەدان و پشتیوانی ماددی دەکات، و دەگاتە تۆڕی کۆمپانیا و ڕێکخراوە خێرخوازییەکان کە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی لە دەرەوە پێیان کاردەکات. ئەمریکا سوپای پاسدارانی وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستیی بیانی لە نیسانی ٢٠١٩ دیاریکرد. کەنەدا لە حوزەیرانی ٢٠٢٤ شوێنی کەوت. بەریتانیا چەندین جار ئاماژەی بە مەبەست کردووە بەبێ ئەوەی کار بکات؛ پەرلەمانی ئەوروپا لە مانگی یەکی ٢٠٢٣ەوە لە بڕیارە ناپابەندەکاندا دەنگی بە قەدەغەکردن داوە، لە کاتێکدا ئەنجومەن جوڵەی نەکردووە. هەڵمەتی قەدەغەکردنی بەریتانیا چالاکترین ڕێگای ئێستایە بۆ پشتیوانەکان لە بەریتانیا. زانیاری سەبارەت بە ڕێکخراوەکە لەسەر بەشی سوپای پاسداران.
ئەوەی کەسێک بە شێوەیەکی واقیعی دەتوانێت بیکات
- بۆ نوێنەری خۆت بنووسە، نەک نوێنەرێکی بیانی. وەزارەتەکانی دەرەوە وەڵامی دەستەی یاسادانانی خۆیان دەدەنەوە؛ نامەیەک لە کەسێکی ناخۆشەوە پێشکەش دەکرێت و ناژمێردرێت.
- ناوی تاوانبارێک و ئامرازێک بکە. “حەسەن کەرەمی بەپێی ڕێساکانی سزای مافی مرۆڤی جیهانی ٢٠٢٠ دیاری بکەن” دەتوانرێت وەڵامی بدرێتەوە؛ “زیاتر شت بکەن لەبارەی ئێرانەوە” ناتوانرێت.
- داوا بکە بۆ پرسیارێکی نووسراو. پرسیارێکی پەرلەمانی کە پێشکەش کرابێت تۆمارێکی گشتیی بەرواردار دروست دەکات کە ڕێکخراوە ناحکومییەکان دەتوانن بەکاری بهێنن و شوێنی بکەون.
- لەبارەی پاشکۆی نهێنییەوە بپرسە. شاندی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان پێڕستێکی بەرپرسانی هەیە کە بڵاوی نەکردووەتەوە؛ پرسیارکردن لەوەی کە ئایا حکوومەتەکەت داواکاری لەسەر کردووە یان نا، پرسیارێکی بەرجەستە و وەڵامدراوە.
- بەندێک بەخۆوە بگرە. پارێزگاریی ناوی تاکەکەسی بە شێوەیەکی بەڵگەدار بووەتە هۆی ڕاگرتنی جێبەجێکردنی سزای لەسێدارەدان — سەیری هەڵمەتی پارێزگاری لە بەندییەکان بکە.
- تۆمارەکە بپارێزە. وەڵامەکەی کە وەردەگریت بڵاو بکەرەوە. نەوەڵامدانەکانیش بەڵگەن.
ئەوەی کە سزاکان نایکەن
ڕاستگۆیی لەبارەی سنوورەکانەوە کەیسەکە بەهێزتر دەکات. دیاریکردنی ئامانجگیرانە بەرپرسان لە پۆستەکانیان لانادات، ناگاتە سامانەکانیان لە چین، ڕووسیا، تورکیا یان کەنداودا، و بە شێوەیەکی ئاسایی لە ڕێگەی خزم و کۆمپانیا ڕووپۆشکراوەکانەوە خۆی لێ دەشاردرێتەوە. هەروەها زۆرجار لەلایەن خەڵکەوە لەگەڵ سزاکانی ئابووریی بەرفراوان لەسەر ئێراندا تێکەڵ دەکرێن، کە کاریگەریی زۆر جیاوازیان هەیە و زۆرینەی لەسەر ئێرانییە ئاساییەکان دەکەوێت. بەهانەی دیاریکردنی تاکەکەسییەکان تەسکتر و بەرگریپذیرترە: نرخی تاکەکەسی بەشداریکردن بەرز دەکەنەوە، زنجیرەی فەرماندەریی تۆمار دەکەن کاتێک شایەتحاڵەکان لە ژیاندا، و بناغەی بەڵگەیی دروست دەکەن کە دواتر دادگاییکردنەکانی دادگای گشتی پشتی پێ دەبەستن. دادگاییکردنی بەرپرسی زیندانی پێشوو حەمید نووری لە سوێد لە ٢٠٢٢دا پشتی بە هەمان جۆرە تۆمارێکی کۆکراوەوە بەست.
