هۆلۆکۆستی ئێران

بۆچی ئێران خۆپیشاندان دەکات؟

ھۆکارەکانی پشت ڕاپەڕینی ئێستا، ئەوەی چی جیای دەکاتەوە لە شەپۆلە پێشووەکانی خۆپیشاندان، و چۆن دەوڵەت وەڵامی داوەتەوە.

ڕوونکەرەوە · زستانی سوور · کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ – ٢٠٢٦

وەڵامی کورت. ئێرانییەکان خۆپیشاندان دەکەن چونکە چوار دەیەی ناڕەزایەتی پێکەوە کۆبوونەتەوە: حجابی ناچاری و چاودێریی لەشی ژنان، لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ، داڕووخانی ئابووری، و نەبوونی پێداویستییە بنەڕەتییەکانی وەک ئاو و کارەبا. شەپۆڵەکەی ئێستا لە کۆتاییەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد و بۆ زیاتر لە ٢٠٠ شار بڵاو بووەوە، کە بە تەقەی ڕاستەوخۆ، دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ و داخستنی ئینتەرنێت ڕووبەڕوو بووەتەوە.

خەڵک بەسەر چی خۆپیشاندان دەکەن؟

  • حجابی ناچاری و چاودێریی لەشی ژنان. پاتڕۆڵی ڕێنمایی، چاودێریی ژنان لەناو ئۆتۆمبێل و شوێنی کاردا، و مردنی مەھسا ئەمینی لە ساڵی ٢٠٢٢دا ھێشتا ھێمای کۆنترۆڵی دەوڵەتە بەسەر ژیانی تایبەتیدا.
  • لەسێدارەدان. ئێران زیاتر لە ھەر وڵاتێکی تر بێجگە لە چین کەس لەسێدارە دەدات، لەنێویاندا خۆپیشاندەران کە دوای دادگاییکردنی پووچەڵ تاوانبار کراون. سەیری لەسێدارەدانەکان.
  • داڕووخانی ئابووری. بەهای دراو، هەڵکشان و مووچەی نەدراو بووەتە هۆی ئەوەی بەشێکی زۆری چینی ناوەڕاستی مووچەخۆر بکەونە ناو هەژارییەوە.
  • شکستی ژێرخان. بڕینی کارەبا بە نۆرە، کەمی گاز لە زستاندا و کەمییەکی توندی ئاو بووەتە هۆی خۆپیشاندان لە شارەکانی پارێزگاکاندا کە لە شەپۆلە پێشووەکاندا بێدەنگ بوون.
  • ڕێگایەک بۆ گۆڕان نییە. هەڵبژاردنی چاودێریکراو، پارێزەرانی زیندانیکراو و ڕۆژنامە داخراوەکان شەقام بە تاکە ڕێگای ماوە جێدەهێڵن.

خۆپیشاندانەکانی ئێستا کەی دەستی پێکرد؟

پاتڕۆڵی زستانی سوور ڕاپەڕین لە کۆتایی مانگی دەی ساڵی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٦دا بە توندی زیادیکرد. شەوەکانی ٨ و ٩ی مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٦ زۆرترین ژمارەی کوژراو لە یەک شەودا بەخۆیەوە بینی، کە ڕەشت خراپترین شاری تووشبوو بوو.

ئەمە چ جیاوازییەکی لەگەڵ ساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٩ و ٢٠٢٢دا هەیە؟

شەپۆلهۆکاری ڕاستەوخۆداواکاری سەرەکی
بزووتنەوەی سەوزی ٢٠٠٩هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کێشەدارچاکسازی لە ناو سیستەمەکەدا
ئابانی ٢٠١٩بەرزبوونەوەی نرخی بەنزینڕزگاربوونی ئابووری؛ پاشان گۆڕینی ڕژێم
ژن، ژیان، ئازادیی ٢٠٢٢مردنی مه‌حسا ئەمینیکۆتاییهێنان بە حجابی ناچاری و حوکمی ئایینی
زستانی سووری ٢٠٢٥-٢٠٢٦کۆکراوە: نرخەکان، بڕینی کارەبا، لەسێدارەدانکۆتاییهێنان بە کۆماری ئیسلامی

شەپۆلی ئێستا لە ڕووی جوگرافییەوە فراوانترە، زیاتر چینی کرێکارانە، و چیتر داواکاری چاکسازی ناکات. دروشمەکان ڕاستەوخۆ ئاراستەی ڕێبەری باڵا دەکەن.

