مەحسا ئەمینی کێ بوو؟
مەحسا ئەمینی — کە بە کوردی ناسراوە بە ژینا (ژینا) — لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٩٩ لە شاری سەقز، شارێکی کوردنشینی پارێزگای کوردستانی ئێران لە دایک بوو. لە کاتی مردندا تەمەنی ٢٢ ساڵ بوو، تازە لە زانکۆی ورمێ قبوڵ کرابوو، و لەگەڵ خێزانەکەی سەردانی تارانی دەکرد.
ناوی کوردییەکەی، ژینا (بە واتای "ژیان")، لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە بۆ بەڵگەنامە فەرمییەکان قەدەغە کرابوو، بۆیە ناسنامەکەی ناوی فارسی "مەحسای" هەڵگرتبوو. زۆرێک لە کورد و چالاکانی مافی ژنان بە ئەنقەست هەردوو ناوەکە بەکاردەهێنن — ژینا مەحسا ئەمینی — بۆ نیشاندانی ئەو سڕینەوەیە.
ڕووداوەکانی ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ چی بوون؟
لە دوای نیوەڕۆی ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، ئەمینی و براکەی کیارەش لە شاری تاران لە وێستگەی میترۆی حەقانی دەهاتنە دەرەوە کە لەلایەن پۆلیسی ڕێنمایی و ڕێوشوێن (گەشت ئەرشاد) ڕاوەستان بەهۆی تۆمەتی حجابی "نەگونجاو". شایەتحاڵەکان، لەنێویاندا براکەی، ڕاپۆرتیان دا کە لە کاتی ناچارکردنی بۆ چوونە ناو ڤانێک و بردنە ناوەندی دەستبەسەری ڤەزەرا بۆ خوێندنەوەیەکی "ڕێنمایی و ڕێوشوێن" لێیدرا.
لە زینداندا چی ڕوویدا؟
لە ماوەی دوو کاتژمێری دەستگیرکردنی، ئەمینی لە ناوەندی ڤەزەرا ڕووخا. بە حاڵەتی کۆما و بە نیشانەکانی بریندارییەکی توندی سەر گوازرایەوە بۆ نەخۆشخانەی کەسرا. وێنەی سی تی سکانی ڕژێنراو کە لەلایەن ئێران ئینتەرناشناڵەوە بڵاو کرابوونەوە و لەلایەن پزیشکانی تیشکناسی سەربەخۆوە پشتڕاست کرابوونەوە، شکانی کاسەی سەریان نیشان دەدا کە لەگەڵ بریندارییەکی کولەدا دەگونجا. هەرگیز هۆشی خۆی نەهێنایەوە و لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.
مردوو ڕاگەیەندرا. دەسەڵاتدارانی ئێران بانگەشەی ئەوەیان کرد کە بەهۆی "جەڵدەیەکی لەناکاوی دڵ" کە بەهۆی نەخۆشییەکی پێشووەوە بووە، مردووە. خێزانەکەی و پزیشکە ئاشنای مێژووی تەندروستییەکەی بە شێوەیەکی گشتی ئەم ڕوونکردنەوەیەیان ڕەت کردەوە. دەستەی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئێران دواتر بۆی دەرکەوت کە مردنەکەی لە ئەنجامی "توندوتیژی جەستەیی" کە لەلایەن بەرپرسانی دەوڵەتەوە ئەنجام دراوە بووە.
لە پرسەکەیدا چی ڕوویدا؟
ئەمینی لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە سەقز بە خاک سپێردرا. لەسەر گۆڕەکەی، ژنان سەرپۆشەکانیان لە سەریان داکەند و هەڵیاندا، بەم شێوەیە هاواریان دەکرد "ژن، ژیان، ئازادی" (بە کوردی: ژن، ژیان، ئازادی). هێزە ئەمنییەکان گڕیانەیان لە ماتەمداران کرد. لە ماوەی ٤٨ کاتژمێردا، خۆپیشاندانەکان لە کوردستانەوە بۆ تاران، مەشهەد، شیراز، ئەسفەهان، زاهیدان و دەیان شاری دیکە بڵاو بووەوە.
