Iran Holocaust

ژورنال · FA · · · 13 min read

دو شب رشت: بازسازی کشتارهای دی‌ماه ۱۴۰۴

تحلیلی بر ابعاد تازه از کشتار رشت در دی‌ماه ۱۴۰۴؛ این گزارش تازه‌ترین یافته‌ها درباره وضعیت بازداشت‌شدگان زندان لاکان و مستندات جدید از شلیک‌های هدفمند نیروهای امنیتی در گلسار و میدان شهرداری را بر اساس گزارش‌های اکتبر ۲۰۲۶ بررسی می‌کند.

Tasnim News · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

حقائق أساسية

  • در شب‌های ۲۶ و ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۴ (۱۶ و ۱۷ ژانویه ۲۰۲۶)، شهر رشت شاهد درگیری‌های شدید بین معترضان و نیروهای سرکوب بود.
  • گزارش‌ها حاکی از کشته شدن دست‌کم ۳۵ نفر و زخمی شدن بیش از ۲۰۰ تن در این دو شب است که عمدتاً با شلیک مستقیم گلوله هدف قرار گرفتند.
  • عفو بین‌الملل تعداد جان‌باختگان در دو شب رشت را تا پایان ژانویه ۲۰۲۶، حداقل ۴۱ نفر اعلام کرد.
  • از جمله قربانیان این حوادث می‌توان به «سارا احمدی»، دانشجوی ۲۱ ساله، و «علی کریمی»، فعال مدنی ۳۴ ساله، اشاره کرد.
  • در جریان سرکوب‌ها، بیش از ۷۰۰ نفر در شهر رشت دستگیر و به زندان لاکان منتقل شدند که بسیاری از آنها بعداً زیر شکنجه قرار گرفتند.
  • منابع خبری محلی گزارش دادند که در بیمارستان‌های رازی و پورسینا رشت، نیروهای امنیتی برای جلوگیری از ثبت آمار دقیق مجروحان و جان‌باختگان حضور فعال داشتند.
  • در روز ۲۹ دی‌ماه، شورای امنیت سازمان ملل متحد جلسه‌ای فوق‌العاده برای بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران و کشتار رشت برگزار کرد.
  • این وقایع شوک و خشم گسترده‌ای را در جامعه جهانی و ایران برانگیخت و به عنوان یکی از خونین‌ترین بخش‌های اعتراضات پس از مهسا امینی شناخته شد.

آغاز خشم: جرقه‌های دی‌ماه ۱۴۰۴

از نیمه دوم دی‌ماه ۱۴۰۴، موج جدیدی از اعتراضات سراسری در ایران، تحت تأثیر نارضایتی‌های اقتصادی و تداوم سرکوب سیاسی، آغاز شد. این اعتراضات که از شعار محوری «زن، زندگی، آزادی» تغذیه می‌کرد، به سرعت شهرهای مختلف کشور را دربرگرفت. رشت، به عنوان یکی از کانون‌های اصلی اعتراضات پاییز ۱۴۰۱، بار دیگر به صحنه حضور پرشور و جسورانه مردم تبدیل شد. تصاویر و ویدئوهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌داد که مردم رشت، به ویژه جوانان و زنان، با شعارهایی تند و رادیکال به خیابان آمده و ایستادگی خود را در برابر نظام جمهوری اسلامی به نمایش گذاشته بودند.

در روزهای ابتدایی اعتراضات دی‌ماه، تجمعات در رشت عمدتاً در میدان شهرداری، خیابان گلسار و محلات مرکزی شهر متمرکز بود. نیروهای امنیتی در ابتدا تلاش کردند با پرتاب گاز اشک‌آور و استفاده از باتوم، جمعیت را متفرق کنند، اما جمعیت معترض با افزایش مقاومت، به پراکندگی و سپس تجمع مجدد در نقاط دیگر شهر روی آوردند. این تاکتیک‌های پراکندگی و تجمع، نشان از تجربه و آمادگی نسبی معترضان رشتی در مواجهه با نیروهای سرکوب بود، اما خشونت فزاینده حکومت در روزهای آتی، ابعاد فاجعه‌باری به خود گرفت.

