فیلمی دیاریکراو
77 کاتژمێر — فیلمەکە دەربارەی دوو شەوی ئێران
فیلمێکی ورووژێنەری دەروونی لەلایەن Vahid Mahdavi، کە لە شەوانی 8 و 9ی کانوونی دووەمی 2026 ڕوودەدات. ترەیلەرەکان ببینە، چیرۆکەکە بخوێنەرەوە، و تۆمارە بەڵگەنامەییەکەی پشت سەری ببینە.
خۆپیشاندانەکانی ئێران، کانوونی دووەمی ٢٠٢٦
ڕووداوەکانی ئێران لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦: تۆمارێکی بەڕێکەوتی خۆپیشاندانەکانی زستانی سوور، دوو شەوی ٨ و ٩ی کانوونی دووەم، کۆمەڵکوژیی ڕەشت، و هەموو ژمارەی کوژراوانی بڵاوکراوە.
پەیوەندیدار: ئیسرائیل، ئەمریکا و ئێران — چۆن ئێرانییەکان هێرشەکانیان بینی: شەڕی دوازدە ڕۆژەی حوزەیرانی ٢٠٢٥، ئۆپەراسیۆنی تووڕەیی گەورە لە ٢٠٢٦، تۆماری نیشانەکراوەکان، و هاووڵاتیانی کوژراو بەهەر حاڵ.
لە سی و یەک ڕۆژدا، بزووتنەوەیەکی خۆپیشاندان کە بەهۆی نرخ و ڕەشبۆییەوە دەستی پێکرد، بووە کوشندەترین ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان کۆماری ئیسلامی و هاووڵاتیانی خۆی لە ساڵی ١٩٧٩ەوە. ئەم پەڕەیە ڕووداوەکان تۆمار دەکات، ڕۆژ بە ڕۆژ، و هەموو ژمارەی کوژراوانی بڵاوکراوە لە تەنیشت یەکدا دادەنێت بۆ ئەوەی خوێنەران بە تەواوی ببینن لە کوێدا جیاوازی هەیە.
چەند کەس کوژران؟ تەواوەکەی ببینە پێڕستی ڕێژەی مردنەکانی ئێران — ژمارەی پشتڕاستکراوەکانی ناو بە ناو، ئاماری فەرمی و بۆشایی نێوانیان، بەپێی ماوە.
ڕۆژ بە ڕۆژ
| ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ - ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ | پێش سەرکوتکردنەکە ڕێکخراوەی عەفووی نێودەوڵەتی و چاودێری مافی مرۆڤ بەلایەنی کەمەوە ٢٨ خۆپیشاندەر و ڕێبوار لە ١٣ شاردا لە ٨ پارێزگادا کوژراون. لە مەلەکشاهی، پارێزگای ئیلام، ڕەزا عەزیززادە، لەتیف کەریمی، مەهدی ئیمامیپوور، فارس (موحسین) ئاغا محەممەدی و محەممەدڕەزا کەرەمی لەلایەن هێزەکانی سوپای پاسدارانەوە بە تەقەکردن لە ناوەوەی بنکەیەکی بەسیج کوژران. لە ئەزنا، پارێزگای لۆرستان، وەهەب موسەوی، مستەفا فەلاحی، شایان ئەسەدۆڵڵاهی، ئەحمەدرەزا ئەمەنی، ڕەزا مۆرادی عەبدولوەند و تەها سەفەری - شازدە ساڵان، تەرمەکەی لە خێزانەکەی ڕاگرابوو - کوژران. |
|---|---|
| ٣ی کانوونی دووەم | ئاماژەکە لە لوتکەوە عەلی خامنەیی بە ئاشکرا وتی کە "پێویستە ئاژاوەگێڕان لە شوێنی خۆیاندا بنرێن." |
