عەلی خامنەیی — ڕێبەری باڵای کۆماری ئیسلامی لە ساڵی ١٩٨٩ەوە
لە ساڵی ١٩٣٩ لە مەشهەد لەدایک بووە. سەرۆککۆماری ئێران ١٩٨١–١٩٨٩، پاشان لە حوزەیرانی ١٩٨٩ بە مردنی خومەینی وەک ڕێبەری باڵا دەستنیشان کرا. بەپێی دەستووری ئێران ئەو فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانە، سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری، نیوەی ئەنجومەنی پاسەوان، و بەڕێوەبەرانی ڕاگەیاندنی دەوڵەتی (IRIB) دادەمەزرێنێت. ئەو دەنگی کۆتایی لەسەر سیاسەتی ناوەکی، ستراتیژی ناوچەیی و مامەڵەکردن لەگەڵ خۆپیشاندانەکاندا هەیە. لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکان، یەکێتیی ئەورووپا، شانشینی یەکگرتوو و کەنەدا پەیوەست بە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢–٢٠٢٦ەوە ناسێنراوە.
موجتەبا خامنەیی — زانایەکی ئایینی، کوڕی ڕێبەری باڵا، زۆرجار وەک کاندیدێکی جێنشینی ناوی دەبرێت
لە ساڵی ١٩٦٩ لەدایک بووە. هیچ پۆستێکی فەرمی دەوڵەتی نییە بەڵام لەلایەن میدیاکانی ئێران و نێودەوڵەتییەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕاپۆرت کراوە کە کاریگەری لەسەر نووسینگەی ڕێبەری باڵا و بەشێک لە ئامێری ئاسایشی هەیە. لە دوای بزووتنەوەی سەوزی ٢٠٠٩، کاتێک کەسایەتییەکانی ئۆپۆزسیۆن تۆمەتیان پێدا کە هەماهەنگی سەرکوتکردنی کردووە، بەردەوام لە گومانەکانی جێنشینیدا ناوی هاتووە. بانگەشەکان سەبارەت بە ڕۆڵی ڕاستەقینەی ئەو جێی مشتومڕن و زۆرینەیان لە سەرچاوە کراوەکانەوە ناپەسەندن.
ئیسماعیل قائانی — فەرماندەی هێزی قودسی سوپای پاسداران لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە
شوێنی قاسم سولەیمانی گرتەوە دوای لێدانی ئەمریکا لە بەغدا لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠. هێزی قودس باڵی دەرەوەی سنووری سوپای پاسدارانە و کەناڵێکە کە تاران لە ڕێگەیەوە میلیشیا هاوپەیمانەکان لە عێراق، سووریا، لوبنان و یەمەندا پارەدار، چەکدار و ڕێنمایی دەکات. لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکان، یەکێتیی ئەورووپا و شانشینی یەکگرتووەوە سزادراوە.
حوسێن سەلامی — فەرماندەی گشتی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
ئەفسەرێکی کارنامەیی سوپای پاسداران، لە نیسانی ٢٠١٩دا وەک فەرماندەی گشتی دەستنیشان کرا. سوپای پاسداران کۆنترۆڵی بەرنامەکانی مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران، بەشێکی گەورەی ئابووری لە ڕێگەی کۆمپانیا پەیوەندیدارەکانی وەک خاتەم ئەلئەنبیا، و — لە ڕێگەی بەسیجەوە — هێزی ناوخۆیی کە زۆرترین جار لە کوشتنی خۆپیشاندانەکاندا ناسێنراوە دەکات. سوپای پاسداران لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی ناسێنراوە و لەلایەن چەندین دەوڵەتی دیکەشەوە قەدەغە یان سزادراوە.
غوڵامحوسێن موحسینی ئێژەیی — سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری لە ساڵی ٢٠٢١ەوە
وەزیری پێشووی هەواڵگری و داواکاری گشتی. وەک سەرۆکی دادوەری سەرپەرشتی سیستەمێک دەکات کە فەرمانەکانی لەسێدارەدانی ئێران دەردەکات — بەرزترین ڕێژەی لەسێدارەدان بەپێی سەرژمێری لە جیهاندا، کە زیاتر لە ٩٠٠ لەسێدارەدان لە ساڵی ٢٠٢٤دا تۆمار کراوە و کۆی گشتی بەرزتر بۆ ساڵی ٢٠٢٥ ڕاپۆرت کراوە. لەلایەن یەکێتیی ئەورووپاوە لە ساڵی ٢٠١١ەوە بەهۆی پێشێلکارییە جدییەکانی مافی مرۆڤەوە سزادراوە.