دەوڵەت چ کاردانەوەیەکی هەبووە؟

بە فیشەکی زیندوو، گولـلەی تفەنگی نێچیر بۆ ناو ڕووخسار، دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ، و داخستنی ئینتەرنێتی نیشتمانی بۆ کاتی خراپترین شەوەکان. کۆی بەڵگەکراو و مەزەندە سەربەخۆکانی سەر ژمارەی کوژراو پەڕە؛ قوربانییە ناودارەکان تۆمار کراون لە لەبیرنەکراو.

خەڵکی دەرەوەی ئێران چی دەتوانن بکەن؟

بە ئاشکرا ناوی قوربانیان ببەن، پەستان بخەنە سەر حکوومەتەکان بۆ ناساندن و دۆسیەی بەندکراوان، پشتگیری ڕاپۆرتی پشتڕاستکراو بکەن، و تۆمارەکە بەردەست بھێڵن کاتێک ئێرانییەکان خۆیان پێی ناگەن. ھەنگاوە کۆنکرێتییەکان لە کار بکە و لە ھەڵمەتەکانی.

پرسیارە دووبارەکان

بۆچی ئێرانییەکان لە ساڵی ٢٠٢٦ خۆپیشاندان دەکەن؟

بەھۆی جێبەجێکردنی زۆرەملێی حجاب، لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ، داڕمانی ئابووری، ڕەشبۆیی و کەمی ئاو، و نەبوونی ھیچ ڕێگایەکی یاسایی بۆ گۆڕانکاریی سیاسی.

خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٦ لە ئێران کەی دەستی پێکرد؟

شەپۆلی ئێستا لە کۆتایی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد و لە ماوەی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا بۆ زیاتر لە ٢٠٠ شار بڵاو بووەوە.

خۆپیشاندەران داوا چی دەکەن؟

بە پێچەوانەی ساڵی ٢٠٠٩، زۆربەی دروشمەکان ئێستا داواکاری کۆتایی ھێنان بە کۆماری ئیسلامی دەکەن نەک چاکسازی لە ناویدا.

چەند کەس کوژراون؟

لە کۆتایی شوباتی ٢٠٢٦دا، چاودێران زیاتر لە ٧٬٠٠٧ خۆپیشاندەری کوژراو و زیاتر لە ٤٠٬٠٠٠ بەندکراویان تۆمار کردووە؛ ژمارە ڕاستەقینەکان ڕەنگە بەرزتر بن بەھۆی داخستنی ئینتەرنێت.

ژن، ژیان، ئازادی واتای چییە؟

ژن، ژیان، ئازادی — دروشمێک بە ڕەچەڵەک کوردی کە لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە سەرتاسەری وڵاتدا پەسەند کرا و ئازادیی ژنان وەک مەرجی ئازادیی ھەمووان دادەنێت.

ئایا ئینتەرنێت لە ئێراندا داخراوە؟

ئێران بە دووبارە داخستنی نیشتمانی و ھەرێمی جێبەجێ کردووە، بە شێوەیەکی ئاسایی چەند کاتژمێرێک پێش قورسترین ھێرشەکان، کە ڕاپۆرتی قوربانییەکان دوا دەخات و دەشارێتەوە.