مردنی ئەو چیی بووە هۆی ڕوودانی؟
خۆپیشاندانەکانی دوای ئەوە بوون بە ڕاپەڕینی ژن، ژیان، ئازادی — یەکەم ڕاپەڕین لە مێژووی کۆماری ئیسلامیدا کە لەلایەن ژنانەوە ڕێبەری کرا و هەموو چین و توێژ و نەتەوە و ناوچەیەک بەشدارییان تێدا کرد. لە نێوان ئەیلوولی ٢٠٢٢ و سەرەتای ٢٠٢٣دا، ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران و هەرانا بەلایەنی کەمەوە ٥٥١ خۆپیشاندەر کوژراون، لەنێویاندا ٧١ منداڵ، و زیاتر لە ٢٢,٠٠٠ کەس دەستبەسەر کراونتۆماریان کردووە. نۆ خۆپیشاندەر بە فەرمانی دادگا لە سێدارە دراون.
سێ ساڵ دواتر، ناڕەزاییەکانی ڕاپەڕینەکە — حجابی ناچاری، پۆلیسی ڕەوشتی، بێسزا ماندنی دەسەڵاتی دادوەری، ڕێبەری باڵای بێبەرپرسیار — ڕاستەوخۆ بوونە خۆراکی ڕاپەڕینی زستانی سووری ٢٠٢٥–٢٠٢٦.
میراتی مهحسا ئەمینی چییە؟
ناوی ئەمینی لەلایەن شەقام و گۆڕەپان و خەڵاتەکانی جیهانەوە وەرگیراوە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا پەرلەمانی ئەوروپا خەڵاتی ساخارۆڤی بۆ ئازادیی بیرکردنەوەی پێ بەخشی — کە لەلایەن خێزانەکەیەوە لە ستراسبۆرگ وەرگیرا، دوای ئەوەی کۆماری ئیسلامی ڕێگای گەشتی پێ نەدان. خەڵاتی ساخارۆڤ یەکەم جار بوو کە خەڵاتەکە بە کەسێک بەخشرابێت کە پێشتر مردوو بوو.
لە ئێراندا، خێزانەکەی بەردەوام ڕەنج دەدرێن، بۆ ماوەیەکی کورت دەستبەسەر دەکرێن، ڕێگەیان لە بەڕێوەبردنی یادگارییەکان دەگیرێت و ڕێگەیان پێ نادرێت وڵات بەجێبهێڵن. ئامۆزاکەی عیرفان مورتەزایی لە ساڵی ٢٠٢٣دا بە غیابی لە سێدارەدان سزا درا.
ڕاستییە سەرەکییەکان بە خێرایی
- ناوی تەواو: ژینا (کوردی) / مهحسا (فارسی) ئەمینی، لەدایکبووی ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٩٩ لە سەقز، پارێزگای کوردستان.
- دەستگیرکراو: ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، نزیکەی کاتژمێر ١٨:٠٠، لە دەرەوەی وێستگەی میترۆی حەقانی، تاران، لەلایەن پۆلیسی ڕەوشتی.
- مردوو: ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە نەخۆشخانەی کەسرای تاران، دوای سێ ڕۆژ لە بێهۆشی.
- هۆکاری فەرمی کە لەلایەن دەوڵەتەوە ڕاگەیەندرا: "نەخۆشی دڵی لەناکاو" لە ئەنجامی نەشتەرگەرییەکی شێرپەنجەی مێشکی منداڵیدا — کە لەلایەن خێزانەکەیەوە ڕەت کرایەوە، کە گوتیان ئەو هیچ نەخۆشییەکی لەو شێوەیەی نەبووە.