ئەحمەد جەنەتی — سکرتێری ئەنجومەنی پاسەوان؛ سەرۆکی ئەنجومەنی خبرگان
لە ساڵی ١٩٢٧ لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٩٢ەوە سەرکردایەتی ئەنجومەنی پاسەوانی کردووە. ئەنجومەنەکە هەر کاندیدێکی پەرلەمان و سەرۆککۆمار هەڵدەسەنگێنێت، و ناڕەواییە بەکۆمەڵەکانی بریتین لەو میکانیزمەی کە پێشبڕکێی هەڵبژاردن لە ئێراندا پێش دەستپێکردنی دەنگدان دادەخرێت. لەلایەن یەکێتیی ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزادراوە.
محەممەد مەهدی میرباقری — زانایەکی توندڕەوی ئایینی و ئەندامی ئەنجومەنی خبرگان
بیردۆزوانێکی قوم لەسەر 'شارستانییەتی ئیسلامی' و یەکێک لە زۆرترین دەنگە زانایە توندڕەوەکانی لە گفتوگۆی ناوخۆیی ئێراندا. وانەکانی باسی ژێردەستەیی زانستی کۆمەڵایەتی مۆدێرن، تەکنۆلۆژیا و حوکمڕانی بە دەسەڵاتی زانایان دەکەن، و ئەو بەردەوام ڕێگریکەری دانوستان لەگەڵ ڕۆژئاوا و هەڵوەشاندنەوەی جێبەجێکردنی حجابە. زۆرجار وەک پێشبینییەک بۆ باڵی بیردۆزی کە چاوەڕوانی شێوەکردنی جێنشینی دوای خامنەیی دەکات خوێندراوەتەوە.
محەممەد مەرەندی — مامۆستای زانکۆی تاران و ڕوونکەرەوەی بەرچاوی ڕژێم بە زمانی ئینگلیزی
ئەکادیمییەکی ئێرانی-ئەمریکی کە وەک وتەبێژی سەرەکی زمانی ئینگلیزی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ پەخشانەکانی ڕۆژئاوادا کار دەکات و لە کاتی گفتوگۆکانی ناوەکیدا لەسەر تیمی ئێراندا خزمەتی کردووە. ڕۆژنامەنووسانی ئێرانی لە دەربەدەری و چاودێرانی ئازادی ڕۆژنامەگەری بەرهەمەکانی وەک پەیامی هاوپۆشی دەوڵەت وەسف دەکەن نەک شیکاری سەربەخۆ؛ ئەو ئەم تایبەتمەندییە ڕەت دەکاتەوە. بەرچاوی ئەو وای کردووە کە ببێتە خوێندنەوەیەکی کەیسێکی بەسوود بۆ ئەوەی کە چۆن کۆماری ئیسلامی چیرۆک لە دەرەوەدا پڕۆژە دەکات.
حوسەین تەیب — سەرۆکی پێشووی ڕێکخراوی هەواڵگریی سوپای پاسداران
بەرپرسیاریەتی ڕێکخراوی هەواڵگریی سوپای پاسدارانی لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە — ساڵی سەرکوتکردنی ڕەشەپیی سەوز — هەتا لابردنی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٢. ماوەی سەرۆکایەتییەکەی ئەو قۆناغە دەگرێتەوە کە تێیدا باڵی هەواڵگریی سوپای پاسداران لە مامەڵەکردن لەگەڵ ناڕازییەکان، هاووڵاتییانی دوو ڕەگەزی و دیپلۆماسیی بارمتەکاندا پێشبڕکێی لەگەڵ وەزارەتی هەواڵگریدا کردووە. لەلایەن یەکێتیی ئەوروپا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە سزا دراوە.
ئیسماعیل خەتیب — وەزیری هەواڵگری
سەرپەرشتی وەزارەتی هەواڵگری و ئاسایش (VAJA/MOIS) دەکات، کە چاودێریی چالاکوانان، بەشەکانی لێکۆڵینەوەی زیندانی ئێڤین و ئۆپراسیۆنەکانی دژی ئێرانییەکانی دەرەوە بەڕێوە دەبات. وەزارەتەکە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و یەکێتیی ئەوروپاوە بەهۆی سەرکوتکردنی نێودەوڵەتی و مامەڵەکردن لەگەڵ بەندییەکانەوە سزا دراوە.