| ٥ی کانوونی دووەم | نەرمی نییە سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری ڕێنمایی بە پارێزەرانی سەرانسەری وڵات کرد کە "نەرمی" نیشانی خۆپیشاندەرانی ڕاگیرکراو نەدەن. |
| ٨ - ٩ی کانوونی دووەم | دوو شەوەکە دەوڵەت لە کۆنترۆڵی پۆلیسەوە گواسترایەوە بۆ سەرکوتکردنی سەربازی تەواو. سوپای پاسداران فەرمانێکی ڕوونی وەرگرت بۆ بەکارهێنانی هێزی کوشندە بەرامبەر هاووڵاتیانی چەکدار نەبوو. تەقەکەرەکانی تیربەرین، ئۆتۆمبێلی هەڵگری کەسایەتی و چاودێری هەلیکۆپتەر جێگیر کران؛ ناوەندە پزیشکییەکان کرانە ئامانج و پزیشکەکانی چارەسەری بریندارانی خۆپیشاندەر دەستگیر کران. لە ڕەشت، هەرانا بەلایەنی کەمەوە ٣٩٢ کەسی کوژراو تۆمار کردووە، زۆرینەیان دوای بڕینی ئینتەرنێت. خوێندنەوەی تەواوی ڕاپۆرتی دوو شەوەکە. |
| ٢٢ی کانوونی دووەم | خەمڵاندنی نەتەوە یەکگرتووەکان مای ساتۆ، ڕاپۆرتەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ لە ئێران، وتی کە ڕێژەی مردنەکان ڕەنگە لە ٢٠,٠٠٠ تێپەڕێت. |
| ٢٢ - ٢٤ی کانوونی دووەم | ڕاپۆرتی ناوخۆیی ڕژێن ڕاپۆرتی ناوخۆیی ڕێکخراوی هەواڵگری سوپای پاسداران ڕێژەکەی بە ٣٣,٠٠٠-٣٦,٥٠٠ خەمڵاند. ڕاپۆرتێکی پەرلەمانی ڕژێن ٢٧,٥٠٠ی ئاماژە پێکرد. |
| ٢٥ی کانوونی دووەم | دوو بڵاوکراوە، دوو ژمارە ئێران ئینتەرناشناڵ بەڵگەنامەکانی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی بڵاو کردەوە کە زیاتر لە ٤٠٠ شاری دەگرتەوە. تایم لیستێکی ٣٠,٣٠٤ مردنی پەیوەست بە خۆپیشاندان کە لە نەخۆشخانە مەدەنییەکاندا تۆمار کرابوون بۆ تەنها ٨-٩ی کانوونی دووەم بڵاو کردەوە، بە گوتەی دوو بەرپرسی باڵای ئێرانی کە وتیان حکوومەت "کیسەی تەرمی بەس نەما" و "لە جێگەی ئەمبولانسەوە لۆری نیمچە ڕاکێشانی بەکارهێنا." |
| ١ی شوبات | ژمارەی فەرمی حکوومەتی پزیشکیان ژمارەی ٣,١١٧ مردنی بڵاو کردەوە، لەنێویاندا نزیکەی ٢١٤ هێزی ئاسایش. |
| ٢٣ی شوبات | ڕاپۆرتی زستانی سوور HRANA لیستێکی پشتڕاستکراوی ناوی ٧،٠٠٧ مردنی پشتڕاستکراوی بڵاوکردەوە - ٦،٤٨٨ خۆپیشاندەری پێگەیشتوو، ٢٣٦ منداڵ، ٢٠٧ ئەندامی هێزی ئاسایش و ٧٦ کەسی بێبەش - لەگەڵ ١١،٧٤٤ دۆسیەی کە هێشتا لەژێر پێداچوونەوەدان. Iran International بە شێوەیەکی سەربەخۆ ٦،٦٣٤ ناوی کۆکردەوە. |
هەموو ژمارەی مردنە بڵاوکراوەکان
هیچ لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆ لە ناوخۆی ئێراندا ڕێگای پێنەدراوە. ئەمە ئەو ژمارانەیە کە تا شوباتی ٢٠٢٦ لە تۆمارێکی گشتییەوە بەردەستن، لەگەڵ سەرچاوەکانیان.