- دۆزینەوەی سەربەخۆ: لێژنەی ڕاستییەکانی نێودەوڵەتی سەربەخۆی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئێران لە مانگی مارسی ٢٠٢٤دا بۆی دەرکەوت کە ئەو بەهۆی "توندوتیژی جەستەیی" لە زیندانی دەوڵەتدا مردووە.
- ئەنجامی ڕاستەوخۆ: ڕاپەڕینی ژن، ژیان، ئازادی — بەلایەنی کەمەوە ٥٥١ کەس کوژراون، لەنێویاندا ٧١ منداڵ، و زیاتر لە ٢٢,٠٠٠ کەس دەستبەسەر کراون.
- دانپێنان: خەڵاتی ساکارۆڤی ٢٠٢٣ بۆ ئازادیی بیرکردنەوە (پەرلەمانی ئەورووپا)، کە دوای مردنی بەخشرایە بزووتنەوەی کە ئیلهامی دابوو.
ھێڵی کاتی: ١٣–٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢
چوار ڕۆژی نێوان دەستگیرکردن و پرسەکە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە تۆمارەکەدا. ڕیزبەندی خوارەوە تەنھا خاڵەکانی بەکارھێناوە کە لەلایەن لایەنی کەم دوو لەم خوارەوە پشتڕاست کرابێتنەوە: شایەتیی خێزان، بەڵگەکانی نەخۆشخانە، کامێرای چاودێری کە پۆلیس بڵاوی کردووەتەوە، ڕاپۆرتی بی بی سی فارسی و ئێران ئینتەرناشناڵ، و دۆزینەوەکانی شاندی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان.
| ڕێکەوت | ڕوویداوە | پشتڕاستکردنەوە |
|---|---|---|
| ١٣ی ئەیلوول، ~١٨:٠٠ | ئەمینی لە دەرەوەی وێستگەی مێترۆی حەققانی ڕاگیرا و بە زۆر خرایە ناو ڤانێکی گشتییەوە لەبەردەم براکەی کیارەشدا، کە پێی وترا دوای «پۆلێکی ڕاھێنانی دووبارە» ئازاد دەکرێت. | شایەتیی خێزان؛ کامێرای چاودێری پۆلیس |
| ١٣ی ئەیلوول، ~١٩:٠٠ | لەناو ناوەندی دەستگیرکردنی ڤۆزەرا لە ماوەی نزیکەی دوو کاتژمێری دەستگیرکردندا ڕووخا. ئەو بەندکراوانەی لەگەڵی بوون دواتر باسیان کرد کە لە ڤانەکەدا لێیدرا. | ھەژمارەکانی شایەتحاڵان؛ کامێرای چاودێری دەوڵەتی دەستکاریکراو |
| ١٣ی ئەیلوول، شەو | بە شێوەیەکی کۆما گەیشتە نەخۆشخانەی کەسڕا. ستافی پزیشکی خوێنبەربوونی مێشک و ئیستسقای مێشکیان ڕاگەیاند؛ وێنەی CT کە ڕژابوو برینی کاسەسەری نیشاندا. | ڕژانی نەخۆشخانەی کەسڕا؛ ئێران ئینتەرناشناڵ |
| ١٤–١٥ی ئەیلوول | خێزانەکە ڕێگری کران لە قسەکردن لەگەڵ ڕۆژنامەنووسان لە دەرەوەی نەخۆشخانەکە. پۆلیس ڤیدیۆیەکیان بڵاو کردەوە کە تێیدا دەڵێت بەبێ یارمەتیی تر بووە بە بێھۆش. | شایەتیی خێزان؛ میدیای دەوڵەتی |
| ١٦ی ئەیلوول | مردن ڕاگەیەندرا. خۆپیشاندانەکان ھەر لە ھەمان ئێوارەدا لە دەرەوەی نەخۆشخانەی کەسڕا دەستی پێکرد و بە گۆچان پەرتەوازە کران. | بی بی سی فارسی؛ ڕۆیتەرز |