ھۆکارەکان بە وردی

ڕاستییە سەرەکییەکان

  • شەپۆلی زستانی خوێناوی لە کۆتاییەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستیپێکرد و لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ گەیشتە زیاتر لە ٢٠٠ شار.
  • لیستی پشتڕاستکراوەی ناوی قوربانییەکانی HRANA گەیشتە ٧,٠٠٧ مردوو کاتێک لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ داخرا، لەگەڵ ھەزاران کەیسی تر کە ھێشتا لەژێر پێداچوونەوەدان.
  • ڕێکخراوی مافەکانی مرۆڤی ئێران لانیکەم ٩٧٢ سێدارەدانی لە ساڵی ٢٠٢٤ و زیاتر لە ١,٥٠٠ سێدارەدانی لە ساڵی ٢٠٢٥ تۆمار کردووە.
  • ڕیاڵ لە ساڵی ٢٠١٨ەوە زۆربەی بەھای خۆی لەدەستداوە، و ھەڵاوسانی فەرمی لە زۆربەی ساڵەکانی دواتردا لە سەرووی ٣٠٪ ماوەتەوە.
  • ھەر شەپۆلێکی خۆپیشاندانی نیشتمانی لە ساڵی ٢٠١٧ەوە بە بڕینی ئینتەرنێت، تەقەی ڕاستەوخۆ و دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ وەڵام دراوەتەوە.

بۆچی ئابووری خەڵک دەنێرێتە سەر شەقامەکان؟

بۆ زۆربەی خێزانە ئێرانییەکان، ڕاپەڕینەکە لە کاتی کڕینی کەلوپەلدا دەستیپێکرد. لەوەتەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠١٨ سزاکانی دووبارە سەپاندەوە، ڕیاڵ بەردەوام نزمترین ئاستی خۆی تۆمار کردووە، و ناوەندی ئاماری ئێران خۆی ڕاپۆرتی داوە کە ھەڵاوسانی ساڵانە لە زۆربەی ساڵەکانی دواتردا لە سەرووی ٣٠٪ بووە. نرخی خۆراک خێراتر بەرزبووەتەوە. مامۆستایان، پەرستاران، خانەنشینان و کرێکارانی گرێبەستی کەرتی نەوت ماوەیەکی زۆر پێش دەستپێکردنی خۆپیشاندانەکانی سەر شەقام، بەردەوام مانگرتنیان لەسەر مووچەی پێنەدراو یان کەمکراو ئەنجامداوە.

خۆپیشاندەران ھەرگیز تەنھا سزا ئابوورییەکان بەھۆکار نازانن. بەشێکی زۆری ئابووری لەلایەن دەزگایەکەوە کۆنترۆڵ دەکرێت کە بەرپرسیارە لەبەردەم ڕێبەری باڵا نەک پەرلەمان، لەوانەش دامەزراوەکان (بۆنیادەکان) و کۆمپانیاکانی پەیوەست بە سوپای پاسداران. خەرجکردنی پارە لەسەر ھاوپەیمانە ھەرێمییەکان و پڕۆگرامەکانی مووشەک، لە کاتێکدا مووچە و خانەنشینی کەمدەبێتەوە، بابەتێکی دووبارەیە لە دروشمەکاندا. تێچووی ئەو خەرجکردنە لە دەرەوەی وڵات لە دەرەوەی ئێران.

چۆن کەمبوونەوەی ئاو و کارەبا خۆپیشاندانەکانی زیاتر کرد؟

دەیان ساڵ بەنداو دروستکردن، زۆر پەمپکردنی ئاوی ژێر زەوی و وشکەساڵی وایکردووە ئاوگایەکانی تاران، ئەسفەھان و مەشھەد بگەنە نزمترین ئاستی مێژوویی خۆیان. لە ھاوینی ٢٠٢١، خۆپیشاندانەکانی ئاو لە خووزستان بە تەقەی ڕاستەوخۆ وەڵام درانەوە. لە ساڵانی ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥، بڕانەوەی بەردەوامی کارەبا بووە ھۆی داخستنی نووسینگە و کارگەکان، و کەمبوونەوەی گازی سروشتی لە زستاندا ماڵەکانی سارد کردەوە. بەرپرسان بە ئاشکرا ھۆشدارییان دا کە بەشێک لە پایتەخت دەتوانێت وشک بێتەوە. بۆ خەڵکی شارە ناوەندییەکان، خزمەتگوزارییە سەرەتاییە شکستهێناوەکان بوونە بەڵگەی ڕۆژانە کە دەوڵەت نە دەتوانێت حکومڕانی بکات و نە دەتوانرێت لێپێچینەوەی لەگەڵدا بکرێت.

