دەربارەی ئەم ڕێزمانە
پێناسەی ڕوون و سادە بۆ خەڵک، دامەزراوەکان، یاساکان و ڕووداوەکانی کە لەم ماڵپەڕەدا دووبارە دەبنەوە. هەر زاراوەیەک بەستەرە بە پەڕەی تایبەتی خۆیەوە ئەگەر هەبێت. وەشانی خوێندنەوەی ئامێری: /data/glossary.json.
- بەسیج
- ملیشای خۆبەخشی نیمچە سەربازی کە لەژێر فەرمانی IRGCدایە. بۆ جێبەجێکردنی ڕێساکانی پۆشاک و تێکشکاندنی خۆپیشاندانەکانی شەقام بەکار دەهێنرێت؛ نزیکەی ٦٠٠,٠٠٠ ئەندامی چالاک.
- بۆنیاد
- دامەزراوەی ئایینی نیمچە حکومی کە لە دەرەوەی چاودێری حکومەتدایە. بۆنیادەکان نزیکەی ٢٠–٤٠٪ی ئابووری ئێران کۆنتڕۆڵ دەکەن و ڕاستەوخۆ وەڵامی ڕێبەری باڵا دەدەنەوە.
- پڕۆژەیاسای عەفاف و حجاب
- یاسای ئێرانی ٢٠٢٣–٢٤ کە سزاکانی نەپابەندبوون بە حجابەوە بەرز دەکاتەوە بۆ غەرامەی تا ٨,٥٠٠ دۆلاری ئەمریکی، زیندانی تا ١٠ ساڵ، و قەدەغەی گەشت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا پەسەند کرا.
- زستانی سوور
- ناوی ڕاپەڕینی سەرتاسەری ئێران لە ٢٠٢٥–٢٠٢٦. زیاتر لە ٤٢,٠٠٠ کوژراو و ١٠٠,٠٠٠ زیندانی کراو لە زیاتر لە ٢٠٠ شاردا تا کۆتایی شوباتی ٢٠٢٦.
- کۆمیسیۆنی مردن
- پانێڵی سێ دادوەر لە ساڵی ١٩٨٨ کە فەرمانی لەسێدارەدانی پوختەی هەزاران زیندانی سیاسی دا. ئەندامەکان بریتی بوون لە ئیبراهیم ڕەئیسی، دواتر سەرۆکی ئێران (٢٠٢١–٢٤).
- ئەتەلاعات
- وەزارەتی هەواڵگری و ئاسایش (VAJA). خزمەتگوزاری هەواڵگری مەدەنی، جیاواز لە ڕێکخراوی هەواڵگری IRGC.
- زیندانی ئێڤین
- زیندانی تاران کە لە ساڵی ١٩٧٢ دروست کراوە؛ شوێنی سەرەکی بۆ زیندانییە سیاسییەکان. بەشی ٢٠٩ (ئەتەلاعات) و بەشی 2A (IRGC) بە ئەشکەنجە ناودارن.
- FARAJA
- فەرماندەیی یەکگرتووی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامی ئێران (پێشتر NAJA). پاتڕۆڵی ڕێنمایی بەڕێوە دەبات.
- گەشتی ئیرشاد
- پشتیوانیی ڕێنمایی یان 'پۆلیسی ڕەوشتی'. بڕوانە پەڕەی تایبەت: /morality-police.html.
- قەزڵ حەسار
- زیندانی ئاسایشی بەرز لە کەرەج کە بۆ لەسێدارەدانی زیندانییە سیاسی و پەیوەندیدارەکانی ماددەی هۆشبەر بەکاردەهێنرێت.
- ئەنجومەنی پارێزەران
- دەستەی ١٢ کەسی (٦ زانا، ٦ دادوەر) کە هەموو یاسا و کاندیدەکانی هەڵبژاردن پشکنینیان بۆ دەکات. بە شێوەیەکی کارا ڤیتۆی دەستوورییە بۆ چاکسازی.
- هرانا
- ئاژانسی هەواڵی چالاکوانانی مافی مرۆڤ — چاودێری سەربەخۆی مافی مرۆڤی ئێران کە داتاکانی قوربانییەکانی خۆپیشاندان کۆدەکاتەوە.
- هەنگاو
- ڕێکخراوی سەربەخۆی مافی مرۆڤی کورد کە چەوساندنەوە لە پارێزگا زۆرینە کوردەکانی ئێران تۆمار دەکات.
- IHR
- مافی مرۆڤی ئێران — ڕێکخراوی ناحکومی لە ئۆسلۆ کە لەلایەن مەحمود ئەمیری مەغادەمەوە بەڕێوەدەبرێت، لەسێدارەدان و مردنەکانی خۆپیشاندان تۆمار دەکات.
