کەی ئێران حیجابی کردە زۆرەملێ؟
لە 7ی ئازاری 1979، کەمتر لە مانگێک دوای شۆڕش، ئایەتوڵڵا خومەینی بڕیاریدا کە ژنان لە شوێنە حکومییەکاندا دەبێت حیجاب بپۆشن. ناڕەزایەتییە فراوانەکانی ژنان لە تاران لە 8ی ئازاری 1979 — ڕۆژی جیهانیی ژنان — بە شێوەیەکی کاتی دەسەڵاتی ناچار بە کشانەوە کرد. تا تەممووزی 1980 حیجاب لە هەموو فەرمانگە گشتییەکاندا بوو بە ناچاری، و لە 26ی تەممووزی 1983 یاسای نوێی سزادانی ئیسلامی (ماددەی 102، کە دواتر بوو بە ماددەی 638) دەرکەوتنی هەر ژنێکی لە شوێنە گشتییەکاندا "بەبێ حیجابی شیاو" وەک تاوان ناساند.
یاسای ئێستا چی دەڵێت؟
ماددەی 638ی یاسای سزادانی ئیسلامی ئێران، سزای 10 ڕۆژ تا 2 مانگ زیندانی یان غەرامە بۆ ئەو ژنانە دیاری دەکات کە لە شوێنە گشتییەکاندا "بەبێ حیجابێک کە لەگەڵ شەریعەتدا بگونجێت" دەردەکەون. لە کردەوەدا جێبەجێکردنی ئەمە پشت بە ماددەی 639 (تێکدانی ڕەوشتی گشتی)، ڕێساکانی مۆڵەتی بازرگانی، و کۆدەکانی هاتووچۆ دەبەستێت کە بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ئۆتۆمبێلانە بەکاردێن کە سەرنشینە ژنەکانیان بێ حیجابن.
پڕۆژەیاسای داوێنپاکی و حیجابی 2023 چییە؟
لە کۆتاییەکانی ساڵی 2024 لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرا و لە کانوونی یەکەمی 2024 کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، پڕۆژەیاسای داوێنپاکی و حیجاب سزاکانی "حیجابی نەشیاو" توندتر دەکاتەوە بۆ:
- غەرامە تا بڕی 360 ملیۆن تمەن (نزیکەی 8,500 دۆلاری ئەمریکی)، کە زیاتر لە 25 هێندەی تێکڕای مووچەی مانگانەیە.
- سزای زیندانی کردن تا 10 ساڵ بۆ ئەوانەی تاوانەکە دووبارە دەکەنەوە یان ئەوانەی لە ئینتەرنێتدا "ڕووتی پەرەپێدەدەن".
- دەستبەسەرداگرتنی ئۆتۆمبێل و مۆبایلەکان.
- قەدەغەکردنی گەشت، دەرکردن لە کارە حکومییەکان، و بێبەشکردن لە میرات.
- بەرپرسیارێتی بۆ ئەو کار و کاسبییانەی خزمەتگوزاری بە کڕیارانی بێ حیجاب دەدەن (داخستنی دوکانەکان، وەرگرتنەوەی مۆڵەتەکان).
شارەزایانی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان ئەمەیان بە "ئاپارتایدی ڕەگەزی" ناوبرد و هۆشدارییان دا کە ئەمە دەگاتە ئاستی "تاوانی دژی مرۆڤایەتی لە چوارچێوەی چەوساندنەوەدا".
گەڵاڵەی نووری 2024
لە 13ی نیسانی 2024، تەنانەت پێش پەسەندکردنی فەرمی پڕۆژەیاساکە، فەراجا (پۆلیسی ئێران) دەستی کرد بە جێبەجێکردنی گەڵاڵەی نوور — هەڵمەتێکی سەرتاسەری لە شەقامەکان و چاودێریکردن. کامێراکانی چاودێری بە سۆفتوێری ناسینەوەی دەموچاو بەکاردێن بۆ ناردنی ئاگادارکردنەوەی ئۆتۆماتیکی سەرپێچی بۆ ئەو ژنانەی تابلۆی ئۆتۆمبێلەکانیان بە بێ حیجابییەوە بەستراوەتەوە. بڕوانە گێشتی ئیرشاد.
کێ بەرەنگاری دەبێتەوە؟
نافەرمانی مەدەنی بە شێوەیەکی بەرفراوان هەیە. ژنان بەبێ حیجاب لە کافتریایەکان، ناو میترۆ، لە زانکۆکان و لە کۆنسێرتەکاندا دەردەکەون. کەیسە ناسراوەکان بریتین لە Roya Heshmati (74 قامچی، کانوونی دووەمی 2024)، Sepideh Rashno ("دانپێدانانی" زۆرەملێی تەلەفزیۆنی، 2022)، Mahsa Amini (لە کاتی دەستبەسەریدا کوژرا، ئەیلوولی 2022)، Armita Geravand (لەلایەن جێبەجێکارانی حیجابەوە کوژرا، تشرینی یەکەمی 2023)، و چالاکوانانی بزووتنەوەکانی White Wednesdays و My Stealthy Freedom کە لەلایەن Masih Alinejad دامەزراون.