| ١٧ی ئەیلوول | ناشتنی لە گۆڕستانی عەیشی، سەقز. ھێزە ئەمنییەکان تەقەیان کردە سەر ماتەمداران؛ یەکەم مردنەکانی ڕاپەڕین لە کوردستان تۆمارکران. | ھەنگاو؛ ئەمنیستی نێودەوڵەتی |
| ١٩–٢٥ی ئەیلوول | خۆپیشاندانەکان گەیشتنە ھەر ٣١ پارێزگا. داخستنی ئینتەرنێتی مۆبایل لەسەر ئاستی نیشتمانی و بەربەستنی ئینستاگرام/واتسئاپ لە ٢١ی ئەیلوول دەستی پێکرد. | نێتبڵۆکس؛ ئەمنیستی نێودەوڵەتی |
| 30ی ئەیلوول | “هەینی خوێناوی” لە زاهیدان: بەلایەنی کەمەوە 96 کەس دوای نوێژی هەینی کوژران، خوێناویترین ڕۆژی تاکەکەسی ڕاپەڕینەکە. | ڕێکخراوی عەفووی نێودەوڵەتی |
ئەوەی دەوڵەت باسی کردووە، و ئەوەی بەڵگەکان نیشانی دەدەن
ڕوونکردنەوەی کۆماری ئیسلامی بەلایەنی کەمەوە سێ جار گۆڕاوە. لە ماوەی 24 کاتژمێردا فەرماندەی پۆلیسی تاران وتی کە ئەمینی تووشی “کێشەیەکی لەناکاوی دڵ” بووە. دوو هەفتە دواتر ڕێکخراوی پزیشکی یاسایی مردنەکەی بە ئاڵۆزییەکانی نەشتەرگەرییەکی شێرپەنجەی مێشک دەزانی کە لە تەمەنی هەشت ساڵیدا ئەنجام درابوو. لە ساڵی 2023دا بەرپرسان زیادیان کرد کە “بە ڕێزەوە مامەڵەی لەگەڵ کراوە” و کە ڤیدیۆکەش ئەوە دەسەلمێنێت. هەر وەشانێک کێشەیەکی تایبەتی لەگەڵ بەڵگەکاندا هەیە.
| داوای دەوڵەت | بەڵگەی دژی |
|---|---|
| “شکستی لەناکاوی دڵ” | باوکی، ئەمجەد ئەمینی، بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە هیچ مێژوویەکی نەخۆشی دڵی نەبووە و هەرگیز چارەسەری بۆ نەکراوە؛ نەخۆشخانە بە برینداری سەرەوە نەخۆشخانەی کردووە، نەک بە وەستانی دڵ. |
| “ئەنجامی نەشتەرگەری مێشکی منداڵی” | خێزانەکە پشتڕاستی کردەوە کە شێرپەنجەیەکی بێزیان لە ساڵی 2006دا لابراوە و بە تەواوی چاک بووەتەوە و لەو کاتەوە هیچ دەرمانێکی نەخواردووە. ڕێکخراوی پزیشکی یاسایی هەرگیز وێنەکانی بنەڕەتی بڵاو نەکردووەتەوە. |
| “هیچ پەیوەندییەکی جەستەیی ڕووی نەداوە” | سی سی تی ڤی بڵاوکراوەکە دەستکاری کراوە، کاتی ناپەیوەستە و لە گۆشەیەکی تاکەوە گیراوە؛ ئەو کەسانەی کە لەگەڵیدا گیرابوون باسیان لێدان لە ڤانەکەدا کردووە. |
| “پشکنینی سەربەخۆی پاش مردن ئەنجام دراوە” | خێزانەکە ڕێگەیان پێنەدرا پزیشکێک دەستنیشان بکەن، پەستانیان لەسەر بوو بۆ ئەوەی پێش بەیانی بەخاک بسپێرن، و هەرگیز ڕاپۆرتی تەواویان پێ نەدرا. |