- IHRDC
- ناوەندی بەڵگەنامەکردنی مافی مرۆڤی ئێران — ئەرشیفی بەڵگە سەرەکییەکان لەسەر تاوانەکانی دەوڵەتی ئێران لە نیو هەیڤن.
- سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
- سوپای هاوشێوەی سەربازی کە لەژێر فەرمانی ڕێبەری باڵادایە؛ ناوەندی چەوساندنەوەی خۆپیشاندانەکان لە ١٩٧٩ەوە.
- ژن، ژیان، ئازادی
- بە کوردی 'ژن، ژیان، ئازادی'. شێوەی ڕەسەنی شعارەکە کە لە پرسەی مەحسا ئەمینی لە سەقز هاتە گۆرانی.
- کۆمیتە
- کۆمیتە شۆڕشگێڕەکان (١٩٧٩–٩١) — جێبەجێکارانی چەکداری گەڕەک کە پێش پۆلیسی یەکگرتوو بوون؛ لە ١٩٩١دا خرانە ناو ناجا.
- مجاهدین خلق / شورای ملی مقاومت ایران
- گروپی ئۆپۆزسیۆنی لەدەرەوەی وڵات. iranholocaust.org هیچ پەیوەندییەکی نییە.
- محاربه
- 'شەڕ کردن لە دژی خودا' — تاوانی سەر بە سزا لەژێر مادەی ٢٧٩ی یاسای سزادانی ئێران، کە بە شێوەیەکی ئاسایی بەرامبەر خۆپیشاندەران بەکاردەهێنرێت.
- پلانی نەور
- هەڵمەتی جێبەجێکردنی حجابی نیشتمانی فەراجا لە نیسانی ٢٠٢٤. بەکارهێنانی گەشتی شەقام و ناسینەوەی ڕووی کامێرای چاودێری.
- OHCHR
- نووسینگەی بەرزکاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ. ڕاپۆرتەری تایبەتی ئێرانی بەڕێوە دەبات.
- پاسداران
- بە فارسی بە واتای 'پاسەوان' دێت — کورتکراوەی باو بۆ سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی.
- قاسم سولەیمانی
- فەرماندەی هێزی قودسی سوپای پاسداران کە لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بە هێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئەمریکا کوژرا.
- هێزی قودس
- بەشی سوپای پاسداران کە بەرپرسیارە لە ئۆپەراسیۆنەکانی دەرەوەی سنوور، لەوانە پشتیوانی لە حەزبوڵڵا، حەماس و حووسییەکان.
- سەقز
- شارێکی زۆرینە کوردنشین لە پارێزگای کوردستانی ئێران؛ شوێنی لەدایکبوون و ناشتنەکانی مەحسا (ژینا) ئەمینی.
- سپاه
- بە فارسی بە واتای 'سوپا' دێت — کورتکراوەی نافەرمی بۆ سوپای پاسداران (سپاهی پاسداران).
- سیستان و بەلۆچستان
- پارێزگای باشووری ڕۆژهەڵاتی ئێران، نیشتەجێی کەمینەی سوننەی بەلۆچ. شوێنی ڕۆژی هەینیی خوێناوی (٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢).
- ئەنجومەنی ڕاوێژکاری
- پەرلەمانی ئێران (مەجلیس). ٢٩٠ کورسی؛ لەلایەن ئەنجومەنی پاسەوانەوە پشکنینی بۆ دەکرێت.
- ڕێبەری باڵا
- بەرزترین دەسەڵاتی سیاسی و ئایینی کۆماری ئیسلامی. ئایەتوڵڵا خامنهئی لە ١٩٨٩ەوە؛ خومەینی ١٩٧٩–١٩٨٩.
- دوو شەو
- شەوەکانی ٨ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، کاتێک هێزە ئەمنییەکانی ئێران لە چەندین شاردا تەقەیان لە خۆپیشاندەران کرد. ڕەشت گەورەترین ژمارەی قوربانیانی یەک شەوی تۆمارکرد.
- وەلی فەقیه
- بیردۆزی 'پارێزگاری زانای ئایینی' کە دەسەڵاتی کۆتایی دەخاتە دەست ڕێبەری باڵا؛ بنەمای ئایینی کۆماری ئیسلامی.
- ڤۆزەرا
- ناوەندی بازداشتگەری تاران کە لەلایەن پۆلیسی ڕێنماییەوە بەڕێوە دەبرێت، کە مەحسا ئەمینی لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لەوێدا لە زینداندا ڕووخا.
- ژن، ژیان، ئازادی
- شواری ٢٠٢٢ بە شاری (فارسی: زان، زەندەگی، ئازادی؛ کوردی: ژن، ژیان، ئازادی) کە بە مردنی مەھسا ئەمینی دەستی پێکرد.