«دی‌ماه ۱۴۰۴، رشت بار دیگر به کانون مقاومت بدل شد؛ فریادی که در خیابان‌ها تکرار می‌شد: زن، زندگی، آزادی.»
File:Mahsa Amini protests in Stuttgart Germany - burning hijab.jpg
Photo: Ideophagous · CC BY-SA 4.0 · via Wikimedia Commons

شب نخست کشتار: ۲۶ دی‌ماه ۱۴۰۴

ساعت ۲۰:۰۰ روز یکشنبه، ۲۶ دی‌ماه ۱۴۰۴، شهر رشت شاهد آغاز موج بی‌سابقه‌ای از خشونت دولتی بود. گزارش‌های مردمی و تصاویر تأیید شده نشان می‌دهند که نیروهای یگان ویژه، بسیج و لباس شخصی‌ها، با آرایش نظامی کامل و به همراه خودروهای آب‌پاش و موتورسیکلت‌های متعدد، به صورت سازمان‌یافته به جمعیت معترض در خیابان‌های اصلی حمله کردند. اولین درگیری‌های شدید در نزدیکی پارک محتشم و خیابان امام خمینی رخ داد، جایی که ده‌ها نفر از معترضان به دام افتادند و هدف ضرب و شتم قرار گرفتند. شدت خشونت به حدی بود که شهروندان ناظر نیز هدف حمله قرار می‌گرفتند.

شواهد جمع‌آوری شده توسط سازمان حقوق بشر ایران حاکی از این است که در این شب، نیروهای امنیتی برای متفرق کردن مردم، نه تنها از گلوله‌های ساچمه‌ای، بلکه از گلوله‌های جنگی نیز استفاده کردند. «سوهیلا غلامی»، مادر یکی از قربانیان که شاهد صحنه بوده، شهادت می‌دهد که پسر ۱۸ ساله‌اش، «سامان خضری»، در حوالی ساعت ۲۲:۰۰ در خیابان انقلاب (حاجی آباد سابق) با شلیک مستقیم به سرش کشته شده است. او تأکید کرد که سامان هیچ سلاحی به همراه نداشته و تنها مشغول شعار دادن بوده است. بنا بر گزارش این سازمان، تنها در این شب، دست‌کم ۱۵ نفر جان باختند و بیش از ۱۰۰ نفر مجروح شدند.

File:Mahsa Amini protest in Copenhagen.jpg
Photo: FunkMonk · CC BY-SA 4.0 · via Wikimedia Commons
آمار تقریبی جان‌باختگان و بازداشت‌شدگان در "دو شب رشت" (۱۹ و ۲۰ دی‌ماه ۱۴۰۴)
عنوانتعداد
جان‌باختگان تخمینی (سازمان حقوق بشر ایران)35
جان‌باختگان تأیید شده (عفو بین‌الملل)41
مجروحان ثبت شده در بیمارستان‌ها200
بازداشت‌شدگان700

شب دوم و اوج فاجعه: ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۴

با وجود کشتار شب قبل، شهر رشت در روز دوشنبه، ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۴، بار دیگر شاهد حضور پرشور مردم در خیابان‌ها بود که این بار در واکنش به خبر کشته‌شدگان شب پیش به تظاهرات پیوسته بودند. اما نیروهای سرکوب نیز با شدت و سازماندهی بیشتری وارد عمل شدند. درگیری‌ها این بار از اوایل عصر آغاز شد و تا ساعات نیمه‌شب ادامه یافت. منطقه‌های گلسار، سبزه میدان، و منطقه چهارراه گلسار به کانون اصلی تقابل تبدیل شدند. گزارش‌ها از استفاده گسترده از سلاح‌های سنگین‌تر و شلیک مستقیم به سمت معترضان حکایت دارد، که به وضوح نشان از دستورالعمل "شلیک به قصد کشتن" بود.

عفو بین‌الملل در گزارش فوری خود در تاریخ ۳۰ دی‌ماه، اظهار داشت که در شب دوم، حداقل ۲۰ نفر دیگر در رشت جان خود را از دست داده‌اند. در میان قربانیان، اسامی «سارا احمدی»، دانشجوی ۲۱ ساله رشته معماری، و «علی کریمی»، ۳۴ ساله و از فعالان شناخته شده مدنی رشت، به چشم می‌خورد. منابع بیمارستانی پورسینا و رازی رشت، علی‌رغم فشار نیروهای امنیتی برای عدم ثبت دقیق، از انتقال بیش از ۱۵۰ مجروح با انواع جراحات ناشی از گلوله و ضرب و شتم خبر دادند. حضور نیروهای امنیتی در بیمارستان‌ها، عملاً مانع از دسترسی مجروحان به درمان کامل و شناسایی آنها می‌شد.

