15 پرسیاری گەڕانی خەڵک دەربارەی ئێران، هەریەکەیان بە وەڵامێکی کورت لە لاپەڕە سەرچاوەدارەکانی ئەم ئەرشیفە. بۆ هەموو 286 پرسیارەکە، بڕوانە لاپەڕەی پرسیارە تەواوەکان.
وەڵام: Mahsa Jina Amini (1999–2022) کچە کوردێکی ئێرانی تەمەن 22 ساڵ بوو کە لە 16ی ئەیلوولی 2022 لەژێر دەستی پۆلیسدا گیانی لەدەستدا دوای ئەوەی لەلایەن گەشتی ڕێنمایی ئێرانەوە دەستبەسەر کرا. گیانلەدەستدانی ئەو بووە هۆی هەڵگیرسانی ڕاپەڕینی 'Zan, Zendegi, Azadi'.
وەڵام: لیستی پشتڕاستکراوی ناوەکانی هەرانا لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦دا بە ٧،٠٠٧ مردنی پشتڕاستکراو داخرا — ٦،٤٨٨ خۆپیشاندەری پێگەیشتوو، ٢٣٦ منداڵ و ٢٠٧ کەسی هێزی ئاسایش — لەگەڵ ١١،٧٤٤ حاڵەتی دیکە کە هێشتا لەژێر پێداچوونەوەدان. حکوومەتی ئێران لە ١ی شوباتی ٢٠٢٦دا ٣،١١٧ مردنی دانپێداناوە، لە کاتێکدا بەرپرسانی باڵا کە لەلایەن ئێران ئینتەرناشناڵەوە ئاماژەیان پێکراوە، ژمارەی قوربانیان لە ٣٠،٠٠٠ زیاتر دەزانن و هەندێک خەمڵاندن لە ٤٢،٠٠٠ تێدەپەڕێت. ژمارەی پشتڕاستکراوی ناوەکان زەمینەیە، نەک سەقف.
وەڵام: مافی مرۆڤی ئێران ٩٧٢ لە سێدارەدان لە ساڵی ٢٠٢٤دا تۆمار کردووە — بەرزترین ژمارە لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە — و زیاتر لە ١،٥٠٠ لە ساڵی ٢٠٢٥دا. لە سێدارەدانە پەیوەندیدارەکان بە خۆپیشاندانەوە بە جیا ژمێردراون و حاڵەت بە حاڵەت لە پەڕەکانی لە سێدارەدانماندا ڕیزکراون.
وەڵام: لانی کەم 551 خۆپێشاندەر، لەنێویاندا 71 منداڵ؛ زیاتر لە 22,000 کەسیش دەستگیرکران. سەرچاوەکان: Amnesty International، Iran Human Rights (IHR)، HRANA.
وەڵام: ڕێکخراوی مافەکانی مرۆڤی ئێران لانیکەم 972 سێدارەدانی لە ساڵی 2024 و زیاتر لە 1,500 سێدارەدانی لە ساڵی 2025 تۆمارکردووە. ئێران زۆرترین کەس بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە هەموو وڵاتێکی تر لە سێدارە دەدات و تەنها چین لە ژمارە ڕەهاکاندا لەپێشیەتی.
وەڵام: ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران لانیکەم 10 سزای لە سێدارەدانی پەیوەندیدار بە خۆپیشاندانەکانی ڕاپەڕینی ژن، ژیان، ئازادیی ساڵی 2022ی تۆمار کردووە، هەروەها ژمارەیەکی زۆر زیاتر کە پەیوەستن بە ڕاپەڕینی زستانی خوێناوی 2025–2026.
وەڵام: موحارەبە — واتە 'شەڕکردن دژی خودا' — تاوانێکی سزای لەسێدارەدانییە بەپێی ماددەی 279ی یاسای سزاکانی ئێران، کە بە بەردەوامی بەسەر خۆپیشاندەراندا دەسەپێنرێت لەسەر بنەمای دانپێدانان کە لە ژێر ئەشکەنجەدا وەرگیراون.
وەڵام: بەڵێ. ماددەی 638ی یاسای سزاکانی ئیسلامی کاری پێدەکرێت و جێبەجێکردنی بەردەوامە لە ڕێگەی پلانی نوورەوە کە لە مانگی نیسانی 2024 دەستیپێکردووە. پڕۆژەیاسای توندوتۆڵی حیجاب و داوێنپاکیی لە کانوونی یەکەمی 2024دا هەڵپەسێردرا، بەڵام هەڵنەوەشاوەتەوە.