بۆچی ژنان لە ناوەندی خۆپیشاندانەکاندان؟

حیجابی زۆرەملێ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠ەوە جێبەجێ کراوە. بەپێی ماددەی ٦٣٨ی یاسای سزادانی ئیسلامی، دەرکەوتن لە شوێنە گشتییەکاندا بەبێ حیجاب سزاکەی زیندانیکردن یان غەرامەکردنە، و لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە پلانەکە نوور کامێرا، دەستبەسەرداگرتنی ئۆتۆمبێل و داخستنی بازاڕی بەکارھێناوە بۆ جێبەجێکردنی. مردنی مەھسا (ژینا) ئەمینی لەژێر دەستی پۆلیسی ڕەوشت، کۆدی جلوبەرگی گۆڕی بۆ ھێمای کۆنترۆڵی دەوڵەت بەسەر ھەر ژیانێکی تایبەتیدا. ھەر بۆیەش "ژن، ژیان، ئازادی" بووە دروشمی ھاوبەشی ئەو کەسانەی کە بە شێوەیەکی تر سیاسی نین. وردەکارییە یاساییەکان لەسەر یاسای حیجاب.

بۆچی ھەرێمەکانی کوردستان و بەلووچستان زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە؟

کوردستان و سیستان و بەلووچستان ماوەیەکی درێژە ڕووبەڕووی قورسترین سەرکوتکردن بوونەتەوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، ھێزە ئەمنییەکان تەقەیان لە نوێژکەران و خۆپیشاندەران لە زاھیدان کرد؛ ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لانیکەم ٦٦ کەسی تۆمار کرد کە لەو ڕۆژەدا کوژراون، کە بە "ھەینی خوێناوی" ناسرا. زیندانیانی کورد و بەلووچیش بە ڕێژەیەکی زۆر زیاتر لەنێو ئەوانەی لە سێدارە دراون نوێنەرایەتی کراون. خۆپیشاندانەکان لەم ھەرێمانەدا داخوازییە نەتەوەییەکان لەگەڵ گلەییەکانی تایبەت بە مافەکانی زمان، ھەژاری و جیاکاری تێکەڵ دەکەن.

چۆن شەپۆلەکانی خۆپیشاندان کاریگەرییان لەسەر یەکتر ھەبوو؟

سەدان هەزار کەس بە بەردەم بورجی ئازادی لە تاراندا تێدەپەڕن لە کاتی ڕێپێوانی بێدەنگی بزووتنەوەی سەوز لە حوزەیرانی 2009دا.
تاران، حوزەیرانی ٢٠٠٩. بزووتنەوەی سەوز ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە ھەڵبژاردنێکی جێگای مشتومڕ و ھێشتا بەدوای چاکسازیدا بوو لەناو سیستەمەکەدا.
شەپۆلی گەورەی ناڕەزایەتی لە ئێران لەدوای ساڵی ٢٠٠٩ەوە
ساڵهۆکارئاکام
2009هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی جێناکۆکی ١٢ی حوزەیرانسەرکردەکان خرانە ژێر گرتنی ماڵەوە؛ دەیان کەس کوژران، هەزاران کەس دەستگیرکران
2017–2018نرخ و گەندەڵی، لە مەشهەدەوە دەستیپێکردناڕەزایەتییەکان بۆ شارۆچکەکانی پارێزگاکان بڵاوبوونەوە؛ دروشمەکان گۆڕان بۆ دژایەتیکردنی سەرانسەری سیستەم
2019بەرزبوونەوەی کتوپڕی نرخی بەنزین لە مانگی تشرینی دووەمپچڕانی نزیکەی تەواوی ئینتەرنێت؛ ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لانیکەم ٣٠٤ کوژراوی پشتڕاستکردەوە، ڕۆیتەرز نزیکەی ١٥٠٠ی ڕاگەیاند
2022مردنی مەهسا ئەمینیلانیکەم ٥٥١ خۆپیشاندەر کوژران و زیاتر لە ٢٢,٠٠٠ کەس دەستگیرکران؛ خۆپیشاندەران لەسێدارە دران
2025–2026کۆبوونەوەی نرخ و بێکارەبایی و لەسێدارەدانکوشندەترین سەرکوتکردن لە مێژووی کۆماری ئیسلامیدا
قەرەباڵغییەکی زۆر لە شەقامێکی تاراندا لە بەردەم بینایەکی گەورە کۆبوونەتەوە لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی تشرینی دووەمی 2019دا.
تشرینی دووەمی ٢٠١٩. دوای بەرزبوونەوەیەکی کتوپڕی نرخی بەنزین، ناڕەزایەتییەکان گەیشتنە زیاتر لە ١٠٠ شار پێش ئەوەی پچڕاندنی ئینتەرنێت کوشتنەکان بشارێتەوە.