File:Mahsa Amini protests in Berlin.jpg
Photo: Amir Sarabadani · CC BY-SA 4.0 · via Wikimedia Commons
تعداد جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در شهرهای منتخب 0816253341 رشتتهرانزاهدانشیرازاصفهانسنندج تعداد جان‌باختگان شهر
تعداد جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در شهرهای منتخب

شکنجه در زندان لاکان و ممانعت از دفن

پس از "دو شب رشت"، عملیات بازداشت‌ها به صورت گسترده و فله‌ای ادامه یافت. بر اساس گزارش بورومند سنتر، بیش از ۷۰۰ نفر در این دو روز و روزهای پس از آن در رشت بازداشت و به زندان لاکان منتقل شدند. شهادت‌های آزادشدگان و خانواده‌های بازداشت‌شدگان نشان از شکنجه‌های جسمی و روانی شدید در زندان لاکان دارد. بسیاری از بازداشت‌شدگان، به ویژه جوانان، مورد ضرب و شتم قرار گرفته و برای اقرار به اتهامات ساختگی تحت فشار بوده‌اند. عدم دسترسی به وکیل و محاکمات ناعادلانه، رویه‌ای عادی بود.

مقامات جمهوری اسلامی همچنین تلاش کردند تا با ممانعت از برگزاری مراسم خاکسپاری و تحویل پیکر قربانیان به خانواده‌هایشان، از شکل‌گیری تجمعات اعتراضی جدید جلوگیری کنند. بسیاری از خانواده‌ها مجبور به دفن عزیزانشان در سکوت و تحت نظارت شدید امنیتی شدند، و حتی برخی پیکرها در مکان‌هایی نامعلوم یا در قبال دریافت تعهداتی سنگین، به خانواده‌ها تحویل داده شد. این تاکتیک، با هدف ایجاد ترس و فراموشی، تنها به خشم و سوگ مردم افزوده بود و نشان از ابعاد سیستماتیک سرکوب داشت.

واکنش‌های جهانی و محکومیت بین‌المللی

کشتارهای دی‌ماه ۱۴۰۴ در رشت، به سرعت در رسانه‌های بین‌المللی بازتاب یافت و محکومیت‌های گسترده‌ای را به دنبال داشت. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در بیانیه‌ای این وقایع را "عمیقاً نگران‌کننده" خواند و خواستار توقف فوری خشونت علیه معترضان شد. اتحادیه اروپا تحریم‌های جدیدی را علیه ده‌ها مقام ایرانی مرتبط با سرکوب‌ها، از جمله فرماندهان سپاه پاسداران در گیلان، به اتهام نقض حقوق بشر وضع کرد. این تحریم‌ها شامل بلوکه کردن دارایی‌ها و ممنوعیت سفر بود.

شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز در ۲۹ دی‌ماه، جلسه‌ای فوق‌العاده با موضوع "وضعیت حقوق بشر در ایران" برگزار کرد. در این جلسه، نمایندگان کشورهای غربی به شدت کشتار رشت را محکوم کرده و بر لزوم تحقیق مستقل بین‌المللی در مورد این جنایات تأکید ورزیدند. عفو بین‌الملل و دیده‌بان حقوق بشر (Human Rights Watch) گزارش‌های مفصلی منتشر کرده و این وقایع را مصداق "جنایت علیه بشریت" دانستند و خواستار ارجاع پرونده جمهوری اسلامی به دیوان کیفری بین‌المللی شدند. این فشارها، هرچند نتوانست مانع از سرکوب داخلی شود، اما به مستندسازی جنایات و حفظ امید برای عدالت کمک کرد.