| سەرچاوە | مردوو | تێبینی |
|---|---|---|
| حکومەتی ئێران (١ی شوباتی ٢٠٢٦) | 3,117 | ژمارەی فەرمی، بە ٢١٤ هێزی ئاسایشەوە |
| HRANA، زستانی سوور (٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦) | 7,007 | لیستی پشتڕاستکراوی ناو؛ ١١،٧٤٤ دۆسیە هێشتا لەژێر پێداچوونەوەدان |
| Iran International (لیستی ناو) | 6,634 | ناوەکانی بە شێوەیەکی سەربەخۆ کۆکراونەتەوە |
| ڕاپۆرتێری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان (٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) | 20,000+ | وەک ڕەنگە کەمترین ئاستێک ڕاگەیەندراوە، نەک ژمارەیەکی پشتڕاستکراو |
| ڕاپۆرتی پەرلەمانی ڕژێوی | 27,500 | ڕژێوی پشتڕاستنەکراو |
| Time (٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) | 30,304 | تۆمارەکانی نەخۆشخانە بۆ تەنها ٨-٩ی کانوونی دووەم |
| ڕاپۆرتە هەواڵگرییە ڕژێوکراوەکانی IRGC | 33,000-36,500 | ڕژێوی پشتڕاستنەکراو، زیاتر لە ٤٠٠ شار |
Iran International دۆزییەوە کە کەمتر لە ١٠٠ ناو لە نێوان لیستەکەی خۆی و لیستی حکومەتدا هاوبەشە. هەر کام لەم ژمارانەش کە لە لێکۆڵینەوەی سەربەخۆدا بمێنێتەوە، کەمترین ڕژێوی باوەرپێکراو وا دەکات ٨-٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ببێتە خوێناویترین ڕووداوی سەرکوتکردنی دوو ڕۆژە لە مێژووی ئێرانی مۆدێرن.
لە کوێ ڕوویدا
کوشتنە بەڵگەدارەکان لە ڕەشت، تاران، مەلەکشاهی و پارێزگای ئیلام، ئەزنا و پارێزگای لۆرستان، و لە زیاتر لە ٤٠٠ شاردا کە لە بەڵگەنامە ڕژێوکراوەکانی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیدا ناویان هاتووە تۆمارکراون. ڕەشت بارگرانترین ژمارەی مردنی بەڵگەداری مانگەکەی هەڵگرتووە.
پرسیارە زۆر دووبارەکراوەکان
چی ڕوویدا لە ئێران لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦؟
خۆپیشاندانەکانی کە لە کۆتایی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستیان پێکرد، بە هەموو وڵاتدا بڵاو بوونەوە. لە ٨-٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا فەرمان بە IRGC درا کە هێزی کوشندە بەکاربهێنێت دژی هاووڵاتیانی چەکدار نەبوو، کە بووە هۆی خوێناویترین ٤٨ کاتژمێری مێژووی کۆماری ئیسلامی، لەنێویاندا کۆمەڵکوژیی ڕەشت. ژمارەی مردنی بڵاوکراوە بۆ مانگەکە لە ٣،١١٧ی حکومەتەوە دەست پێدەکات تا ٣٣،٠٠٠-٣٦،٥٠٠ی ژمارە ڕژێوکراوەکانی IRGC.
لە ناڕەزایەتییەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ی ئێراندا چەند کەس کوژران؟
ژمارەیەکی ڕێککەوتوو نییە. حکوومەتی پزەشکیان لە ١ی شوباتی ٢٠٢٦دا ٣،١١٧ کەسی بڵاوکردەوە. لیستی ناوی پشتڕاستکراوی هەرانا ٧،٠٠٧ مردنی پشتڕاستکراوی تۆمارکردووە. ئێران ئینتەرناشناڵ ٦،٦٣٤ ناوی کۆکردووەتەوە و دواتر بەڵگەنامەی نهێنی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی بڵاوکردووەتەوە کە ئاماژە بە ٣٣،٠٠٠ بۆ ٣٦،٥٠٠ دەکات. ڕاپۆرتێری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٢ی کانوونی دووەمدا وتی کە ڕەنگە ژمارەی قوربانیان لە ٢٠،٠٠٠ تێپەڕبێت.
کۆمەڵکوژیی ڕەشت چی بوو؟
کوشندەترین ڕووداوی بەڵگەکراوی تاکەکەسی لە سەرکوتکردنی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا. هەرانا بەلایەنی کەمەوە ٣٩٢ کەسی لە ڕەشتدا کوژراو بەڵگەدار کردووە، کە زۆرینەیان دوای ڕەشکردنەوەی ئینتەرنێت لەسەر شارەکە بوون.