هەر شەپۆلێک سەرکوت کرا، و هەریەکێکیان خەڵکێکی زیاتری بەجێهێشت کە هیچیان نەما بوو بۆ لەدەستدان: خێزانی قوربانیان، زیندانیانی ئازادکراو، و گەنجانێک کە بینیبوویان چاکسازی شکستیهێنابوو. ئەو یادەوەرییە کەڵەکەبووە ڕوونیدەکاتەوە بۆچی دروشمەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ بەتەواوی چاکسازییان تێپەڕاند.

گەنجانی ئێران چ ڕۆڵێک دەگێڕن؟

بەشێکی زۆری دانیشتووانی ئێران خوار تەمەنی ٣٥ ساڵن، زۆر خوێندەوارن و لە ڕێگەی تەلەفزیۆنی مانگی دەستکرد و VPNـەوە بە جیهانی دەرەوە بەستراونەتەوە. بێکاریی دەرچووان زۆرە، و کۆچکردن لە نێوان پزیشکان، ئەندازیاران و خوێندکاراندا گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە. زۆربەی ئەوانەی لە ساڵانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٦ کوژران، هەرزەکار و خوێندکار بوون. پرسەکانیان، کە زۆرجار لەژێر چاودێریی توندی ئەمنیدا بەڕێوەدەچوون، خۆیان بوونە ناڕەزایەتییەکی نوێ.

چی ڕوویدا کاتێک دەوڵەت لە ٢٠٢٦ سەرکوتی کرد؟

هێزە ئەمنییەکان تفەنگ و کڵاشینکۆف و چەکی قورسیان بەکارهێنا دژی جەماوەر، بەتایبەتی لە دوو شەوی ٨ و ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، دوای ئەوەی ئینتەرنێت پچڕێنرابوو. نەخۆشخانەکان خرانە ژێر کۆنترۆڵی ئەمنی و فشار لە خێزانەکان دەکرا تا مردووەکانیان بە خێرایی بە خاک بسپێرن یان مردنەکان وەکو ڕووداوی نەخوازراو تۆمار بکەن. دەستگیرکراوان بە "مۆحارەبە" (جەنگ دژ بە خودا) تۆمەتبار کراون، کە سزای مەرگی لەسەرە. ژمارە بەڵگەنامەییکراوەکان و هۆکاری جیاوازیی خەمڵاندنەکان لە پەڕەی ژمارەی قوربانیان.

سەرچاوەکان

ئاژانسی هەواڵی چالاکوانانی مافی مرۆڤ (هانا)؛ ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران (IHR)؛ ڕاپۆرتی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لە تشرینی دووەمی 2019 و لەسەر زاهیدان، 30ی ئەیلولی 2022؛ لیژنەی سەربەخۆی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دۆزینەوەی ڕاستییەکان لەسەر ئێران؛ بڵاوکراوەکانی هەڵاوسانی ناوەندی ئاماری ئێران؛ ڕاپۆرتی ڕۆیتەرز لە تشرینی دووەمی 2019. تێبینییەکانی سەرچاوەی تەواو لە لاپەڕەی میتۆدۆلۆژی دایە.