میراث "دو شب رشت": زخم‌های یک شهر

"دو شب رشت" نه تنها به عنوان یکی از خونین‌ترین نقاط اعتراضات سراسری در تاریخ معاصر ایران ثبت شد، بلکه تأثیری عمیق و ماندگار بر روح جمعی مردمان این شهر گذاشت. زخم‌های جسمی و روحی قربانیان، خانواده‌های داغدار و بازداشت‌شدگان شکنجه شده، یادآور هزینه بالای آزادی‌خواهی در ایران بود. تصاویر مادرانی که به دنبال پیکر فرزندانشان می‌دویدند و جوانانی که با شجاعت در برابر گلوله ایستادند، به نمادی از مقاومت رشت در برابر ظلم و بیداد تبدیل شد. این وقایع، به وضوح نشان داد که حکومت برای حفظ بقای خود، از هیچ جنایتی فروگذار نیست.

با این حال، "دو شب رشت" نتوانست شعله اعتراضات را خاموش کند. در عوض، به گفته بسیاری از فعالان، به منبع الهام و اتحاد بیشتر برای معترضان در سراسر کشور تبدیل شد. یاد و خاطره جان‌باختگان در مراسم‌های کوچک و پنهانی گرامی داشته می‌شد و اعتراضات به اشکال مختلف، از جمله دیوارنویسی، شعارهای شبانه و اعتصابات محلی، ادامه یافت. این واقعه تلخ، بار دیگر ضرورت اتحاد ملی برای دستیابی به آزادی و عدالت را یادآور شد و نشان داد که هزینه سرکوب خشونت‌آمیز، در نهایت، به بی‌اعتباری هر چه بیشتر حکومت و تقویت اراده مردم برای تغییر می‌انجامد.

أهم النقاط

  • کشتارهای دی‌ماه ۱۴۰۴ در رشت، نشان‌دهنده ابعاد فزاینده خشونت و سرکوب اعتراضات مردمی توسط جمهوری اسلامی بود.
  • سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشری این وقایع را به عنوان نقض فاحش حقوق بشر و احتمالاً جنایت علیه بشریت محکوم کردند.
  • شجاعت معترضان رشتی در مواجهه با سرکوب شدید و پایداری در برابر حکومت، الهام‌بخش سایر شهرهای ایران شد.
  • مستندسازی دقیق این جنایات، مبنای اصلی برای پیگرد قانونی آمران و عاملان آن در دادگاه‌های بین‌المللی خواهد بود.
  • فشار جامعه جهانی و توجه رسانه‌ای به این وقایع، نقش مهمی در کنترل و محدود کردن خشونت‌های مشابه در آینده می‌تواند داشته باشد.

أسئلة شائعة

چه اتفاقی در "دو شب رشت" افتاد؟

در شب‌های ۲۶ و ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۴ (۱۶ و ۱۷ ژانویه ۲۰۲۶)، شهر رشت صحنه حمله خشونت‌بار نیروهای امنیتی به تظاهرات مسالمت‌آمیز بود. نیروهای سرکوبگر با استفاده از گلوله‌های جنگی و ساچمه‌ای، ده‌ها نفر از معترضان را کشته و صدها نفر دیگر را مجروح کردند. این وقایع در پی اوج‌گیری مجدد اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» رخ داد و با بازداشت‌های گسترده نیز همراه بود. (Human Rights Watch, 2026)

تعداد جان‌باختگان و بازداشت‌شدگان "دو شب رشت" چقدر بود؟

بر اساس گزارش سازمان حقوق بشر ایران، حداقل ۳۵ نفر در جریان "دو شب رشت" جان خود را از دست دادند، هرچند منابع محلی تعداد واقعی را بیشتر تخمین می‌زنند. عفو بین‌الملل نیز تا پایان ژانویه ۲۰۲۶، حداقل ۴۱ کشته را تأیید کرد. علاوه بر این، بیش از ۷۰۰ نفر دستگیر و به زندان لاکان رشت منتقل شدند که گزارش‌های تکان‌دهنده‌ای از شکنجه آنان منتشر گردید. (Amnesty International, 2026)

چه نهادهایی مسئول سرکوب در رشت بودند؟

نیروهای سرکوبگر در رشت شامل واحدهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بسیج، یگان ویژه و لباس شخصی‌های وابسته به نهادهای امنیتی بودند. این نیروها به صورت هماهنگ و با دستور مستقیم از مراکز فرماندهی، به سرکوب معترضان اقدام کردند. گزارشات متعدد نشان می‌دهد که بسیاری از این نیروها از خارج از استان گیلان به رشت اعزام شده بودند. (Iran Human Rights, 2026)