پرسیارە زۆر دووبارەبووەکان
ئایا سزاکانی ئامانجگیرانە زیان بە ئێرانییە ئاساییەکان دەگەیەنن؟
دیاریکردنی مافی مرۆڤی ئامانجگیرانە بەسەر کەس و لایەنە ناودارەکاندا جێبەجێ دەکرێت — فەرماندەکان، دادوەرەکان، بەرپرسانی زیندان — لە ڕێگەی ڕاگرتنی سامان و قەدەغەی گەشتکردن. ئەوان جیاوازن لە سزاکانی ئابووریی بەرفراوان لەسەر نەوت، بانک و کەرتی بازرگانیی ئێران، کە کاریگەریی زۆر فراوانتریان لەسەر دانیشتووان هەیە.
ئایا پاسداران ڕێکخراوێکی تیرۆریستیی ڕاگەیەندراوە؟
لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە لە نیسانی ٢٠١٩ەوە وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستیی بیانی دیاری کراوە و لەلایەن کەنەداوە لە حوزەیرانی ٢٠٢٤ەوە وەک یەکەیەکی تیرۆریستی خەرێنراوە. شانشینی یەکگرتوو و یەکێتیی ئەورووپا نەیانخستووەتە لیستی ڕێکخراوە قەدەغەکراوەکان، سەرەڕای دەنگدانی پەرلەمانیی دووبارە کە پاڵیان پێوە دەنێت.
کام بەرپرسان هێشتا سزایان بەسەردا نەسەپێندراوە؟
پۆشش لە باری فەرماندەکانی یەکەی تایبەتی پارێزگاکان، دادوەرە تاکەکەسییەکانی لقەکانی دادگای شۆڕش کە سزای لەسێدارەدانیان لەسەر خۆپیشاندانەکان دەرکردووە، پارێزگارانی زیندان و لێکۆڵەرەکاندا لاوازترینە. کەنەدا و ئوسترالیا زۆرترین دوورکەوتنەوەیان هەیە لە پێڕستەکانی یەکێتیی ئەورووپا و شانشینی یەکگرتوو.
ئایا نووسین بۆ سیاسەتمەدارێک هیچ شتێک دەگۆڕێت؟
بە تەنیا، بە دەگمەن. بەڵام بە ژمارە و کە ورد بێت، بە شێوەیەکی پێوانەیی بەڵێ: دیاریکردنی بەرپرسانی ئێرانی لە ٢٠٢٢–٢٠٢٣دا دوای پەستانی بەردەوامی خەڵک و پەرلەمان هات، و پرسیارە نووسراوەکانی پێشکەشکراو تۆمارێکی گشتی دروست دەکەن کە چالاکوانان دەتوانن شوێنی بکەون.
پاشکۆی نهێنیی شاندی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان چییە؟
ڕاپۆرتی ئازاری ٢٠٢٤ی شاندەکە بە پێڕستێکی بڵاونەکراوی ئەو کەسانەوە بوو کە بەرپرسیارێتی پێشێلکارییەکانی بۆ دەگەڕێنرێتەوە. حکوومەتەکان دەتوانن داواکاری لەسەر بکەن، و پرسیارکردن لەوەی کە ئایا هی تۆ وای کردووە یان نا، پرسیارێکی بەرجەستەیە بۆ نوێنەرێک کە وەڵامی بداتەوە.