پێکهاتەی دەسەڵات
ڕێبەری باڵا تەنها یەکێک لە نووسینگەکانی حکومەت نییە؛ ئەو لەسەرەوەی نووسینگە هەڵبژێردراوەکانە. ئەو سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری، شەش ئەندام لە دوازدە ئەندامی ئەنجومەنی پاسەوان، فەرماندەکانی هێزە چەکدارەکان و سەرۆکی ڕاگەیاندنی دەوڵەتی دادەنێت. ئینجا ئەنجومەنی پاسەوان بڕیار دەدات کێ ڕێگەی پێدەدرێت بۆ هەڵبژاردن بوەستێت، و ئەنجومەنی کاربەدەستانی ڕێبەری — کە خۆی لەلایەن ئەنجومەنی پاسەوانەوە پشکنینی بۆ دەکرێت — ڕێبەری باڵای داهاتوو هەڵدەبژێرێت. سوپای پاسداران کێشی زۆرەملێ و ئابووری دابین دەکات کە پێکهاتەکە لە شوێنی خۆیدا ڕادەگرێت. تێگەیشتن لەم پەیوەندییانە ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی هەڵبژاردنەکان لە ئێراندا وەزیران دەگۆڕن بەڵام ئاڕاستەکە ناگۆڕن.
پرسیارە دووبارەکان
بەڕاستی کێ لە ساڵی ٢٠٢٦دا ئێران بەڕێوە دەبات؟
دەسەڵاتی ڕەسمی لەلایەن ڕێبەری باڵا عەلی خامنهئییەوەیە، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە لە پۆستەکەدایە. ئەو فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانە، سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری، نیوەی ئەنجومەنی پاسەوان و ڕاگەیاندنی دەوڵەتی دادەنێت. کۆنترۆڵی ڕاستەقینەی ڕۆژانە لەگەڵ سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامیدا هاوبەشە، کە پەڕگەکانی مووشەک، فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و ئاسایشی ناوخۆیی و هەروەها بەشێکی گەورەی ئابووری لەژێر دەستدایە.
محەممەد مەهدی میرباقری کێیە؟
مامۆستایەکی قوم و ئەندامی ئەنجومەنی کاربەدەستانی ڕێبەرییە کە بە تیۆری 'شارستانییەتی ئیسلامی' ناسراوە. ئەو باسی لەوە دەکات کە زانست، تەکنۆلۆژیا و حوکمڕانی دەبێت بەژێر دەسەڵاتی زانایانی ئایینی بێت، دژی دانوستان لەگەڵ ڕۆژئاوایە، و یەکێکە لەو دەنگە ئایدیۆلۆژییانەی کە چاوەڕوان دەکرێت شێوەی جێنشینی دوای خامنهئی بکەن.
محەممەد مارەندی کێیە؟
پرۆفیسۆرێکی زانکۆی تاران و بەرچاوترین شرۆڤەکاری کۆماری ئیسلامی بە زمانی ئینگلیزی لە تەلەڤیزیۆنی ڕۆژئاوادا. ئەو لە کاتی دانوستانە ئەتۆمییەکاندا ڕاوێژکاری لایەنی ئێرانی کردووە. ڕۆژنامەنووسانی ئێرانی لەدەرەوە و چاودێرانی ئازادی ڕۆژنامەگەری شرۆڤەکانی بە پەیامی هاوئاهەنگ لەگەڵ دەوڵەت وەسف دەکەن؛ ئەو بەمە ناڕازایە.
کێ فەرماندەی سوپای پاسداران و هێزی قودسە؟
حوسەین سەلامی لە ساڵی ٢٠١٩ەوە فەرماندەی گشتی سوپای پاسدارانە. ئیسماعیل قائانی لە کوشتنی قاسم سولەیمانی لە مانگی یەنیوەری ٢٠٢٠ەوە فەرماندەی هێزی قودسی دەرەوەی سنوورە.
کام بەرپرسانی ئێرانی لەژێر سزای نێودەوڵەتیدان؟
خامنهئی، محسنی ئێجەیی، جەننەتی، قائانی، سەلامی، تەیب و وەزارەتی هەواڵگری هەموویان لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکان، یەکێتیی ئەوروپا یان شانشینی یەکگرتووەوە بەهۆی پێشێلکردنی مافی مرۆڤ، سەرکوتکردنی خۆپیشاندان یان پشتیوانی لە وەکیلە چەکدارەکانەوە ناویان هاتووە. لیستەکان بەردەوام نوێ دەکرێنەوە؛ پەڕەی سزاکانمان ببینە.
کێ جێنشینی عەلی خامنهئی دەبێت؟
هیچ جێنشینێکی ڕاگەیەندراوی نییە. ئەنجومەنی کاربەدەستانی ڕێبەری ڕێبەری باڵای داهاتوو هەڵدەبژێرێت. ئەو ناوانەی کە زۆرترین جار لە ڕاپۆرتە کراوەکاندا هاتوون بریتین لە موجتەبا خامنهئی و مامۆستا باڵاکانی ئەنجومەن، بەڵام هیچ کاندیدێک پشتڕاست نەکراوەتەوە و هەموو ئەم ڕاپۆرتە شارەزاییانەن.