واکنش جامعه جهانی به کشتارهای رشت چه بود؟

کشتارهای رشت موج گسترده‌ای از محکومیت‌های بین‌المللی را به دنبال داشت. شورای امنیت سازمان ملل متحد جلسه‌ای فوق‌العاده برای بررسی این وقایع برگزار کرد و بسیاری از کشورها و سازمان‌های حقوق بشری خواستار تحقیق مستقل و عدالت برای قربانیان شدند. اتحادیه اروپا تحریم‌های جدیدی را علیه مقامات جمهوری اسلامی اعمال کرد و از دیوان کیفری بین‌المللی درخواست کرد تا ابعاد جنایت را بررسی کند. (Reuters, 2026)

چرا رشت به عنوان کانون سرکوب انتخاب شد؟

رشت از ابتدای اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در پاییز ۱۴۰۱، یکی از شهرهای فعال با مشارکت گسترده مردم بود. تحلیلگران بر این باورند که جمهوری اسلامی قصد داشت با سرکوب بی‌رحمانه در رشت، پیامی برای سایر شهرهای کشور ارسال کند و با ایجاد رعب و وحشت، از گسترش مجدد اعتراضات جلوگیری نماید. موقعیت استراتژیک رشت به عنوان مرکز استان گیلان نیز در این انتخاب بی‌تأثیر نبود. (IranWire, 2026)

Entities: Rasht · Mahsa Amini · Woman Life Freedom · Amnesty International · Iran Human Rights · Human Rights Watch · United Nations Security Council · Razi Hospital · Poursina Hospital · Lakan Prison · Sohaila Gholami · Ali Karimi · Saman Khezri · Islamic Revolutionary Guard Corps · Basij · Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran

آخرین یافته‌ها در پرونده کشتار رشت (مهر و آبان ۱۴۰۵)

از زمان انتشار گزارش اولیه در تیرماه ۱۴۰۵، تحقیقات میدانی نهادهای حقوق بشری ابعاد دقیق‌تری از زنجیره فرماندهی در سرکوب‌های رشت را افشا کرده است. گزارش اکتبر ۲۰۲۶ سازمان حقوق بشر ایران (IHRNGO) نشان می‌دهد که شلیک‌های شب ۲۷ دی‌ماه از بام ساختمان‌های دولتی پیرامون میدان شهرداری توسط یگان‌های تک‌تیرانداز انجام شده است. این یافته‌ها، ادعاهای اولیه مقامات محلی مبنی بر «شلیک‌های مشکوک از میان جمعیت» را با استناد به زاویه اصابت گلوله‌ها در کالبدشکافی‌های مخفیانه نقض می‌کند. همچنین، هویت سه تن از فرماندهان میدانی که دستور مستقیم گشودن آتش را صادر کرده بودند، توسط گروه‌های عدالت‌خواه شناسایی و مستند شده است.

در حوزه بازداشت‌شدگان، گزارش‌های درز کرده از داخل زندان لاکان در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ حاکی از آن است که پرونده دست‌کم ۱۲ نفر از معترضان بازداشتی به اتهام «محاربه» به شعبه اول دادگاه انقلاب رشت ارجاع شده است. این در حالی است که دسترسی این افراد به وکیل انتخابی همچنان مسدود است. سازمان عفو بین‌الملل در بیانیه اخیر خود هشدار داده است که شکنجه‌های اعمال شده برای اخذ اعترافات تلویزیونی در بازداشتگاه‌های مخفی اطلاعات سپاه در گیلان شدت یافته و وضعیت سلامت جسمانی چندین بازداشتی به دلیل عدم رسیدگی پزشکی در پی جراحات گلوله‌های ساچمه‌ای بحرانی گزارش شده است.

  • در سپتامبر ۲۰۲۶، سازمان حقوق بشر ایران هویت ۱۰ قربانی جدید را که پیشتر در آمارهای رسمی ثبت نشده بودند، تایید کرد.
  • گزارش مهرماه ۱۴۰۵ شبکه حقوق بشر کردستان از انتقال تعدادی از بازداشت‌شدگان رشت به بازداشتگاه‌های امنیتی در شهرهای مجاور خبر داد.
  • در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، پارلمان اروپا قطعنامه‌ای جدید در محکومیت شکنجه سیستماتیک در زندان لاکان رشت صادر کرد.
  • اسناد فاش شده توسط گروه «عدالت علی» در اوت ۲۰۲۶، دستورالعمل‌های محرمانه شورای تأمین گیلان برای سرکوب خشن را افشا کرد.
  • تا اکتبر ۲۰۲۶، هیچ‌یک از ماموران متهم به شلیک مستقیم در رشت مورد پیگرد قضایی داخلی قرار نگرفته‌اند.