دوو شەوەکە چییە؟
٨ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، کاتێک دەوڵەت لە کۆنترۆڵکردنی پۆلیسەوە ڕووی کردە سەر سەرکوتکردنی سەربازیی تەواو: تەقەکەرەکانی بەرزایی، ئۆتۆمبێلی هەڵگری چەکی زرهدار، چاودێریی هەلیکۆپتەر، و دەستگیرکردنی پزیشکانی چارەسەری بریندارانی ناڕەزایەتی دەکەن.
بۆچی ژمارەی مردووان زۆر جیاوازن؟
ڕەشکردنەوەی ئینتەرنێت، ناشتنی بەزۆری، و فشار لەسەر خێزانەکان بۆ بەهۆکاری ڕووداو دادان، پشتڕاستکردنەوەی سەربەخۆ قورس دەکات. ئێران ئینتەرناشناڵ کەمتر لە ١٠٠ ناوی هاوبەشی لە نێوان لیستەکەی خۆی و لیستی حکوومەتدا دۆزیوەتەوە.
خوێندنەوەی داهاتوو
- دوو شەوەکە، ٨-٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ — ڕاپۆرتی تەواوی کۆمەڵکوژیی ڕەشت و فەرمانی کردنەوەی ئاگر.
- ڕاپەڕین — چل و حەوت ساڵ توندوتیژیی دەوڵەت، ١٩٧٩ بۆ ٢٠٢٦.
- بنکەی زانیاریی قوربانیان — قوربانیانی ناودار، بە گەڕان.
- هێڵی کاتی، ١٩٧٩-٢٠٢٦ — ڕووداوە سەرەکییەکان بە ڕیزبەندی.
- تۆماری ناڕەزایەتییەکان بە مانگ — کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ و شوباتی ٢٠٢٦.
- کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ — چۆن زستانی سوور دەستی پێکرد.
- شوباتی ٢٠٢٦ — ژمارەکان، لێبوردنەکە، جەنگەکە.
- سەرچاوە و ڕێگاکار — چۆن ژمارەکانی ئەم ماڵپەڕە پشتڕاست دەکرێنەوە.
سەرچاوەکان
- Amnesty International — ئێران
- Human Rights Watch — ئێران
- HRANA — ئاژانسی هەواڵی چالاکانی مافی مرۆڤ
- OHCHR — ڕاپۆرتێری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئێران
بڵاوکراوەتەوە لەژێر CC BY 4.0. داتای خوێنەر بۆ ئامێر: /data/timeline.json, /llms.txt.
ڕاستییە سەرەکییەکان لە یەک شوێندا
- لووتکە: شەوەکانی ٨ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، کاتێک هێزی کوشندەی هاوئاهەنگ لە چەندین شاردا بە یەکجاری بەکارهات.
- کوشندەترین شار: ڕەشت، کە بەپێی تۆماری هەرانا بۆ ئەو دوو شەوە ٣٩٢ کەس تێدا کوژراون.
- تۆمارەکانی نەخۆشخانە: بەپێی ئەو ژمارانەی کە ئێران ئینتەرناشناڵ ڕاپۆرتی کردووە، ٣٠,٣٠٤ مردن بۆ ماوەی ٤٨ کاتژمێر تۆمارکراون.
- ناوە پشتڕاستکراوەکانی کوژراوان بۆ ڕاپەڕین: ٧,٠٠٧ کەس تا ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (هەرانا)، بەرامبەر بە دانپێدانانی فەرمی ٣,١١٧ کەس.
- دەستگیرکردن: زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەس بەدرێژایی ڕاپەڕین.
- کۆنترۆڵی زانیاری: لە کاتی کوشندەترین کاتژمێرەکاندا، ئینتەرنێتی نیشتمانی بە تەواوی داخرا، کە لەلایەن نێتبڵۆکسەوە پشتڕاستکراوەتەوە.