وەڵام: بەپێی ماددەی 638، 10 ڕۆژ بۆ 2 مانگ زیندان یان سزای دارایی. پڕۆژەیاسای پاراستنی پاکیزەیی و حیجاب بۆ ساڵانی 2023-2024 ئەمە زیاتر دەکات بۆ سزای دارایی تا نزیکەی 8,500 دۆلاری ئەمریکی، تا 10 ساڵ زیندانیکردن، دەستبەسەرداگرتنی ئۆتۆمبێل، قەدەغەکردنی گەشت و داخستنی بازرگانی.
وەڵام: پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (سێپاه) هێزێکی سەربازی و ئابوورییەکی هاوشێوەیە کە بەرامبەر ڕێبەری باڵا وەڵامدەرەوە. بەسیج میلیشیایەکی خۆبەخشی گەورەیە کە لەژێر فەرمانی سێپاهدایە و بۆ کپکردنی ئاستی شەقام و چاودێریی گەڕەکەکان بەکاردەهێنرێت. پۆلیس (فەراجا) دەزگای ئاسایی جێبەجێکردنی یاسایە، کە پاتڕۆڵەکانی ڕەوشتی گەشت-ئەرشادیشی لەخۆگرتبوو. لە هێرشەکاندا هەر سێکیان پێکەوە کاردەکەن، کە ئەمەش وا دەکات بە تەواوی بەستنەوەی کوشتنێک بە هێزێکی دیاریکراو زۆر قورس بێت.
وەڵام: لە سێدارەدانی خێرای هەزاران زیندانی سیاسی لە هاوینی ١٩٨٨، کە لەلایەن پانێڵێکەوە بە ناوی 'لیژنەی مەرگ' فەرمانی پێکرابوو. لەلایەن Amnesty International، ڕاپۆرتنێری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان و Boroumand Center بەڵگەنامە کراوە.
وەڵام: ڕەشکردنەوەی ئینتەرنێت، ناشتنی شەوانەی بەزۆر، فشار لەسەر خێزانەکان بۆ تۆمارکردنی مردن بە ڕووداو، و دەستبەسەرداگرتنی تەرم لە نەخۆشخانەکان هەموو ڕێگری لە ژماردن دەکەن. لیستە ناوەکییە پشتڕاستکراوەکان (HRANA، ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران) بنەمایەکی پارێزکارانەن؛ تۆمارەکانی نەخۆشخانە و بڵاوکراوە فەرمییەکان بەرزترن؛ ژمارەی خۆی دەوڵەت نزمترینە.
وەڵام: شاندێکی ڕاستییە نێودەوڵەتییە سەربەخۆکانە کە لەلایەن ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ دامەزراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێشێلکارییە گوماناوییەکانی پەیوەست بە خۆپیشاندانەکانی کە لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستی پێکرد، بەتایبەتی ئەو پێشێلکارییانەی کە دژی ژنان و منداڵان بوون. ڕاپۆرتەکانی بەو ئەنجامە گەیشتن کە هێزە ئاسایشییەکانی ئێران تاوانی دژی مرۆڤایەتییان ئەنجامداوە، لەوانە کوشتن، زیندانیکردن، ئەشکەنجەدان، دەستدرێژی سێکسی و ونکردنی زۆرەملێ.
وەڵام: بەپێی خەمڵاندنە باوەڕپێکراوەکان، ژمارەی ئێرانییەکانی دانیشتووی دەرەوەی وڵات نزیکەی چوار بۆ هەشت ملیۆن کەسە لە سەرانسەری جیهاندا. ئەم جیاوازییە زۆرە لە ژمارەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە ئامارە نیشتمانییەکان شتی جیاواز دەژمێرن: هەندێکیان تەنها شوێنی لەدایکبوون تۆمار دەکەن، هەندێکی تر هاووڵاتییانی نەوەی دووەمی بە ڕەچەڵەک ئێرانی دەگرێتەوە، و هیچ کامیان کۆچبەرانی بێناسنامە ناژمێرن. ژمارەیەکی کارپێکراو کە نزیکەی پێنج ملیۆنە، باوترین خەمڵاندنی پارێزگارانەیە کە ئاماژەی پێدەکرێت.
وەڵام: لولەکێکی گڵینە کە لە ساڵی 539 BCE لە سەردەمی کوروشی مەزن نەخشێندراوە، بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکەمین میساقی مافەکانی مرۆڤ لە جیهاندا وەسف دەکرێت. ئازادی ئایینی، هەڵوەشاندنەوەی کۆیلایەتی بۆ گەلە ڕاگوێزراوەکان و مافی گەڕانەوە ڕادەگەیەنێت.