| “ئەمە هەڵمەتێکی ڕاگەیاندنی بیانییە” | شاندی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان — نەک دەزگایەکی ڕاگەیاندن — لە مانگی مارسی 2024دا دۆزییەوە کە مردنەکەی لە ئەنجامی توندوتیژی جەستەیی دەوڵەتەوە بووە. |
بۆچی ئەم مردنە، نەک مردنەکانی تر، بووە هۆی دەستپێکردنی ڕاپەڕینێک؟
پێشتر خەڵک لە دەستەپارێزی ڕێنمایی کۆچی دواییان کردبوو. ئەوەی سێپتەمبەری 2022ی جیاکردەوە تێکەڵەیەک لە هۆکارەکان بوو کە دەوڵەت نەیتوانی بە جیا بەڕێوەیان ببات. ئەمینی چالاکوان نەبوو: ئەو گەشتیارێک بوو لە پایتەختەکەی خۆیدا، لە شەقامێکدا دەستگیرکرا کە هەزاران ژن بە هەمان سەرپۆشەوە تێیدا دەڕۆیشتن. ئەمەش دەستگیرکردنەکەی بۆ زۆربەی ژنانی ئێرانی وەک شتێک دەرخست کە دەیتوانی بەسەر خۆیاندا بێت. ئەو کورد بوو، کە هەرێمێکی بە مێژوویەکی درێژی خۆی لە توندوتیژی دەوڵەت و ژێرخانی خۆپیشاندانی خۆیەوە هێنا. بەرگەکانی نەخۆشخانە لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا بڵاو بوونەوە، پێش ئەوەی دەوڵەت لەسەر چیرۆکێک جێگیر بێت. هەروەها پرسەکەش ڤیدیۆ کرابوو.
شوێنەوارەکە خۆی ئامادە بوو. ژن، ژیان، ئازادی بۆ دەیەها لە بزووتنەوە سیاسییە کوردییەکاندا بڵاو بووەوە؛ بۆ فارسی وەرگێڕدرا بۆ زان، زەندەگی، ئازادی بەبێ لەدەستدانی هیچ پیتێک، و بۆ هەر زمانێکی تر لە ڕۆژی یەکەمدا. لە ماوەی هەفتەیەکدا لە بەرلین، تۆرنتۆ، مێلبۆرن و لۆس ئەنجلۆس هەڵگیرابوو.
ئەوەی بەسەر ئەو کەسانەدا هات کە خۆپیشاندانیان کرد
سەرکوتکردنی دواتر بە وردی زیاتر لە هەر خۆپیشاندانێکی پێشووی ئێران تۆمارکرا، بەشێکی زۆری بەهۆی ئەوەی لەلایەن ئەو کەسانەوە ڤیدیۆ کرابوو کە ئامانجی بوون. مافی مرۆڤی ئێران و هەرانا بەلایەنی کەمەوە 551 مردنی خۆپیشاندەر تا سێپتەمبەری 2023 پشتڕاست کردەوە؛ ڕێکخراوی عەفووی نێودەوڵەتی بەکارهێنانی بە ئەنقەستی گولەکانی تفەنگی نێچیر بەرامبەر ڕووخسار و ئەندامی زاوزێ، مردن لە دەستەپارێزیدا، و دەستدرێژی سێکسی بەسەر دەستبەسەرکراواندا، لەنێویاندا منداڵان، تۆمار کرد. نۆ پیاو دوای دادگاییکردنێک کە نەتەوە یەکگرتووەکان وەک شکستهێنان لە هەموو پێوەرێکی دادپەروەری دادگاییکردندا وەسفی کرد، لە سێدارە دران.
- نیکا شەکەرامی، لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە کاتی خۆپیشاندانێکدا لە تاران بێسەروشوێن بوو و دە ڕۆژ دواتر بە مردوویی دۆزرایەوە.