چۆن لە داواکارییە ئاوێتەبووەکان تێبگەین بێ ئەوەی کورت و سادەیان بکەینەوە

ناڕەزایەتیی هاوبەش پێویستی بە پاڵنەری هاوشێوە نییە

نەبوونی ئاسایشی ئابووری، سنووردارکردنی ژیانی ژنان، لەسێدارەدانەکان و بێمتمانەیی بە دامەزراوەکان دەکرێت لە بزووتنەوەیەکدا ئاوێتەی یەک بن. ئەمە بەو مانایە نییە کە هەموو بەشداربوویەک هەمان ئەولەویەتیان پێدەدات. دروشمێکی سەرتاسەری، دەربڕینێک تۆمار دەکات کە لە کۆبوونەوەی دیاریکراودا بیستراوە، نەک دەرئەنجامی ڕاپرسییەکی گشتگیر لە هەموو هاووڵاتییەکی ئێرانی.

بەهێزترین گێڕانەوەکان ئەو ناڕەزایەتییە دیاریکراوە دەبەستنەوە بە خەڵک، شوێن و ئەو ڕێکەوتەی کە تێیدا ڕاپۆرت کراوە. ئەوان گوتەی بەشداربووان لە لێکدانەوەی چاودێرێک جیا دەکەنەوە. ئەمە فرەچەشنیی بزووتنەوەکە دەپارێزێت و هاوکات ئەوەش ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی کەسانێک بە نیگەرانیی جیاواز و دەستبەجێوە ڕەنگە هەمان کێشەی لێپرسینەوە و بەرپرسیارێتی بە هەند وەربگرن.

پێشینە و دەقی ئابووری و سیاسیی مانگی کانوونی یەکەم بخوێنەرەوە

ڕەتکردنەوەی ژنان، یاسایەکی ڕۆژانە بە پرسیارێکی گەورەترەوە دەبەستێتەوە

کچی شەقامی ئینقلاب
کچی شەقامی ئینقلاب، لە وێنەی مافپارێزراوی ویکیمیدیا کۆمۆنز لەلایەن Elph. پێشینەیەکی مێژوویی بۆ بەرەنگاربوونەوەی حیجابی زۆرەملێ، نەک وێنەی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٢٦. Elph · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

حیجابی زۆرەملێ لە ڕێگەی چالاکییە ڕۆژانەکانەوە ئەزموون دەکرێت: هاتووچۆ، خوێندن، کارکردن و بەکارهێنانی خزمەتگوزارییە گشتییەکان. گێڕانەوەی تایبەت بە یاسای حیجاب جیاوازیی نێوان چوارچێوەی یاسایی و شێوازە تۆمارکراوەکانی جێبەجێکردنی ڕوون دەکاتەوە. گێڕانەوەکەی مەهسا ئەمینی ڕوونی دەکاتەوە کە بۆچی گیانلەدەستدانێک لە کاتی دەستبەسەریدا بووە چەقی ڕاپەڕینەکەی ساڵی ٢٠٢٢.

کردەوە ئاشکراکانی ڕەتکردنەوەش مێژووی تایبەت بە خۆیان هەیە. وێنەی هاوپێچی کچی شەقامی ئینقلاب سەر بەو مێژووەیە و وەک وێنەیەکی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ پێشکەش نەکراوە. گرنگییەکەی لەوەدایە کە تەحەدایەکی بەرچاوە بەرامبەر حیجابی زۆرەملێ. وێنەیەک دەتوانێت بەڵگەی کردەوەیەکی لەو شێوەیە بێت بەبێ ئەوەی پاڵنەری هەموو ئەو ژنانە دیاری بکات کە دواتر بەشدارییان لە ناڕەزایەتییەکاندا کردووە.

