ڕاپەڕینەکە کە خوێناویترین مانگی مێژووی کۆماری ئیسلامیی بەرهەم هێنا، لە ٨ی کانوونی دووەم دەستی پێ نەکرد. پێنج هەفتە پێشتر، بە داڕمانی دراو و داخستنی بازاڕ دەستی پێکرد. ئەم پەڕەیە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ بە شێوەی خۆی تۆمار دەکات.
چەند کەس کوژران؟ تەواوی شوێنکەوتووی ژمارەی مردووەکانی ئێران — ژمارەی پشتڕاستکراوی ناوەکان، ئاماری فەرمی و بۆشایی نێوانیان، بەپێی ماوە.
ڕۆژ بە ڕۆژ
| سەرەتای کانوونی یەکەم | ڕیاڵ دەشکێت دراوەکە بەرەو ١٢٠,٠٠٠ تۆمان بەرامبەر بە دۆلار خزای. نرخی نان، دەرمان و سووتەمەنی هەفتانە بەرز دەبووەوە. لە تاران، کەرەج و ئەسفەهاندا، ڕەشتابی شەش بۆ هەشت کاتژمێر لە ڕۆژێکدا ئاسایی بوو. |
|---|---|
| ناوەڕاستی کانوونی یەکەم | ڕێوڕەسمی بازاڕ دەست پێ دەکات بازرگانانی بازاڕی گەورەی تاران بەهۆی نرخی ئاڵوگۆڕ و پاککردنەوەی هاوردەوە دوکانەکانیان داخست. ڕێوڕەسمەکان لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بۆ تەورێز، ئەسفەهان و مەشهەد بڵاو بوونەوە. |
| کۆتایی کانوونی یەکەم | لە نرخەوە بۆ سیستەم هۆنراوەکان لە نرخی ژیانەوە بۆ خودی دەوڵەت گواسترانەوە. خۆپیشاندان لە زیاتر لە ١٨٠ شاردا ڕاپۆرت کرا. شۆفێری بارهەڵگران و کرێکارانی پێکهاتەی پەترۆکیمیایی بە ڕاگرتنی خولگەیی پەیوەندییان پێوە کرد. |
| ٢٨–٣١ی کانوونی یەکەم | یەکەمین کوژران و یەکەمین ڕەشتابییەکان هێزەکانی ئاسایش لە چەندین شارۆچکەی پارێزگاکاندا تەقەیان لە خەڵک کرد. ئینتەرنێتی مۆبایل لە شەواندا لە پارێزگاکانی کوردستان و بەلۆچستان کەمکرایەوە — هەمان شێوازەی کە پێش کوشتنەکانی ڕێبەندان ڕوویدا. |
بۆچی کانوونی یەکەم گرنگە
کوشتنەکانی ڕێبەندان بە شێوەیەکی ئاسایی ڕاپۆرت دەکرێن وەک لە ٨ی مانگەوە دەستی پێکردبێت. بەڵام وا نەبوو. کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو کاتەیە کە خۆپیشاندانەکە گۆڕانکاری بەسەردا هات: لە مانگرتنی بازاڕ لەسەر نرخی ئاڵوگۆڕەوە بۆ جوڵانەوەیەکی نیشتمانی دژی سیستەم، و لە کۆنتڕۆڵی پۆلیسەوە بۆ یەکەم بەکارهێنانی چەکی زیندوو و ڕێگریکردنی ئینتەرنێتی ناوچەیی. هەر توخمێکی دوو شەوەکە لە هەفتەی کۆتایی کانوونی یەکەمدا ڕاهێنرابوو.
هەروەها جوگرافیاکەش ڕوون دەکاتەوە. ڕاپەڕینەکە لە باکووری تاران دەستی پێنەکرد. لە ناوچە بازرگانییەکان و پارێزگاکانەوە دەستی پێکرد — ڕەشت، نەیشابور، مەروەدەشت، جوانڕوود، ئەزنا، کرماشان — شوێنەکانی کە هیچ نووسینگەی ڕاپۆرتکردن و هیچ پەهنایێکیان نەبوو.