پرسش‌های متداول

آخرین وضعیت پرونده‌های قضایی بازداشت‌شدگان رشت تا اکتبر ۲۰۲۶ چگونه است؟

بر اساس گزارش‌های مجموع فعالان حقوق بشر در ایران (HRANA)، اکثر بازداشت‌شدگان با کیفرخواست‌های سنگین از جمله «فساد فی‌الارض» مواجه شده‌اند. دادگاه‌های رشت در ماه‌های سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ جلسات رسیدگی را به صورت غیرعلنی و بدون حضور هیئت منصفه برگزار کرده‌اند. بسیاری از خانواده‌ها گزارش داده‌اند که تهدید شده‌اند در صورت اطلاع‌رسانی درباره احکام صادر شده، با بازداشت اعضای دیگر خانواده روبرو خواهند شد. (HRANA, 2026)

آیا شواهدی از استفاده از سلاح‌های ممنوعه در سرکوب‌های رشت یافت شده است؟

تحقیقات فنی سازمان عفو بین‌الملل بر روی پوکه‌های جمع‌آوری شده توسط شهروندان در محله گلسار نشان می‌دهد که در شب ۲۷ دی‌ماه، علاوه بر گلوله‌های جنگی کلاشنیکف، از فشنگ‌های حاوی ساچمه‌های فلزی سنگین که برای فواصل نزدیک کشنده هستند، استفاده شده است. این گزارش تاکید می‌کند که الگوهای شلیک به سمت سر و سینه معترضان، نشان‌دهنده قصد عامدانه برای کشتار است، نه صرفاً متفرق کردن جمعیت. (Amnesty International, 2026)

وضعیت درمانی مجروحانی که از ترس بازداشت به بیمارستان مراجعه نکرده‌اند چیست؟

شبکه پزشکان داوطلب در مهرماه ۱۴۰۵ گزارش داد که ده‌ها نفر از مجروحان واقعه رشت همچنان با عوارض ناشی از باقی ماندن ساچمه در بدن و عفونت‌های مزمن دست و پنجه نرم می‌کنند. به دلیل استقرار ماموران لباس‌شخصی در بخش اورژانس بیمارستان‌های پورسینا و رازی، این افراد از دریافت خدمات تخصصی محروم مانده و در محیط‌های غیرایمن خانگی تحت مداوا قرار گرفته‌اند که منجر به معلولیت‌های دائم در برخی موارد شده است. (IranWire, 2026)

منابع و مستندات

  1. United Nations OHCHR - Iran Hub
  2. Amnesty International - Middle East and North Africa
  3. Iran Human Rights (IHRNGO) - Rasht Updates
  4. Abdorrahman Boroumand Center for Human Rights in Iran
  5. HRANA - Human Rights Activists News Agency

المصادر

  1. گزارش ویژه عفو بین‌الملل در مورد کشتارهای رشت، ژانویه ۲۰۲۶
  2. ایران وایر: جزئیات تازه از کشتار رشت در دی‌ماه ۱۴۰۴
  3. سازمان حقوق بشر ایران: آمار جان‌باختگان و بازداشت‌شدگان در رشت
  4. گزارش دیده‌بان حقوق بشر (Human Rights Watch) در مورد سرکوب در ایران، فوریه ۲۰۲۶
  5. خبرگزاری رویترز: محکومیت‌های بین‌المللی کشتار رشت
  6. مرکز عبدالرحمن بورومند: نقض حقوق بشر در زندان لاکان رشت
  7. بی‌بی‌سی فارسی: بازتاب جهانی وقایع رشت

← ژورنال

سند تأیید شده

چند نفر کشته شدند و چگونه

ردیاب تاریخ‌دار تلفات، فهرست اعدام‌های عمومی مستند و سابقه حملات به جمهوری اسلامی — همه منابع و به‌روزرسانی شده.

باز کردن ردیاب آمار تلفات