- حەدیس نەجەفی، ٢٢ ساڵ، لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە کەرەج تەقەی لێکرا دوای ئەوەی لە ڤیدیۆدا بەستنی قژی پێش ڕێپێوانێک تۆمارکرا.
- کیان پیرفەلەک، ٩ ساڵ، لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ناو ئۆتۆمبێلی خێزانەکەیدا لە ئیذە تەقەی لێکرا و کوژرا؛ دەوڵەت تاوانی خستە ئەستۆی «تیرۆریستان»، دایکیشی لەسەر گۆڕەکە ناوی هێزە ئەمنییەکانی هێنا.
- موحسین شەکەری، ٢٣ ساڵ، یەکەم خۆپیشاندەر بوو کە لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ دوای دادگاییکردنێکی ٦٠ خولەکی لە سێدارە درا.
کەیسی ئەوان کۆکراونەتەوە لە ڕووخسارەکانی ڕاپەڕین و لە یادگاری.
چی بەسەر خێزانەکەیدا هات
فشارەکە لەسەر خێزانی ئەمینی بەردەوام بووە. باوکی چەندین جار لەلایەن دەزگا هەواڵگرییەکانەوە بانگکراوە و بۆ ماوەیەکی کورت دەستبەسەر کراوە؛ خێزانەکە ڕێگرییان لێکرا بۆ گەشتی بۆ ستراسبۆرگ بۆ وەرگرتنی خەڵاتی سەخارۆف لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ و پاسپۆرتیان لە فڕۆکەخانەی تاران داگیرکرا. کۆبوونەوەکانی یادگاری لە گۆڕستانی ئەیچی لە ڕۆژی چلەم و لە هەر ساڵڕۆژێکدا پەرتەوازە کران، بە دەستبەسەرکردنی ماتەمداران. مامی سەفا عەلی پێش یەکەم ساڵڕۆژ دەستبەسەر کرا. ئامۆزاکەی عیرفان مورتەزایی، کە لە باشووری کوردستان دەژیێت، لە ساڵی ٢٠٢٣دا بە غیابی لە سێدارەدان سزا درا.
چۆن ناوەکەی بڵاو بووەوە
شەقام و گۆڕەپانەکان بە ناوی ئەمینی لە واشینگتن، بەرلین، بروکسێل، ڕۆما، ستۆکهۆڵم و دەیان شاری بچووکتر ناونراون. خەڵاتی سەخارۆفی پەرلەمانی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠٢٣ بەخشرایە ئەو و بزووتنەوەی ژن، ژیان، ئازادی بەیەکەوە. لە ساڵی ٢٠٢٣ خەڵاتی نۆبێلی ئاشتی بە نەرگس محەممەدی بەخشرا، کە لە ئێڤین زیندانی کراوە، بۆ کارێک کە کۆمیتەکە بە ڕوونی بەستبوویەوە بە ڕاپەڕینەکە کە مردنی ئەمینی دەستی پێکرد.
لە ناو ئێراندا کاریگەرییەکە قورستر بوو بۆ پێوانەکردن بەڵام بەرزتر بوو. پابەندبوون بە حجابی ناچاری لە شارە گەورەکاندا ڕووخا و هەرگیز نەگەڕایەوە، دەوڵەتی ناچار کرد بۆ جێبەجێکردنی چاودێرییەکی پشتبەستوو بە چاودێری لە پلانی نوور نەک گەشتی شەقامی. ناڕەزاییەکانی ٢٠٢٢ — پۆشاکی ناچاری، کوشتن لە زینداندا، بێسزابوونی دادوەری — هەمان ئەو شتانەن کە بەرهەمیان هێنا ڕاپەڕینی زستانی سووری ٢٠٢٥-٢٠٢٦ و کوشتنەکانی ٨-٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
پرسیارە دووبارەبووەکان
ئایا مەحسا ئەمینی لێدرا؟
زیندانییەکانی کە لەگەڵی گیرابوون باسیان لەوە کرد کە لە ڤانەکەی گواستنەوەدا لێدراون، خێزانەکەشی ڕاپۆرتیان لە شینبوونەوە دا، و ستافی نەخۆشخانەش بریندی سەر و خوێنبەربوونی مێشکیان تۆمار کرد. لە ئازاری ٢٠٢٤دا، دەستەی ڕاستییەزانی نێودەوڵەتی سەربەخۆی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئێران بۆی دەرکەوت کە مردنەکەی لە ئەنجامی توندوتیژی جەستەیی کە لەلایەن بەرپرسانی دەوڵەتەوە کراوە ڕووی داوە.