یاساکە و شێوازی جێبەجێکردنی بەدواداچوون بکە

چیرۆکی مەهسا ئەمینی بخوێنەرەوە

پێویستە ئەزموونی ناوچەیی بە تایبەتمەندیی خۆی بمێنێتەوە

کۆمەڵگە کوردی و بەلووچییەکان لە ئەرشیڤەکەدا دووبارە دەبنەوە، بەڵام دانیشتووانی وەک یەک و جێگۆڕکێپێکراو نین. ڕووداوێکی ناوخۆیی، ناڕەزایەتییەکی مافی زمانەوانی و تۆمارێکی لەسێدارەدان، هەر یەکەیان پەیوەندییان بە پرسێکی جیاوازەوە هەیە. پێویستە سەرچاوە و سنووری جوگرافییان بە ڕوونی بمێنێتەوە لەبری ئەوەی بکرێنە یەک گێڕانەوەی ناوچەیی بێ‌جیاوازی.

هەمان وردبینی بۆ بەراوردکردنی نێوان پایتەخت و شارۆچکەکانی پارێزگاکان بەکاردێت. سەلماندنی ئەوەی شارێک ناڕەزایەتی دەربڕیوە، پێکهاتەی کۆمەڵایەتیی نیشتمانیی بزووتنەوەکە ناسەلمێنێت. تۆمارەکانی ئاستی شار و ژیاننامەی کەسی، زۆر بەسوودترن لە بانگەشە گشتگیرەکان سەبارەت بەوەی کێ یەکەمجار ناڕەزایەتی دەربڕیوە یان کام گرووپ نوێنەرایەتیی تەواوی ڕاپەڕینەکەی کردووە.

تۆمارە ناوبراوەکانی شوێنە جیاوازەکان بخوێنەرەوە

بەراوردکردنی شەپۆلەکانی ناڕەزایەتی چی دەردەخات

هێڵی کاتی، هەڵبژاردنە جێی ناکۆکەکەی ٢٠٠٩، ناڕەزایەتییەکانی نرخی سووتەمەنیی ٢٠١٩ و ڕاپەڕینی ٢٠٢٢ بە ڕیزبەندی دادەنێت. هەر یەکێکیان بارودۆخێکی دەستبەجێی تایبەتی هەبووە، و هەر یەکەیان بەڵگەیەکی بەجێهێشتووە کە دەبێت لە سەردەمی ڕاپۆرتکردنی خۆیدا بخوێندرێتەوە. بەراوردکردنەکان دەتوانن شێوازە دووبارەبووەکانی سەرکوتکردن دەستنیشان بکەن، بێ ئەوەی وا دابنرێت کە دەرئەنجامەکان یان پۆلێنەکانی قوربانیان ڕاستەوخۆ هاوشێوە و بەراوردکراون.

تۆماری ساڵانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ بە هەمان شێوە دەبێت جیاوازی بکات لە نێوان هۆکاری سەرهەڵدانی ئابووری، دروشمە ڕاپۆرتکراوەکان و وەڵامدانەوەی دەوڵەت لە دوای ئەوە. هۆکارێکی ناڕەزایەتی نابێتە پاساو بۆ بەکارهێنانی هێزی کوشندە، و وەسفکردنی سەرکوتکردنیش ڕاپرسییەک نییە بۆ هەڵبژاردنی سیاسی. جیاڕاگرتنی ئەو پرسانە یارمەتیی خوێنەران دەدات لە مێژووەکە تێبگەن بەبێ ئەوەی بانگەشەی زیاتر لەوە بکەن کە سەرچاوەکان دەیسەلمێنن.

شەپۆلەکانی پێشووتری ناڕەزایەتی بەراورد بکە

تۆماری قوربانییەکان و سنوورەکانیان بەراورد بکە

هەموو پرسیارەکانی تایبەت بە ئێران، وەڵامدراونەتەوە

هەموو پرسیار و وەڵامە سەرچاوەدارەکانی ئەم ئەرشیفە، لە یەک لاپەڕەدا کۆکراونەتەوە. سەرەتا وەڵامە کورتەکان، لەگەڵ بەستەرێک بۆ لاپەڕەی تەواو لە پشت هەر یەکێکیانەوە.

مەهسا ئەمینی، یاسای حیجاب و ژن، ژیان، ئازادی →

ناوەندی پرسیارە باوەکان بەتەواوی بکەرەوە →