ئەوەی لە کانوونی یەکەمدا ژمێردرا
هیچ چاودێرێک ژمارەیەکی تەنها کانوونی یەکەمی بڵاو نەکردەوە. لیستی زستانەی سووری پشتڕاستکراوی هەرانا، کە لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦دا بە ٧،٠٠٧ مردنی پشتڕاستکراو داخرا، کۆتایی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ وەک سەرەتای ماوەکە دەبینێت. ژمارەی فەرمی حکوومەت کە ٣،١١٧ بوو، لە ١ی شوباتی ٢٠٢٦دا بڵاوکرایەوە، هەمان ماوە دەگرێتەوە.
پرسیارە زۆر دووبارەبووەکان
خۆپیشاندانەکانی ئێرانی ٢٠٢٦ کەی دەستی پێکرد؟
لە سەرەتای کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥دا وەک مانگرتنی بازاڕ لەسەر داڕمانی ڕیاڵ و بڕینی ڕۆژانەی کارەبا دەستی پێکرد، و لە هەفتەی کۆتایی کانوونی یەکەمدا بووە جوڵانەوەیەکی نیشتمانی دژی حکوومەت، پێش کوشتنە بەکۆمەڵەکانی ٨-٩ی ڕێبەندانی ٢٠٢٦.
هۆکاری خۆپیشاندانەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ لە ئێران چی بوو؟
هۆکارە ڕاستەوخۆکان داڕمانی ڕیاڵ بۆ سەرووی ١٢٠،٠٠٠ تۆمەن بەرامبەر دۆلار، بەرزبوونەوەی هەفتانەی نرخی نان، سووتەمەنی و دەرمان، و بڕینی ڕۆژانەی کارەبا بۆ شەش بۆ هەشت کاتژمێر بوون. هۆکاری بنەڕەتی ٤٧ ساڵ حوکمڕانی بێبەرپرسیار بوو.
کام شاران لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥دا خۆپیشاندانیان کرد؟
خۆپیشاندان لە زیاتر لە ١٨٠ شاردا ڕاپۆرت کرا، لە بازاڕی گەورەی تارانەوە دەستی پێکرد و بۆ تەورێز، ئەسفەهان، مەشهەد، ڕەشت و پارێزگاکانی کوردستان و بەلۆچستان بڵاو بووەوە.
ئایا خەڵک لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥دا کوژران؟
بەڵێ. هێزەکانی ئاسایش لە ڕۆژانی کۆتایی کانوونی یەکەمدا لە چەندین شارۆچکەی پارێزگاکاندا چەکی زیندوویان بەکارهێنا، لەگەڵ یەکەم ڕێگریکردنی ئینتەرنێتی ناوچەیی. چاودێران ئەو مردنانە دەخەنە ناو کۆی گشتی زستانەی سوورەوە نەک ژمارەیەکی جیای کانوونی یەکەم بڵاو بکەنەوە.
بەردەوام بە
- ڕێبەندانی ٢٠٢٦ → — دوو شەوەکە، کۆمەڵکوژیی ڕەشت، و هەر ژمارەی مردنی بڵاوکراوە.
- شوباتی ٢٠٢٦ → — ژمارەی پشتڕاستکراوی هەرانا، لێبوردنی سەرۆک کۆمار، و ڕێگا بۆ جەنگ.
- ڕاپەڕینەکە — ١٩٧٩ بۆ ٢٠٢٦ لە چواردە بەشدا.