واتای «ژن، ژیان، ئازادی» چییە؟
ئەمە بە کوردییە بۆ «Woman, Life, Freedom». دروشمەکە پێش ساڵی ٢٠٢٢ لە بزووتنەوە سیاسییە کوردییەکاندا هەبووە و لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لەسەر گۆڕی ئەمینی لە سەقز هاواری کراوە، لەوێوە بە شێوەی فارسی بە هەموو وڵاتدا بڵاو بووەتەوە. زان، زەندەگی، ئازادی.
بۆچی بە هەردوو ناوی مەحسا و ژینا بانگ دەکرێت؟
ژینا ناوی کوردییەکەی بوو، کە خێزانەکەی بەکاریان دەهێنا. ڕێساکانی تۆماری شارستانی ئێران ڕێگای پێ نەدەدا لە بەڵگەنامە فەرمییەکاندا، بۆیە لە بڕوانامەی لەدایکبوونیدا ناوی فارسی مەحسا تۆمار کرابوو. بەکارهێنانی هەردوو ناوەکە دانپێدانانێکی ئەنقەستە بەو سنووردارکردنە.
ئایا کەسێک بەرپرسیار کراوە لە مردنەکەی؟
نەخێر. هیچ بەرپرسێکی ئێرانی ڕاوەدوونەکراوە. ڕاپۆرتی ڕێکخراوی پزیشکی یاسایی کەیسی ناوخۆیی داخست. هەوڵەکانی لێپرسینەوە بەردەوامن لە ڕێگەی دەستەی ڕاستییەزانی نەتەوە یەکگرتووەکان، سکاڵاکانی دادوەری گەردوونی لە ئەوروپا، و سزای ئاراستەکراو لەسەر گشتییەکانی ڕێنمایی و فەرماندەکانی.
چەند کەس لە خۆپیشاندانەکانی دوای مردنەکەی مردن؟
ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران بەلایەنی کەمەوە کوژرانی ٥٥١ کەسی خۆپیشاندەری تۆمار کردووە، لەنێویاندا ٧١ منداڵ، لەنێوان ئەیلوولی ٢٠٢٢ و ئەیلوولی ٢٠٢٣، لەگەڵ زیاتر لە ٢٢ هەزار کەسی دەستبەسەرکراو. نۆ خۆپیشاندەر دوای دادگاییکردنی پووچەڵ لە سێدارە دران.
ئایا پۆلیسی ئەخلاق لە دوای ٢٠٢٢ەوە وەستا؟
بەکورتی و تەنها لە ڕواڵەتدا. گەشتی شەقامی لە کۆتاییەکانی ٢٠٢٢دا کەم بووەوە، بەرپرسێک بە هەڵە وەک ڕاگەیاندنی هەڵوەشاندنەوە گێڕدرایەوە، و تا نیسانی ٢٠٢٤ پلانی نوور جێبەجێکردنی بە بەکارهێنانی کامێرا، نامەی ئاگادارکردنەوەی ئێس ئێم ئێس و دەستبەسەرکردنی ئۆتۆمبێل لە جیاتی ڤانەکان گەڕاندەوە.
