اعدام‌های عمومی و اعدام معترضان

پرونده‌های نام‌دار، ۲۰۲۰-۲۰۲۶

اعدام‌های انجام‌شده در ملاء عام

دار زدن در ملاء عام به‌ندرت و با تعمد انجام می‌شود. در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۲, محمدرضا رهنورد، ۲۳ ساله، ۲۳ روز پس از دستگیری از جرثقیل ساختمانی در مشهد به دار آویخته شد؛ عکس‌های جسد آویخته‌اش توسط رسانه‌های دولتی منتشر شد. در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶، عبدالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسین‌آبادی در سپیده‌دم در میدان علیقلی آقا، اصفهان به دار آویخته شدند — همان میدانی که چهار مأمور پلیس در جریان اعتراضات ۸ ژانویه در آن جان باخته بودند. عفو بین‌الملل هر دو را اعدام پس از محاکمات به‌شدت ناعادلانه توصیف کرد.

اعدام‌های سپیده‌دم آوریل ۲۰۲۶

بین ۲ تا ۶ آوریل ۲۰۲۶، دست‌کم پنج مرد در تهران و کرج در ارتباط با قیام دی‌ماهبه دار آویخته شدند: امیرحسین حاتمی، یک نوازنده ۱۸ ساله؛ محمدامین بیگلری؛ علی فهیم؛ ابوالفضل صالحی سیاوشانی؛ و شاهین واحدپرست کلور. دو نفر دیگر، ابوالحسن منتظر، یک معمار ۶۶ ساله، و وحید بنی‌امیریان، یک معلم فیزیک، به‌اتهام عضویت در سازمان مجاهدین خلق اعدام شدند. در هر مورد، محاکمه به‌صورت غیرعلنی برگزار شد، وکیل توسط دادگاه تعیین گردید و خانواده‌ها پس از وقوع اعدام از آن مطلع شدند.

سه اتهام مستوجب اعدام

• محاربه — «محاربه»، ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی.
• افساد فی‌الارض — «افساد فی‌الارض»، ماده ۲۸۶.
• بغی — «بغی»، ماده ۲۸۷.

هیچ‌یک نیاز به اثبات قتل توسط متهم ندارد. هر سه اتهام بر اساس اعترافاتی که زیر شکنجه گرفته شده‌اند، به معترضان اعمال شده است؛ این اعترافات اغلب پیش از محاکمه از تلویزیون دولتی پخش می‌شود. رجوع کنید به واژه‌نامه برای اصطلاحات حقوقی و روش‌شناسی برای نحوه تأیید هر پرونده در اینجا.

چه کسانی اعدام می‌شوند

اعدام‌های معترضان به‌طور نامتناسبی بر اقلیت‌های قومی و مذهبی تحمیل می‌شود. متهمان کرد، بلوچ، عرب و یارسانی به‌شدت بیش از حد نمایندگی دارند: رضا رسایی یارسانی-کرد بود، فرهاد سلیمی یک معلم دینی سنی کرد، حبیب فرجالله چعب یک فعال عرب اهوازی. اتباع افغانستان که تقریباً هیچ حمایت کنسولی ندارند، مکرراً در فهرست‌های ۲۰۲۶ ظاهر می‌شوند. تنها زندان مرکزی زاهدان در یک هفته از ژوئن ۲۰۲۶ شاهد چندین دار زدن بود.

پرسش‌های متداول

آیا ایران هنوز اعدام‌های عمومی انجام می‌دهد؟

بله. مجیدرضا رهنورد در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۲ در ملاء عام از جرثقیل در مشهد به دار آویخته شد و در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶ عبدالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسین‌آبادی در سپیده‌دم در میدان علیقلی آقا، اصفهان — همان میدانی که مرگ معترضان به‌خاطر آن محکوم شده بودند رخ داده بود — اعدام عمومی شدند.

اولین معترضی که پس از قیام ۲۰۲۲ اعدام شد چه کسی بود؟

محسن شکری، ۲۳ ساله، در ۸ دسامبر ۲۰۲۲ در تهران به اتهام محاربه، ۷۴ روز پس از بازداشتش، به دار آویخته شد.

چه اتهاماتی برای اعدام معترضان در ایران استفاده می‌شود؟

محاربه (ماده ۲۷۹)، افساد فی‌الارض (ماده ۲۸۶) و بغی (ماده ۲۸۷). هر سه از جرایم مستوجب اعدام هستند و معمولاً بر اساس اعترافاتی که زیر شکنجه گرفته شده‌اند، اعمال می‌شوند.

معترضان چقدر سریع پس از بازداشت اعدام می‌شوند؟

در چندین مورد مستند، ظرف چند هفته. رهنورد ۲۳ روز پس از بازداشتش به دار آویخته شد؛ اعدام‌های آوریل ۲۰۲۶ تهران پس از جلسات دادگاه انقلاب به صورت غیرعلنی، بدون وکیل مستقل و بدون اطلاع خانواده‌ها انجام شد.

آیا افراد زیر سن قانونی در ایران اعدام می‌شوند؟

ایران همچنان یکی از معدود کشورهایی است که افراد را به خاطر جرایم ارتکابی در کودکی اعدام می‌کند، که نقض کنوانسیون حقوق کودک است؛ کنوانسیونی که ایران آن را تصویب کرده است.

چند مورد اعدام مرتبط با اعتراضات رخ داده است؟

این صفحه بیش از ۳۰ مورد نام‌دار از سال ۲۰۲۰ را فهرست می‌کند. تعداد کل اعدام‌ها بسیار بیشتر است: سازمان حقوق بشر ایران ۹۷۲ مورد اعدام در سال ۲۰۲۴ و بیش از ۱۵۰۰ مورد در سال ۲۰۲۵ را ثبت کرده است.