بۆچی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥
هۆکارەکە ئابووری بوو و سووتەمەنییەکەش کەڵەکەبوو بوو. بە درێژایی پایزی ٢٠٢٥ ڕیاڵ هەفتە بە هەفتە بەهای خۆی لەدەستدا، نرخی شتومەکی بنەڕەتی خێراتر لە کرێکان بەرزبووەوە، و بڕینی کارەبا و گازی هەڵگەڕاو شارەکانی سارد و کارگەکانی بێکار هێشت. مانگرتنی شۆفێرانی بارهەڵگر، پەرستاران و خانەنشینان — ئەو بەشانەی کە لە ساڵی ٢٠٢١ەوە بەردەوام مانگرتنیان کردبوو — پێشتر تۆڕەکانیان دامەزراندبوو کە خۆپیشاندانەکانی کانوونی یەکەم بەکاریان هێنا. ئەوەی خۆپیشاندانێکی نرخەکانی کرد بە خۆپیشاندانێکی سیاسی، خێرایی گۆڕینی دروشمەکان بوو: لە چەند ڕۆژێکدا، هاوارەکانی نان و بڕینی کارەبا جێگەی هاوارەکانی ڕێبەری باڵایان گرتەوە.
- هۆکاری ئابووری: داڕمانی دراو، کەمبوونەوەی سووتەمەنی و کارەبا، نەدانی مووچەی کەرتی گشتی.
- بناغەی ڕێکخراو: لێژنەکانی مانگرتنی هەبوو لە نێوان شۆفێران، پەرستاران، مامۆستایان و خانەنشینان.
- جوگرافیا: یەکەم جار شارەکانی پارێزگاکان، پاشان تاران — پێچەوانەی ٢٠٢٢.
- وەڵامی دەوڵەت: ڕاگەیاندنی یەکسەری یەکە تایبەتەکان و بەسیج؛ خاوکردنەوەی ئینتەرنێتی ناوچەیی لە هەفتەی یەکەمەوە.
- بەردەوامی: هەمان داواکارییەکان، هاوارەکان و تۆڕەکان ڕاستەوخۆ بوونە خۆیەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
شێوازی گەشەسەندن
هەر قۆناغێکی وەڵامی دەوڵەت لە سەرکوتکردنە پێشووەکاندا تۆمار کراوە، ئەمەش وا دەکات زنجیرەکە پێشبینی کراو بێت نەک کاردانەوەیی: خاوکردنەوەی ناوخۆیی، پاشان یەکەکانی دژە ناڕەزایی، پاشان یەکە تایبەتەکان بە چەکی زیندوو، پاشان دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ لە شەودا، پاشان داخستنی نەتەوەیی. لە کۆتایی ساڵدا دوو قۆناغی کۆتایی لە چەندین پارێزگادا جێگیر کرابوون، کە پێشەکی ڕاستەوخۆی کوشتنی ٨–٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦.
بەردەوام بە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ و شوباتی ٢٠٢٦، یان کۆی ژمارەکان لە شوێنکەوتووی ژمارەی کوژراوان.
پرسیارە زۆر دووبارەبووەکان
چی بووە هۆی دەستپێکردنی خۆپیشاندانەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ لە ئێران؟
داخستنی دراو، بەرزبوونەوەی تیژی نرخی کەلوپەلی بنەڕەتی و بڕینی درێژخایەنی کارەبا و گاز، لەگەڵ نەدانی مووچەی فەرمانبەرانی گشتی. لە چەند ڕۆژێکدا داواکارییەکان لە ڕزگاربوونی ئابوورییەوە گۆڕا بۆ لابردنی ڕێبەری باڵا.
خۆپیشاندانەکانی کانوونی یەکەم چ جیاوازییان لەگەڵ ٢٠٢٢ هەبوو؟
لە شارەکانی پارێزگاکانەوە دەستیان پێکرد نەک تاران، پشتیان بە تۆڕە هەرەوەزییە کرێکارییەکانی پێشوو بەست، و بە خێرایی زیاتر گەشەیان کرد بۆ بەکارهێنانی هێزی کوشندە — لە چەند هەفتەیەکدا نەک چەند مانگێک.
