اعدام‌ها در ایران

ایران سالانه چند نفر را اعدام می‌کند؟

سازمان حقوق بشر ایران (IHR) ثبت کرده است ۹۷۲ اعدام در سال ۲۰۲۴ — بالاترین رقم سالانه از سال ۲۰۰۸ — و دست‌کم ۱,۵۰۰+ اعدام در سال ۲۰۲۵، بالاترین رقم از زمان کشتارهای دسته‌جمعی ۱۹۸۸. ایران تقریباً سه چهارم از کل اعدام‌های ثبت‌شده در جهانرا به خود اختصاص می‌دهد. ارقام اینجا تنها شامل اعدام‌های مرتبط با اعتراضات است؛ اعدام‌های مرتبط با مواد مخدر و جرایم عادی به طور جداگانه توسط IHR پیگیری می‌شود.

اعدام‌های ۲۰۲۲–۲۰۲۳ — زن، زندگی، آزادی

• محسن شکری، ۲۳ ساله — ۱۷ آذر ۱۴۰۱ در تهران به دار آویخته شد. اتهام: «محاربه» به دلیل زخمی کردن یک بسیجی. نخستین معترضی که در جریان خیزش اعدام شد.
• محمدرضا رهنورد، ۲۳ ساله — ۲۱ آذر ۱۴۰۱ در ملأ عام در مشهد به دار آویخته شد. اتهام: «محاربه».
• محمد مهدی کرمی، ۲۲ ساله — ۱۷ دی ۱۴۰۱ در کرج به دار آویخته شد. اتهام: «افساد فی‌الارض». قهرمان کاراته؛ همراه با حسینی محاکمه شد.
• سید محمد حسینی، ۳۹ ساله — ۱۷ دی ۱۴۰۱ در کرج به دار آویخته شد. مربی داوطلب کودکان. گزارش شده که در بازجویی کتک خورده و شوک الکتریکی گرفته است.
• صالح میرهاشمی · مجید کاظمی · سعید یعقوبی — ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ در اصفهان به دار آویخته شدند. به پرونده «خانه اصفهان» معروف است. همگی از شکنجه گزارش داده‌اند؛ صدای اعتراف کاظمی از زندان لو رفت.
• میلاد زهره‌وند، ۲۱ ساله — ۲ آذر ۱۴۰۲ در همدان به دار آویخته شد. در دادگاهی غیرعلنی محکوم شد.

اعدام‌های ۲۰۲۴

• محمد قبادلو، ۲۳ ساله — ۳ بهمن ۱۴۰۲ در کرج به دار آویخته شد. مبتلا به اختلال دوقطبی؛ علی‌رغم دستور توقف اجرا اعدام شد.
• فرهاد سلیمی — ۳ بهمن ۱۴۰۲ در قزل‌حصار به دار آویخته شد. کرد سنی که ۱۴ سال بدون محاکمه مجدد در بازداشت بود.
• رضا رسایی، ۳۴ ساله — ۱۶ مرداد ۱۴۰۳ اعدام شد. معترض از اقلیت مذهبی یارسان از کرمانشاه.
• غلامرضا رسایی — مرداد ۱۴۰۳ اعدام شد.
• پخشان عزیزی — حکم اعدام در سال ۲۰۲۴ تأیید شد؛ فعال حقوق زنان کرد (تا ژوئن ۲۰۲۶ اجرا نشده است).

اعدام‌های زمستان زرشکی ۲۰۲۵–۲۰۲۶

از ژانویه ۲۰۲۶ به بعد، سازمان حقوق بشر ایران افزایش شدید احکام اعدام و اعدام‌های مرتبط با اعتراضات را در ارتباط با خیزش زمستان زرشکی مستند کرده است. بسیاری از پرونده‌ها در جلسات غیرعلنی دادگاه‌های انقلاب بدون وکیل مستقل محاکمه می‌شوند؛ برخی از متهمان ظرف چند روز پس از صدور حکم اعدام می‌شوند. برای هر پرونده مستند، به فهرست اسامی اعدام‌شدگان اعتراضات مراجعه کنید، و یادبود برای فهرست کامل‌تر.

پرونده توماج صالحی

رپر توماج صالحی در آوریل ۲۰۲۴ به دلیل ترانه‌هایی در حمایت از قیام «زن، زندگی، آزادی» به اعدام محکوم شد. دیوان عالی کشور پس از اعتراضات بین‌المللی در ژوئن ۲۰۲۴ این حکم را نقض کرد؛ او همچنان زندانی است. پرونده او پُراستنادترین نمونه از استفاده رژیم از مجازات اعدام به عنوان ارعاب سیاسی است.

چه اتهاماتی به کار می‌رود؟

• محاربه — طبق ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی مجازات اعدام دارد.
• افساد فی‌الارض — ماده ۲۸۶، که آن هم مجازاتش اعدام است.
• بغی — ماده ۲۸۷.

هر سه اتهام به طور معمول بر اساس اعترافاتی که زیر شکنجه گرفته شده‌اند به معترضان تحمیل می‌شود، بدون حق انتخاب وکیل در طول تحقیقات.