چۆن کوشتنەکان ئەنجامدران
ئەو بەڵگانەی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ەوە کۆکراونەتەوە، کارکردنی ڕێکخراوێکی ڕێکخراوەیی باس دەکەن نەک کۆنترۆڵی قەڵەمە کە بە هەڵە چووبێت.
| تەکتیک | بەڵگە |
|---|---|
| ئاگرینی ڕاستەوخۆ بۆ ناو قەڵەمەکان لە سەربان و ئۆتۆمبێلی جوڵاوەوە | ڤیدیۆی شوێندارکراو بۆ ڕەشت، نەیشابور و مەشهەد؛ شوێنی برین لە سەرووی کەمەرەوە |
| کرداری هاوکات لە نێوان شارەکاندا لە هەمان شەواندا | کاتی هاوئاهەنگ کە لەلایەن هەرانا لە چەندین پارێزگا تۆمارکراوە |
| ڕەشبوونەوەی پەیوەندییەکانی تەواو لە کاتی ئۆپراسیۆنەکەدا | پێوانەکردنی نێتبڵۆکس لە دۆڕانی پەیوەندی نیشتمانی نزیک بە تەواوی |
| کۆنترۆڵی نەخۆشخانە و مۆردی مردووان | خێزانەکان ڕێگەیان پێنەدرا بۆ بینینی زیندانیان؛ برینداران لە بەردەرگای نەخۆشخانەکان دەستگیرکران؛ تۆمارەکان دواتر ڕژان |
| تەرمەکان ڕاگیران تا واژووکردنی ڕاگەیاندنە فەرمییەکان | شایەتی خێزانەکان لەلایەن هەنگاو و هەرانا کۆکراوەتەوە |
| دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ لە شەودا | زیاتر لە ١٠٠،٠٠٠ کەس لە درێژایی ڕاپەڕیندا دەستگیرکران، بەپێی کۆکردنەوەی هەرانا |
ووردەکارییە تەواوەکە لەسەر دوو شەوەکە؛ ژمارە ڕکابەرەکان لە تەنیشت یەکدا دانراون لە شوێنکەوتووی ژمارەی کوژراوان.
پرسیارە زۆر دووبارەکراوەکان
دوو شەوەکە چی بوون؟
شەوەکانی ٨ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، کاتێک هێزە ئەمنییەکانی ئێران بە هاوکات لە چەندین شاردا بەکارهێنانی هێزی کوشندەیان کرد لە کاتی ڕاگیرکردنی نزیکەی تەواوی ئینتەرنێتدا. ڕەشت بەرزترین ژمارەی پێشوەختەی کوژراوانی تۆمارکرد بە ٣٩٢ مردن.
چەند کەس لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا کوژران؟
هەرانا ٧،٠٠٧ مردنی ناودار بۆ ڕاپەڕین پشتڕاستکردەوە تا ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦؛ بەرپرسانی ئێرانی ٣،١١٧یان دانا؛ تۆمارەکانی نەخۆشخانە بۆ ٤٨ کاتژمێری ٨–٩ی کانوونی دووەم ٣٠،٣٠٤یان تۆمارکرد. خەمڵاندنی بەرزتر هەن و لەگەڵ سەرچاوەکانیاندا لە شوێنکەوتووی ژمارەی کوژراواندا ڕیزکراون.
ئایا ئینتەرنێت ڕاگیرا؟
بەڵێ. نێتبڵۆکس ڕاگیرکردنی نزیکەی تەواوی پەیوەندی نیشتمانی لە کاتی کوشندەترین کاتژمێرەکاندا تۆمارکرد، کە بۆیە زۆربەی بەڵگەکان چەند ڕۆژێک دواتر دەرکەوتن.
دۆکومێنتارییەکان
فیلمە دۆکومێنتارییە درێژەکان لەسەر ئێران
فیلمی درێژ، لێکۆڵینەوە و زنجیرەیەکی سێ بەشی لەسەر ڕاپەڕین، سەرکوت و ئەو کەسانەی لە پشت تۆمارەکەوەن.
هەموو پرسیارەکانی تایبەت بە ئێران، وەڵامدراونەتەوە
هەموو پرسیار و وەڵامە سەرچاوەدارەکانی ئەم ئەرشیفە، لە یەک لاپەڕەدا کۆکراونەتەوە. سەرەتا وەڵامە کورتەکان، لەگەڵ بەستەرێک بۆ لاپەڕەی تەواو لە پشت هەر یەکێکیانەوە.