حقایق کلیدی در یک نگاه

• ایران بیش از هر کشور دیگری به جز چین اعدام انجام می‌دهد، و از نظر سرانه اعدام، بیش از هر کشور دیگری در جهان.
• 2024: دست‌کم ۹۷۲ اعدام ثبت‌شده توسط سازمان حقوق بشر ایران — بالاترین رقم سالانه در بیش از دو دهه.
• 2025: بیش از ۱۵۰۰ مورد ثبت‌شده، تشدید چشمگیر دیگر.
• اعدام‌های مرتبط با اعتراضات: نه نفر پس از قیام ۲۰۲۲؛ موجی جدید از اوایل ۲۰۲۶، از جمله ده دار زدن در ۴۲ روز تا ۳۰ آوریل ۲۰۲۶.
• اتهامات به‌کاررفته: محاربه (جنگ با خدا)، افساد فی‌الارض (فساد در زمین)، بغی (شورش مسلحانه) — همگی مجازات اعدام دارند، همگی قابل تفسیر.
• روند دادرسی: دادگاه‌های انقلاب، جلسات غیرعلنی، اعترافات زیر شکنجه، وکلای تعیین‌شده از فهرست تأییدشده، اعدام‌ها اغلب بدون اطلاع خانواده انجام می‌شود.

چگونگی ساخت یک پرونده اعدام اعتراضی

این پرونده‌ها از الگویی پیروی می‌کنند که به‌قدری ثابت است که می‌توان آن را یک رویه نامید، نه تصادف. این موضوع توسط عفو بین‌الملل، سازمان حقوق بشر ایران و هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل به تفصیل مستند شده است.

نه اعدام‌شده پس از قیام ۱۴۰۱

هر یک از این مردان در دادگاه انقلاب به اتهاماتی ناشی از اعتراض، بر اساس شواهدی شامل اعترافات تلویزیونی، محکوم شدند.

موج ۲۰۲۶

این الگو پس از قیام زمستان سرخ در مقیاس وسیع بازگشت. سازمان حقوق بشری ایران هفت اعدام مرتبط با اعتراضات را در ۴۲ روز منتهی به ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ ثبت کرد که با ساسان آزادور در اصفهان پایان یافت. پنج جوان — امیرحسین حاتمی (۱۸ ساله)، محمدامین بیگلری، شاهین واحدپرست کلور، ابوالفضل صالحی سیاوشانی و علی فهیم — بین ۲ تا ۶ آوریل ۲۰۲۶ به تنهایی اعدام شدند. چندین نفر در جریان کشتارهای ۸–۹ ژانویه ۲۰۲۶ دستگیر و ظرف هفته‌ها محکوم شدند.

این تشدید سه هدف آشکار دارد: بازدارندگی از طریق سرعت، بازدارندگی از طریق تبلیغات، و ایجاد یک پرونده حقوقی که مرگ‌های اعتراضی را به عنوان نتایج قضایی بازتعریف کند. پرونده‌های دقیق در صفحات اعدام‌های عمومی و یادبودها.

اعدام‌های فراتر از پرونده‌های اعتراضی

اعدام‌های مرتبط با اعتراضات بخش کوچکی از کل اعدام‌ها را تشکیل می‌دهد. اکثریت ۹۷۲ نفری که در سال ۲۰۲۴ و بیش از ۱۵۰۰ نفر در سال ۲۰۲۵ اعدام شدند، به اتهام جرائم مواد مخدر، قتل یا اتهامات امنیتی، در دادرسی‌هایی با همان نقص‌های ساختاری محکوم شدند. گروه‌های خاص به شدت بیش از حد نمایندگی می‌شوند: زندانیان بلوچ حدود یک پنجم کل اعدام‌ها را تشکیل می‌دهند در حالی که حدود دو تا سه درصد از جمعیت را تشکیل می‌دهند، و زندانیان سیاسی کرد به طور نامتناسبی تحت بغیمتهم می‌شوند. ایران همچنین یکی از معدود کشورهایی است که افراد را به دلیل جرائمی که در کودکی مرتکب شده‌اند اعدام می‌کند، که نقض کنوانسیون حقوق کودک است، کنوانسیونی که ایران آن را تصویب کرده است.

چه چیزی واقعاً یک اعدام را متوقف می‌کند

احکام متوقف شده‌اند. الگو در پرونده‌هایی که متوقف شدند عبارت است از: انتشار عمومی که فرد را سریع نام می‌برد، فشار دیپلماتیک پایدار وابسته به یک نام خاص، و طرح دعاوی حقوقی تحت صلاحیت جهانی. حکم اعدام توماج صالحی در ژوئن ۲۰۲۴ توسط دیوان عالی ایران پس از ماه‌ها توجه بین‌المللی لغو شد؛ پرونده پخشان عزیزی نیز همان نوع بسیج را به خود جلب کرد. راه‌های عملی پیش روی افراد خارج از ایران در صفحه تحریم‌ها و صفحه کمپین‌ها.

سوالات متداول